Dur brzuszny (tyfus) – szczepionki, objawy i przyczyny - portal DOZ.pl
Szczepionka na dur brzuszny (tyfus)
Barbara Bukowska

Dur brzuszny (tyfus) – szczepionki, objawy i przyczyny

Chociaż w Polsce i w Europie występują już tylko pojedyncze przypadki duru brzuszny (tyfusu) to w wielu regionach świata nadal jest to bardzo niebezpieczna choroba. Dlatego turyści i osoby podróżujące międzykontynentalnie powinny wziąć pod uwagę zagrożenie, jakie związane jest z durem brzusznym.

Dur brzuszny (łac. typhus abdominalis), zwany inaczej tyfusem lub tyfusem brzusznym, jest ogólnoustrojową chorobą bakteryjną, którą wywołuje Gram-ujemna pałeczka, Salmonella enterica, a konkretnie serotyp typhi (Salmonella typhi). Okres inkubacji trwa od 1 do 3 tygodni. Nieleczony dur brzuszny ma ciężki przebieg, w którym wyróżnić można trzy odrębne etapy. Każdy z nich trwa ok. 7 dni.

Dur brzuszny – objawy. Jakie są objawy tyfusu?

W pierwszym tygodniu choroby obserwuje się powolny wzrost temperatury ciała, a u chorych stwierdza się również bradykardię, złe samopoczucie, ból głowy i kaszel, rzadziej – krwawienie z nosa i bóle brzucha. W drugim tygodniu dominuje zmęczenie, wysoka gorączka, utrzymująca się na poziomie 40ºC, oraz postępująca bradykardia. Może wystąpić delirium, w przebiegu którego przeplatają się okresy wyciszenia pacjenta i gwałtownego pobudzenia. Temu delirium dur brzuszny zawdzięcza swą inną nazwę – gorączka nerwowa.

U niektórych pacjentów pojawia się charakterystyczny objaw duru brzusznego wysypka na brzuchu i w dolnej części klatki piersiowej (tzw. różyczka durowa). Występują ponadto silne bóle brzucha i biegunka, choć zdarzają się również zaparcia. Charakterystyczna jest również hepatosplenomegalia, czyli powiększenie wątroby i śledziony.

W trzecim tygodniu stan pacjenta pogarsza się, objawy tyfusu pogłębiają, a dodatkowo dochodzi do rozwoju licznych powikłań, m.in.: krwawienia z przewodu pokarmowego, zapalenia pęcherzyka żółciowego, płuc, mózgu lub otrzewnej, objawów neuropsychiatrycznych, posocznicy. Jeśli w tej fazie choroby nie dojdzie do zgonu (co dotyczy 10–30% pacjentów), rozpoczyna się czwarty okres choroby, czyli powolna rekonwalescencja: poprawa samopoczucia, normalizacja temperatury ciała, zwiększenie łaknienia i stopniowy przyrost masy ciała.

Dzieci, w odróżnieniu od dorosłych, z reguły łagodnie przechodzą dur brzuszny. Typowym dla nich objawem jest stałe powiększenie śledziony, a najczęstszym powikłaniem – zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych.

Występowanie duru brzusznego

Dur brzuszny występuje na całym świecie. Szczególnie wysokie ryzyko zachorowania dotyczy rejonów o niskim poziomie higieny. Szacuje się, że na tyfus co roku choruje ponad 20 milionów osób, z czego 200 tys. umiera. Do obszarów częstego występowania duru brzusznego zalicza się:

  • Azję Południową (Indie, Nepal),
  • Azję Południowo-Wschodnią (Indonezję),
  • Amerykę Południową (Peru),
  • Afrykę Północną i Zachodnią.

Polecane dla Ciebie

Dur brzuszny – szczepienie

Kalendarz szczepień nie uwzględnia szczepienia przeciwko durowi brzusznemu, jednak jego wykonanie zaleca się personelowi medycznemu i wojskowemu, osobom udającym się w podróż w rejony wysokiego ryzyka zachorowania oraz migrantom.

Na rynku dostępne są trzy rodzaje szczepionek na dur brzuszny:

  • żywa, do stosowania doustnego (Vivotif);
  • inaktywowana, która zawiera całe komórki pałeczek duru brzusznego (szczepionka durowa – Ty lub durowo-tężcowa – Tyt);
  • polisacharydowa, w skład której wchodzi oczyszczony polisacharyd otoczkowy bakterii (dostępna pod nazwą Typhim Vi).

Schemat szczepienia na tyfus szczepionką do stosowania doustnego zakłada przyjęcie trzech dawek w ciągu 5 dni, szczepionką inaktywowaną – trzech dawek w ciągu roku, a w przypadku Typhim Vi uodpornienie następuje już po przyjęciu jednej dawki.

Szczepienia przeciwko durowi brzusznemu powinny być wykonane co najmniej 10 dni przed planowanym wyjazdem. Niezależnie od rodzaju przyjętej szczepionki zaleca się wykonanie szczepienia przypominającego po 3 latach od przyjęcia ostatniej dawki. Szczepienia przeciwko tyfusowi są dobrze tolerowane, najczęściej występujące działania niepożądane związane z ich podaniem to bóle głowy, gorączka, złe samopoczucie.

Cena jednej dawki Typhim Vi, obecnie najczęściej stosowanej szczepionki przeciwko durowi brzusznemu, wynosi ok. 200 zł (dane z II kwartału 2022 r.).

Dur brzuszny – przyczyny

Przyczyny zachorowania na dur brzuszny obejmują spożycie wody lub żywności skażonych bakteriami S. typhi; zaraźliwy może być również kontakt z nieczystościami osób chorych lub będących nosicielami. Pałeczki duru brzusznego, po trafieniu do organizmu drogą pokarmową, lokalizują się w jelicie krętym i namnażają się w pobliskich węzłach chłonnych (krezkowych i zaotrzewnowych). Po około 2 tygodniach uwalniane są do krwi, z którą trafiają do nowych miejsc namnażania, głównie wątroby i dróg żółciowych. Stąd bakterie ponownie przedostają się do jelit. Uwalniana przez nie endotoksyna powoduje miejscowe zmiany zapalno-martwicze, a toksyna krążąca we krwi powoduje uszkodzenia wielonarządowe.

Biorąc pod uwagę źródła zakażenia, udając się w rejony występowania duru brzusznego, należy bezwzględnie przestrzegać zasad higieny. Szczególnie ważne jest mycie rąk przed jedzeniem i przygotowywaniem posiłków, a także gotowanie wody przeznaczonej do picia. Należy również spożywać wyłącznie żywność ze sprawdzonych źródeł.

Badania na dur brzuszny

Wykonanie badań w kierunku duru brzusznego obejmuje przede wszystkim wykonanie posiewów: w pierwszych dniach objawów klinicznych z krwi, w 2. i 3. tygodniu choroby z kału i moczu. Badania serologiczne, mające na celu wykrycie swoistych przeciwciał, można wykonywać od 2. tygodnia choroby.

W procesie diagnozowania ważne jest wykluczenie innych chorób, które czasami mogą dawać bardzo podobne objawy. Tyfus mylony może być z malarią, durem rzekomym czy brucelozą.

Wiele osób utożsamia dur brzuszny z poliomyelitis, mimo że to dwie różne choroby, o odmiennych symptomach i etiologii. Dur brzuszny to również nie to samo co krztusiec, choć rzeczywiście obie jednostki chorobowe są wywoływane przez Gram-ujemne pałeczki.

  1. J.A. Crump, Progress in Typhoid Fever Epidemiology. Clin Infect Dis" 68(Suppl 1): S4-S9, 2019.
  2. K. Korzeniewski. Dur brzuszny. Medycyna Podróży [online], https://medycynatropikalna.pl/choroba/dur-brzuszny [dostęp:] 6.06.2022 r.
  3. C. Masuet-Aumatell, J. Atouguia, Typhoid fever infection – Antibiotic resistance and vaccination strategies: A narrative review. Travel Med Infect Dis" 40: 101946, 2021.
  4. Charakterystyka Produktu Leczniczego Typhim Vi, www.rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl [online], https://rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl/api/rpl/medicinal-products/22441/characteristic [dostęp:] 6.06.2022 r.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Zawroty głowy – przyczyny, objawy, leczenie

    Zawroty głowy mogą być spowodowane na przykład zbyt gwałtowną zmianą pozycji czy odwróceniem głowy i wówczas są zjawiskiem fizjologicznym. Czasem jednak mogą być wynikiem poważniejszych dolegliwości. Jakich?

  • Czkawka – przyczyny i leczenie

    Czkawka (łac. singultus) w większości przypadków bywa zjawiskiem całkowicie fizjologicznym oraz powszechnym. Jednakże uporczywa czkawka, która utrudnia funkcjonowanie, może być objawem chorób układu trawiennego i nerwowego. Z tego względu, mimo pozornie błahego charakteru, nie należy jej lekceważyć, a przy występowaniu innych niepokojących objawów koniecznie należy skonsultować się ze specjalistą. Czym jest czkawka? Co może oznaczać? Jak się jej pozbyć? Odpowiadamy w poniższym artykule.

  • Kolka wątrobowa – przyczyny, objawy, leczenie i domowe sposoby na atak kolki żółciowej

    Kolka wątrobowa (żółciowa) objawia się jako silny i nagły ból pod prawym łukiem żebrowym, który może trwać nawet kilka godzin. Wynika z zaburzonej pracy pęcherzyka żółciowego. Kto najbardziej jest narażony na kolkę wątrobową i w jaki sposób można złagodzić ból, który jej towarzyszy?

  • Hipertermia (przegrzanie) organizmu – objawy, przyczyny, pierwsza pomoc

    Fala upałów przetaczająca się nad krajem sprzyja wystąpieniu hipertermii. Do przegrzania organizmu dochodzi na skutek zaburzenia mechanizmów termoregulacji i niemożności oddania wytworzonego przez organizm ciepła. Szczególnie narażone na jego wystąpienie są noworodki i osoby starsze. Jak rozpoznać hipertermię? I jak wygląda pierwsza pomoc w przypadku podejrzenia udaru cieplnego?

  • Wyciek z sutka – jakie są przyczyny, co może oznaczać?

    Wyciek z sutka to niepokojący objaw, który dotyczy kobiet, ale może także występować u mężczyzn. Czasem przyczyną wycieku z sutka u kobiet jest po prostu ciąża, ale często jest to oznaka poważnych zmian chorobowych, które wymagają pilnej konsultacji z lekarzem. Bardzo ważną informacją jest kolor wycieku z sutka – to wskazówka, jaka choroba może się za tym kryć.

  • Co zrobić, kiedy ugryzie kleszcz?

    Choć chyba nikt ich nie lubi, to kleszcze stanowią nieodłączny element polskiego lata i ciepłych dni. Musimy zatem wiedzieć, jak z nimi postępować – tym bardziej, że konsekwencje ugryzienia przez kleszcze potrafią stanowić dla ludzi wielkie niebezpieczeństwo. 

  • Zaparcia u niemowląt

    Zaparcia u niemowląt, inaczej zatwardzenia, to problem, który bardzo często niepokoi rodziców. Długie nieoddawanie stolca może mieć wiele przyczyn, w tym zmiana diety, czy też alergia pokarmowa, a nawet wada anatomiczna. Według gastroenterologów dziecięcych, zaparcia u niemowląt to najczęstsza dolegliwość kliniczna. Co stosować na zaparcia u niemowląt?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij