Szparagi – właściwości, wartości odżywcze i ich historia

„Do chciwego i łakomego używania przychodzą szparagi, gdy na wiosnę z ziemi kiełkami wychodzą” – pod tym zdaniem, wypowiedzianym przez Szymona Syreniusza na kartach siedemnastowiecznego „Zielnika”, zapewne podpisałby się dzisiaj niejeden wielbiciel tych warzyw!

Grono koneserów powiększa się z każdym sezonem. I nic w tym dziwnego: za wprowadzeniem szparaga lekarskiego (Asparagus officinalis) do wiosennego menu przemawia nie tylko jego smak i mała kaloryczność, ale także bogactwo substancji odpowiedzialnych za lecznicze właściwości szparagów.

Jakie właściwości szparagów znano już w antyku?

Pierwszymi entuzjastami szparagów byli starożytni Egipcjanie. Dowodzą tego malowidła w grobowcach sprzed około 3 000 lat p.n.e. i zapisy w papirusach egipskich. Można jednak domyślać się, że szparag, jako roślina dziko rosnąca, był już znany człowiekowi pierwotnemu. Nazwa asparagus wprowadzona została przez starożytnych Greków i początkowo określała wszystkie młode pędy roślin.

Z czasem dopiero przyjęła się jedynie dla znanych nam dzisiaj szparagów. Wielkim powodzeniem cieszył się asparagus w starożytnym Rzymie, od około III wieku p.n.e. Z tych czasów zachowały się opisy dotyczące jego uprawy. Świadectwem potwierdzającym popularność szparagów w Cesarstwie Rzymskim na początku naszej ery są malowidła znalezione w Pompejach i zapiski Pliniusza Starszego, które możemy poznać dzięki tłumaczeniom Józefa Łukaszewicza z 1840 roku: „Mówią, że szparag jest w pokarmie bardzo zdrowym dla żołądka. Przydawszy dla niego kminku rozpędza wzdęcia żołądka i rżnięcie w kiszkach (...). Pobudzają rządze miłosne. Urynę pędzą najskuteczniej”.

Właściwości szparagów opisywane w Polsce

Szparagi występowały i nadal spotykane są na piaszczystych i dobrze nagrzanych, nasłonecznionych terenach południowej Europy, na Bliskim Wschodzie i w północnej Afryce. Wraz z podbojami rzymskimi rozpowszechniła się uprawa asparagusa.

Jedna z pierwszych informacji w języku polskim, potwierdzająca znajomość szparagów przez naszych przodków w wieku siedemnastym, pochodzi z „Zielnika” Szymona Syreniusza: „Szparagi tych czasów naszych znajomsze są aniżeli oycom naszym. (...) u nas w ogrodach przed tym ani siano ani sadzono aż gdy włosi poczęli u nas ogrody zdobić rozmaitemi zioły cudzoziemskiemi y też naszemi tutecznymi przenosząc ie z pól, z łąk, z gór. Też ten [szparag – przyp. aut.] namonożyli że już y dzieciom prawie dobrze iest znany”. Cytowany przekaz może świadczyć o tym, że Asparagus officinalis w Polsce pojawił się prawdopodobnie wraz z warzywami królowej Bony.

Powszechność upraw szparaga w późniejszym okresie potwierdza „Zielnik ekonomiczno-techniczny” Józefa Wyżyckiego z 1845 roku: „Wieśniaczki nasze zasadzają go w ogrodach, i gałązkami szparagu we święta zdobią swe skromne wdzięki. W ogrodach utrzymują się odmiany następujące: Szparag biały, (...) czerwony, (...) zielony, jest ze wszystkich najlepszy, smak jego najprzyjemniejszy; całe pędy miękkie, do jedzenia przydatne. Autor pisze także o właściwościach szparagów: „Odkryto niedawno, iż zażycie szparagów zwalnia zbytnią działalność serca, liczbę i moc uderzeń pulsu zmniejsza. Z tego względu we Francyi używają szparagowego syropu przeciw chorobliwemu biciu serca”.

Witaminy i wartości odżywcze w szparagach

Dzięki badaniom naukowym udało się poznać skład chemiczny szparaga i jego dobroczynny wpływ na organizm człowieka. Nie bez powodu przecież nasi przodkowie obdarzyli szparag gatunkową nazwą „lekarski”! Asparagus officinalis zawiera wiele wartości odżywczych np. witaminy z grupy B, odgrywające znaczącą rolę w metabolizmie cukrów, a także witaminy A, C i kwas foliowy. Zaś z minerałów: potas, fosfor, magnez i żelazo.

Ponadto saponiny steroidowe, karotenoidy i flawonoidy, wykazujące właściwości przeciwzapalne i antyoksydacyjne. Z licznych aminokwasów, obecnych w młodych pędach szparagów, najbardziej charakterystyczny jest kwas asparginowy.

Aspargina jest ważnym aminokwasem, biorącym udział w przekazywaniu bodźców w ośrodkowym układzie nerwowym, przyczynia się do poprawy koncentracji, ułatwia uczenie i zapamiętywanie. Polecana jest także osobom wyczerpanym fizycznie i psychicznie.

W badaniach na zwierzętach wykazano antykancerogenne działanie wyciągów otrzymanych ze szparagów. Ze względu na zawartość związków purynowych umiar w spożyciu tych warzyw powinny zachować osoby, które mają podniesiony poziom kwasu moczowego w organizmie.

U prawie połowy ludzkiej populacji, po zjedzeniu szparagów, może pojawić się nieprzyjemny zapach moczu, który pochodzi z metabolitów – pochodnych aminokwasów. Cecha ta ma podłoże genetyczne. Także zdolność wyczuwania i nadwrażliwość na tę specyficzną woń dotyczy tylko części osób. Wartości odżywcze szparagów są jednak na tyle duże, że warto przymknąć oko na tę niedogodność.

Docenione właściwości szparagów

Przez pewien okres szparag był warzywem zapomnianym. Z wiejskich ogródków i domów, a także z kwiaciarni, gdzie wiechowatymi łodygami dekorowano goździki, znane nam były tylko ozdobne jego odmiany. Obecnie sytuacja się odwróciła: szparag w odmianie ozdobnej jest rzadki, za to plony tego warzywa w Polsce – w zależności od sezonu – wynoszą kilka tysięcy ton! A i hodowców ciągle przybywa, choć uprawy są trudne i wymagają zbiorów ręcznych.

Tym wszystkim, którzy nie mieli jeszcze okazji poznać tego warzywa i dołączyć do grona wielbicieli (lub przyjąć zgoła odmienne zdanie), przypominam, że sezon na szparagi jest krótki i oficjalnie kończy się już 24 czerwca! „Jak się szparagi na stołach zażywa, odsyłam do kucharzów” – mogę powtórzyć za Krzysztofem Klukiem, autorem „Dykcyonarza roślinnego” z początku XIX wieku. W obfitości przepisów współczesnych „kucharzów”, lubiących się podzielić swoimi wiadomościami, na pewno znajdziemy coś dla siebie!

Piśmiennictwo u autorki.


Podziel się:

Wasze komentarze


Informacje / opinie publikowane w komentarzach stanowią subiektywną ocenę użytkownika i nie mogą być traktowane jako porada dotycząca leczenia / stosowania leków . W przypadku wątpliwości prosimy o konsultacje z Farmaceutą Dbam o Zdrowie.

komentarze wspierane przez Disqus