Czy retinol można stosować latem? Zasady używania kremu z retinolem w sezonie letnim

Przez lata uważano, że retinol i letnie słońce to wykluczające się połączenie. Dzisiejsza wiedza dermatologiczna wskazuje jednak, że przerywanie kuracji retinoidami na lato nie jest konieczne, a kilkumiesięczna przerwa w ich stosowaniu może osłabić uzyskane efekty przebudowy skóry. Stosowanie retinolu w miesiącach letnich może być w pełni bezpieczne, wymaga jednak przestrzegania ścisłych zasad i bezwzględnej fotoochrony.

1. Jak bezpiecznie używać kremu z retinolem w sezonie letnim?
2. Jaki retinol na lato wybrać?
3. Kiedy lepiej odstawić retinol latem?
4. Retinol latem a SPF – zasady codziennej fotoprotekcji
5. Stosowanie kosmetyków z retinolem latem – najczęściej zadawane pytania

Z tego artykułu dowiesz się:

• czy produkty z retinolem można stosować w codziennej pielęgnacji skóry latem bez ryzyka podrażnień,
• czy retinol zwiększa wrażliwość skóry na promieniowanie UV,
• jakie są najważniejsze zasady stosowania kuracji retinolem latem.

Dzięki temu artykułowi zrozumiesz, że lato nie jest dobrym momentem na wprowadzenie retinolu lub zwiększanie jego stężenia, natomiast stosowanie retinolu w okresie wiosenno-letnim jest możliwe przy zachowaniu odpowiedniej ostrożności i ochrony przeciwsłonecznej.

Jak bezpiecznie używać kremu z retinolem w sezonie letnim?

Aby w pełni zrozumieć, z czego wynika konieczność zachowania ostrożności przy zastosowaniu retinolu w okresie letnim, należy przyjrzeć się jego biochemicznemu działaniu na struktury skóry. Retinol, będący czystą formą witaminy A, jest substancją o udowodnionym działaniu stymulującym odnowę komórkową, stosowaną w walce z oznakami starzenia.

Przenikając przez warstwę rogową naskórka, stymuluje receptory jądrowe w keratynocytach i fibroblastach, co prowadzi do przyspieszenia podziałów komórkowych, pobudzenia syntezy kolagenu i elastyny oraz kwasu hialuronowego. W początkowym etapie kuracji, a także w trakcie jej kontynuacji, dochodzi do intensywnego złuszczania nadmiernie zrogowaciałych komórek naskórka (tzw. proces retynizacji). W rezultacie wierzchnia warstwa rogowa staje się cieńsza, bardziej spójna i gładsza, natomiast żywe warstwy naskórka oraz skóra właściwa ulegają pogrubieniu i zagęszczeniu. Ta przejściowo ścieniona warstwa rogowa naskórka sprawia, że naturalna bariera ochronna skóry w początkowym okresie jest słabsza, co zwiększa jej przepuszczalność i podatność na działanie czynników zewnętrznych.

Sam retinol nie jest substancją ściśle fototoksyczną w klasycznym rozumieniu farmakologicznym (to znaczy, że nie wchodzi w bezpośrednią reakcję chemiczną z promieniowaniem UV na skórze wywołującą natychmiastowy odczyn alergiczny), jednak sama cząsteczka retinolu ulega szybkiej degradacji pod wpływem promieni słonecznych.

Wbrew obawom, kontynuacja stosowania retinolu latem ma ogromne uzasadnienie biologiczne. Odstawienie preparatu na 3-4 miesiące powoduje, że skóra traci wypracowaną wcześniej tolerancję na retinol (zbudowaną retynizację). Powrót do kuracji jesienią wiąże się wówczas z koniecznością ponownego przechodzenia przez proces adaptacyjny – mogący przebiegać z łuszczeniem się, zaczerwienieniem, pieczeniem i przesuszeniem.

Jak stosować retinol w okresie letnim? Należy przestrzegać kilku zasad:

• aplikacja wyłącznie na noc: kosmetyki zawierające retinol lub jego pochodne należy nakładać bezwzględnie tylko podczas wieczornej pielęgnacji, eliminując ryzyko natychmiastowego rozkładu substancji pod wpływem światła słonecznego. 
• aplikacja na całkowicie suchą skórę: niezwykle ważnym, a często pomijanym krokiem, jest nakładanie preparatu na skórę osuszoną, po odczekaniu około 10–15 minut od jej umycia. Wilgotny naskórek drastycznie zwiększa penetrację retinolu, co może doprowadzić do nagłego podrażnienia i uszkodzenia bariery hydrolipidowej. 
• utrzymanie wypracowanej częstotliwości lub jej redukcja: latem nie należy zwiększać częstotliwości aplikacji, warto jednak rozważyć jej nieznaczne zmniejszenie (np. z codziennego stosowania na aplikację co drugi lub co trzeci wieczór), co zapewni skórze optymalną przestrzeń na regenerację. 
• intensywne wsparcie bariery hydrolipidowej: letnia pielęgnacja wieczorna, poza retinoidem, musi opierać się na substancjach odbudowujących płaszcz lipidowy. Niezbędne jest włączenie do rutyny kremów bogatych w ceramidy, fizjologiczne kwasy tłuszczowe, cholesterol, skwalan, kwas hialuronowy oraz składniki kojące, takie jak alantoina, pantenol czy ektoina. Doskonale sprawdza się technika "metody kanapkowej", polegająca na nałożeniu lekkiego kremu nawilżającego, odczekaniu do wchłonięcia, aplikacji retinolu, a następnie domknięciu pielęgnacji drugą warstwą regenerującego kremu okluzyjnego. 
• rygorystyczna fotoprotekcja w ciągu dnia: codziennie, niezależnie od planowanych aktywności, przebywania na zewnątrz, czy w biurze, na skórę należy zaaplikować odpowiednią ilość kremu z bardzo wysokim filtrem przeciwsłonecznym, zapewniającego ochronę przeciw promieniowaniu UVA i UVB.

Jaki retinol na lato wybrać?

Przede wszystkim, lato nie jest odpowiednim momentem na wkraczanie na wyższe poziomy zaawansowania i zwiększanie stężenia retinolu. Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest pozostanie przy tym samym stężeniu lub zmiana na niższe. Dobre serum do twarzy z retinolem przeznaczone na lato powinno stawiać na łagodne, podtrzymujące działanie, a nie na agresywną przebudowę.

Retinal wymaga tylko jednego przekształcenia enzymatycznego do aktywnego kwasu retinowego (podczas gdy czysty retinol wymaga dwóch stopni konwersji). Dzięki tej właściwości retinal działa niezwykle efektywnie przy znacznie niższych stężeniach (np. 0,01%–0,05%), charakteryzując się przy tym zauważalnie niższym potencjałem drażniącym. Dodatkowo retinal posiada udokumentowane działanie antybakteryjne, co czyni go genialnym wyborem dla cer tłustych i cer trądzikowych, które latem wykazują tendencję do nasilonego łojotoku.

Warto szukać kosmetyków wykorzystujących retinol kapsułkowany (liposomalny lub zamknięty w cyklodekstrynach). Technologia ta polega na zamknięciu cząsteczki retinolu w lipidowych mikrosferach, co zabezpiecza go przed zbyt szybkim utlenianiem, a w skórze zapewnia jego powolne, kontrolowane i stopniowe uwalnianie.

Kiedy lepiej odstawić retinol latem?

Choć nowoczesne podejście do pielęgnacji promuje utrzymanie ciągłości terapii retinoidami przez cały rok, istnieją bezwzględne przeciwwskazania, przy których dalsze stosowanie retinolu latem staje się niebezpieczne. Świadoma pielęgnacja polega na umiejętności obserwacji sygnałów wysyłanych przez skórę oraz elastycznym reagowaniu na zmieniające się warunki otoczenia. Wskazaniem do natychmiastowego zaprzestania stosowania preparatów z retinolem są następujące okoliczności:

1. Urlop z intensywną, bezpośrednią ekspozycją na słońce: planując wakacje nad morzem, w górach, rejs statkiem czy wyjazd do krajów tropikalnych, gdzie spędza się całe dnie na świeżym powietrzu, plażując lub uprawiając sporty wodne, retinol należy bezwzględnie odstawić. Zaleca się zaprzestanie aplikacji na około 10–14 dni przed planowanym wyjazdem i intensywną ekspozycją na promieniowanie słoneczne. Ścieniona warstwa rogowa naskórka potrzebuje czasu na pełną regenerację i odzyskanie swoich naturalnych właściwości ochronnych. 
2. Planowanie rozpoczęcia kuracji tuż przed sezonem letnim lub urlopem: okres tuż przed wyjazdem wakacyjnym lub początek upalnego lata to najgorszy z możliwych momentów na wdrożenie retinolu do swojej pielęgnacji po raz pierwszy. Pierwsze tygodnie retynizacji nieuchronnie wiążą się z podrażnieniem, zaczerwienieniem i mikrozłuszczaniem. Wprowadzanie składnika o tak silnym potencjale drażniącym w momencie wysokiego indeksu UV stwarza ogromne ryzyko powstania powikłań w postaci utrwalonych przebarwień. Rozpoczęcie nowej kuracji lepiej odłożyć na wczesną jesień. 
3. Aktywne uszkodzenie bariery hydrolipidowej i podrażnienie skóry: jeśli na skórze pojawia się utrwalone zaczerwienienie, uczucie ściągnięcia, pieczenie przy aplikacji zwykłego kremu nawilżającego, świąd lub widoczne płatowe łuszczenie, jest to jasny sygnał, że bariera ochronna została poważnie naruszona. Kontynuowanie aplikacji retinolu na uszkodzoną skórę doprowadzi do głębokich stanów zapalnych oraz trwałych przebarwień pozapalnych (PIH). Należy natychmiast przerwać kurację i skupić się na intensywnej regeneracji lipidowej. 
4. Oparzenie słoneczne: w przypadku niefortunnego przedawkowania słońca i wystąpienia oparzenia słonecznego (skóra jest czerwona, gorąca, tkliwa i bolesna), stosowanie jakichkolwiek stymulatorów czy substancji złuszczających jest kategorycznie zabronione. Retinol można wdrożyć ponownie dopiero po całkowitym zagojeniu skóry, wyciszeniu rumienia i pełnej regeneracji naskórka. 
5. Planowane zabiegi medycyny estetycznej i kosmetologii: przed planowanymi zabiegami z użyciem laserów, depilacją laserową twarzy, mocnymi peelingami chemicznymi czy mikronakłuwaniem należy odstawić retinol na minimum 7–14 dni przed zabiegiem (zgodnie z zaleceniem osoby wykonującej zabieg) oraz wstrzymać się z jego ponowną aplikacją do czasu pełnego wygojenia tkanki.

Retinol latem a SPF – zasady codziennej fotoprotekcji

Nie ma bezpiecznego stosowania retinolu latem bez bezwzględnego, rygorystycznego przestrzegania zasad fotoochrony. Stosowanie witaminy A bez jednoczesnej ochrony przeciwsłonecznej jest podstawowym błędem pielęgnacyjnym, który w sezonie letnim może przynieść opłakane skutki w postaci:

• głębokich przebarwień,
• podrażnień
• przyspieszonego fotostarzenia.

Podstawą letniej ochrony jest stosowanie dermokosmetyków ochronnych o bardzo wysokim wskaźniku ochrony – SPF 50+. Wskaźnik SPF (Sun Protection Factor) odnosi się do ochrony przed promieniowaniem UVB, które odpowiada za oparzenia słoneczne i rumień. Jednak z punktu widzenia starzenia się skóry i powstawania przebarwień równie groźne jest promieniowanie UVA, które dociera do ziemi przez cały rok, przenika przez szyby i wnika głęboko do skóry właściwej, niszcząc włókna kolagenowe. Dlatego wybrany krem ochronny musi posiadać dodatkowe oznaczenie ochrony przed UVA (np. symbol UVA w kółeczku, wskaźnik PA++++ lub PPD wyższy niż 16).

Samo nałożenie kremu z filtrem rano nie wystarczy na cały dzień, zwłaszcza w sezonie letnim. Niezwykle istotne jest przestrzeganie poniższych zasad aplikacji:

• prawidłowa ilość preparatu: powszechnym błędem jest nakładanie zbyt cienkiej warstwy kremu. Aby uzyskać stopień ochrony zadeklarowany przez producenta na opakowaniu, należy zaaplikować około 2 mg preparatu na każdy centymetr kwadratowy skóry. W praktyce przelicza się to na tzw. "zasadę dwóch palców" – pasek kremu wyciśnięty na długość palca wskazującego i środkowego jest ilością odpowiednią do pokrycia całej twarzy, szyi i uszu.
• reaplikacja w ciągu dnia: filtry przeciwsłoneczne ulegają ścieraniu, degradacji pod wpływem promieniowania UV oraz rozpuszczeniu w wydzielanym sebum i pocie. Aby utrzymać ciągłość ochrony, krem należy reaplikować co 2–3 godziny w trakcie przebywania na zewnątrz. Do ponownej aplikacji w ciągu dnia świetnie sprawdzą się mgiełki, sztyfty ochronne czy pudry mineralne z wysokim filtrem.
• ochrona fizyczna: krem z filtrem, choć niezbędny, nie tworzy powłoki całkowicie nieprzepuszczalnej. Pielęgnację warto wspierać ochroną mechaniczną: noszeniem okularów przeciwsłonecznych z filtrem UV400, nakrycia głowy z szerokim rondem oraz unikaniem przebywania w pełnym słońcu w godzinach jego najwyższej intensywności (między godziną 11:00 a 15:00).

Stosowanie kosmetyków z retinolem latem – najczęściej zadawane pytania

Czy retinol można nakładać na skórę opaloną lub podrażnioną słońcem?

Nie, absolutnie nie należy nakładać preparatów z retinolem na skórę świeżo opaloną, zaczerwienioną lub podrażnioną ekspozycją słoneczną. Opalenizna jest niczym innym jak obronną reakcją zapalną skóry na uszkodzenie DNA komórek wywołane promieniowaniem UV. Nałożenie w tym stanie silnego składnika aktywnego, jakim jest retinol, doprowadzi do zaostrzenia stanu zapalnego, pieczenia, głębokiego uszkodzenia bariery hydrolipidowej oraz powstania głębokich przebarwień. Po intensywnym opalaniu należy wstrzymać się z aplikacją retinolu na minimum 7–14 dni, skupiając się wyłącznie na łagodzeniu skóry, nawilżaniu oraz regeneracji za pomocą kremów z ceramidami, pantenolem, alantoiną i wąkrotką azjatycką (Cica).

Jak wrócić do retinolu po przerwie wakacyjnej?

Powrót do stosowania retinolu po wakacyjnej przerwie powinien przypominać proces wprowadzania tego składnika od nowa, zwłaszcza jeśli przerwa trwała dłużej niż 3–4 tygodnie. Długotrwały brak kontaktu z witaminą A sprawia, że skóra traci wypracowaną wcześniej tolerancję i musi przejść ponowną retynizację. Powrót należy zacząć od dokładnego przeanalizowania stanu skóry – musi być ona w pełni zregenerowana, wyciszona i pozbawiona podrażnień po słońcu. Zaleca się rozpoczęcie od stosowania produktu 1–2 razy w tygodniu (wyłącznie wieczorem), na dokładnie osuszoną skórę. Zawsze po wchłonięciu preparatu warto nałożyć bogaty krem regenerujący. Jeśli przez pierwsze 2 tygodnie skóra dobrze toleruje retinol i nie wykazuje reakcji podrażnieniowych, częstotliwość można stopniowo zwiększać do aplikacji co drugi dzień, a docelowo do codziennej. Należy pamiętać, że nawet jesienią i zimą powrotowi do retinolu musi towarzyszyć codzienna fotoprotekcja z filtrem przeciw UV.