×
DOZ.PL Darmowa
aplikacja
DOZ.pl
Zainstaluj

Wirus żółtej gorączki (żółta febra, febris flava) – szczepionka, objawy i leczenie

Pierwsze symptomy choroby są niecharakterystyczne i przypominają objawy grypy. Jednakże u około 15% pacjentów nie następuje wyleczenie, a rozwija się drugi okres schorzenia. Oto, co należy wiedzieć o żółtej gorączce, zwanej też żółtą febrą.

Co to jest żółta gorączka i w jaki sposób dochodzi do zachorowania? 

Żółta gorączka jest chorobą wirusową występującą miejscowo w ponad 30 krajach Afryki Subsaharyjskiej oraz ponad 10 krajach Ameryki Środkowej i Południowej. Do zakażenia człowieka dochodzi po ukąszeniu przez komara z rodziny Aedes lub Haemagogus. Choroba przebiega w dwóch fazach. W pierwszej jest ona trudno rozpoznawalna i występują nieswoiste objawy grypopodobne, natomiast w drugiej – ma cięższy przebieg, mogą pojawić się: wysoka gorączka, żółtaczka bądź krwiste wymioty.

Od objawów pochodzi nazwa choroby „yellow fever” – żółta gorączka i „black vomit” – czarne wymioty. Szczepionka jest rekomendowana wszystkim, którzy udają się w regiony endemiczne. Dla osób wybierających się do określonych krajów jest obowiązkowa. 

W jaki sposób wirusy wywołują żółtą gorączkę? 

Aby wirus żółtej gorączki rozprzestrzeniał się w środowisku, potrzebne są komary będące jego „transporterami” oraz ludzie lub małpy, w których organizmach może się on rozwinąć. Komary zostają nosicielami wirusa po ukąszeniu zainfekowanego człowieka lub małpy, natomiast ludzie zostają zakażeni po ukłuciu przez komara będącego wektorem żółtej gorączki. Żółtą gorączką nie można się więc zarazić się przez bezpośredni kontakt z osobą chorą.  

Istnieje jednak podejrzenie, że może się on przenieść poprzez karmienie piersią – dlatego po szczepieniu nie można karmić.  

W organizmie ludzkim wirus zaczyna rozprzestrzeniać się w układzie chłonnym, atakuje komórki układu odpornościowego i układu krwiotwórczego, a następnie może uszkodzić nerki, wątrobę i serce.  

Jak często i gdzie dochodzi do zachorowania na żółtą gorączkę? 

Ciężko jest dokładnie oszacować ryzyko zakażenia, ponieważ zależy ono od kilku czynników, takich jak charakter podróży, czas przebywania w obszarze ryzyka, stosowanie środków ochronnych. Według statystyk ryzyko zachorowania podczas 2-tygodniowego pobytu w Afryce Zachodniej u osób nieuodpornionych przed wyjazdem dotyczy około 50 na 100 000 podróżnych oraz odpowiednio 5 na 100 000 w Ameryce Południowej. Zagrożenie jest największe podczas pory deszczowej oraz na przełomie pory deszczowej i suchej. 

W Polsce żółta gorączka występuje jedynie jako choroba przywleczona z pobytu za granicą, jest rzadkością. 

Objawy żółtej gorączki (żółtej febry)

Okres inkubacji wirusa, czyli czas, który upłynął od ukąszenia przez komara do wystąpienia pierwszych objawów choroby, to 3-6 dni. Pierwsze symptomy schorzenia są niecharakterystyczne i przypominają objawy grypy. W tej fazie, zwanej fazą ostrą, mogą wystąpić osłabienie, wysoka gorączka, bóle mięśniowe, szczególnie charakterystyczny nieustępujący ból kręgosłupa, dreszcze, utrata apetytu, nudności i wymioty. 

Większość pacjentów prezentuje jednofazowy przebieg schorzenia – objawy ustępują po tym okresie. Jednakże u około 15% pacjentów nie następuje wyleczenie, a rozwija się drugi okres choroby. Po okresie pozornej poprawy, trwającej 1-2 dni, występuje okres toksyczny. Charakteryzuje się on powrotem wysokiej gorączki, pojawia się żółtaczka oraz konsekwencje zaburzeń krzepnięcia – krwawienia z błon śluzowych, krwawe wymioty, krew w stolcu. W końcowej fazie może dojść do dysfunkcji wielonarządowej. 

Diagnostyka żółtej febry 

Lekarz może podejrzewać zakażenie na podstawie wystąpienia symptomów choroby w połączeniu z informacją, że pacjent podróżował do strefy endemicznego (typowego w danym miejscu) występowania żółtej febry. We wczesnych stadiach może być ona trudna do zdiagnozowania, ponieważ objawy przypominają często zakażenie malarią, wirusem Denga, leptospirozą i wirusem Zika. Do potwierdzenia diagnozy konieczne jest wykonanie testów laboratoryjnych. Najczęściej wykonuje się testy immunologiczne, które wykrywają specyficzne przeciwciała we krwi.  

Leczenie i możliwe powikłania po żółtej gorączce 

Obecnie nie istnieją skuteczne leki przeciwwirusowe, które można by w tym przypadku zastosować. Leczenie polega na zwalczaniu objawów poprzez podawanie środków przeciwbólowych i przeciwgorączkowych, a także na terapii podtrzymującej, której celem jest np. wyeliminowanie zaburzeń krzepnięcia krwi.  

Należy unikać kwasu acetylosalicylowego i niesteroidowych leków przeciwzapalnych (ibubrofen, naproksen, ketoprofen), ponieważ zwiększają one ryzyko krwawienia.  

Osoby z ciężkim przebiegiem choroby powinny być hospitalizowane. Powikłania, które mogą wystąpić, stanowią zagrożenie życia. To między innymi niewydolność nerek, w przypadku której konieczna może być hemodializa, oraz zespół ostrej niewydolności oddechowej, który czasem wymaga zastosowania wentylacji mechanicznej na oddziale intensywnej terapii. Z powodu upośledzenia odporności możliwe są wtórne zakażenia bakteryjne wymagające podawania antybiotyków.   

Żółta gorączka – rokowania 

U większości osób zakażenie wirusem żółtej gorączki przebiega w sposób łagodny i nie stanowi zagrożenia życia. Niestety, u kilkunastu procent pacjentów, jak wyżej zaznaczono, dochodzi do rozwoju fazy toksycznej i połowa takich przypadków kończy się zgonem w ciągu 10-14 dni.  

Zapobieganie żółtej gorączce 

Od 80 lat istnieje bezpieczna i efektywna szczepionka przeciwko żółtej gorączce, a jej jedna dawka uodparnia na całe życie, choć w niektórych przypadkach może być wymagane ponowne szczepienie.  

Szczepionka zawiera żywą, atenuowaną (osłabioną) formę wirusa żółtej gorączki i jest rekomendowana dla osób powyżej 9. miesiąca życia, u których nie ma przeciwwskazań do szczepienia. W przypadku podróży szczepienie przeciwko tej chorobie jest: 

  • obowiązkowo wymagane dla udających się do krajów, w których wydano takie rozporządzenia. Obecnie na liście krajów, w których szczepionka jest obligatoryjna, widnieje 18 państw, jednak dyrektywy te mogą się zmieniać w krótkim czasie, dlatego przed wyjazdem dobrze jest sprawdzić zaktualizowaną listę na anglojęzycznej stronie Centers for Disease Control and Prevention lub skontaktować się z ambasadą danego miejsca; 
  • zalecane osobom udającym się w rejony o podwyższonym ryzyku zakażenia wirusem. Również wtedy, gdy szczepienia nie są tam wymagane. 

Oprócz szczepienia ważne jest stosowanie środków zapobiegających ukłuciu przez komary. W tym celu można użyć repelentów, czyli środków odstraszających komary, unikać przebywania na terenach zwiększonego ryzyka ukąszeń w okresie największej aktywności komarów (od zmierzchu do świtu) i osłaniać skórę za pomocą odpowiedniego ubrania.

Bibliografia  zwiń/rozwiń

  1. Centers for Disease Control and Prevention, Yellow Fever, [online], https://www.cdc.gov/yellowfever/index.html, [dostęp:] 02.12.2019. 
  2. Centers for Disease Control and Prevention, Travel-related infectious diseases, [online], https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2020/travel-related-infectious-diseases/yellow-fever#table427, [dostęp:] 02.12.2019. 
  3. World Health Organization, Yellow fever: Questions and answers, [online], https://www.who.int/features/qa/yellow-fever/en/, [dostęp:] 02.12.2019. 

Podziel się: