Jak rozpoznać przewlekłe zapalenie oskrzeli?

Kolejne antybiotyki, syropy, wizyty u lekarza… I gdy wydaje się, że w końcu udało nam się stanąć na nogi, choroba wraca, a my znów lądujemy na zwolnieniu lub zaczynamy bagatelizować swój stan, przyzwyczajając się do niego – zwłaszcza jeśli mamy zapalenie oskrzeli bez gorączki. To poważny błąd, ponieważ przewlekłe zapalenie oskrzeli może prowadzić do jeszcze poważniejszych chorób, wymagających hospitalizacji.

Najbardziej typowym objawem zapalenia oskrzeli jest mokry kaszel, nasilający się przede wszystkim rano, z dużą trudnością w wykrztuszeniu zalegającej wydzieliny, mogący przechodzić w kaszel suchy. Towarzyszą mu świsty i inne dźwięki świadczące o obecności śluzu w górnych drogach oddechowych – są one słyszalne przede wszystkim podczas badania lekarskiego, ale mogą być tak intensywne, że słyszy je sam pacjent. Objawom mogą towarzyszyć gorączka (zwykle niewysoka), bóle głowy, osłabienie czy bóle mięśni i klatki piersiowej, zwłaszcza podczas odkrztuszania.

Co ważne – jedynie lekarz podczas badania osłuchowego może stwierdzić, czy mamy do czynienia z zapaleniem oskrzeli czy inną chorobą górnych dróg oddechowych. Jeśli więc kaszel nie minie w ciągu dwóch-trzech dni, nasila się i towarzyszą mu inne wyżej wymienione objawy – trzeba odwiedzić przychodnię.

Czy to już przewlekłe zapalenie oskrzeli?

O przewlekłym zapaleniu oskrzeli mówi się, gdy u pacjenta wystąpi zapalenie oskrzeli trwające przez co najmniej trzy miesiące (lub przez znaczną większość tego okresu) i ten stan powtarza się w co najmniej kolejnych dwóch latach. Może je poprzedzać nawrotowe lub podostre zapalenie oskrzeli (czyli trwające dłużej niż trzy tygodnie, ale nie dłużej niż osiem), będące, podobnie jak przewlekłe zapalenie oskrzeli, zespołem objawów ogólnie związanych ze stanem zapalnym oskrzeli.

Odróżnia się je głównie ze względu na czas trwania i częstotliwość nawracania zapaleń – a te z kolei związane są z rozmaitymi czynnikami sprzyjającymi przedłużaniu się choroby.

Przewlekłe zapalenie oskrzeli – jak to się zaczyna?

Choroba jest efektem nadmiernego wydzielania śluzu przez tzw. komórki kubkowe, czyli komórki wchodzące m.in. w skład nabłonka dróg oddechowych, a także uszkodzenia (na skutek różnych czynników, o których poniżej) rzęsek oczyszczających oskrzela z nadmiernej wydzieliny. Zalegający śluz powoduje niedrożność, a więc trudności w przepływie powietrza w oskrzelach (głównie w tzw. drobnych drogach oddechowych, czyli oskrzelach, których średnica nie przekracza 2 mm), a w końcu zmiany w strukturze nabłonka i zmiany napięcia powierzchniowego dróg oddechowych. To z kolei prowadzi do zapadania się ich. Co gorsza, zalegający śluz ułatwia namnażanie się bakterii. Konsekwencją przewlekłego zapalenia oskrzeli może być przewlekła obturacyjna choroba płuc – potencjalnie śmiertelna choroba objawiająca się łatwym męczeniem się przy wysiłku, chronicznym kaszlem i ciągłą koniecznością odkrztuszania zalegającej wydzieliny. Zniszczenia w płucach będące skutkiem tej powszechnej – szczególnie u palaczy – choroby są często nieodwracalne.

Jakie są główne przyczyny przewlekłego zapalenia oskrzeli?

Najczęstszą przyczyną przewlekłego zapalenia oskrzeli jest palenie. Skalę problemu pokazują choćby wyniki badań dotyczących przewlekłego zapalenia oskrzeli u fińskich mężczyzn. Wykazały one, że w ciągu trzydziestu lat na to schorzenie zachorowało aż 42 proc. palaczy (biorąc pod uwagę osoby będące palaczami w momencie zachorowania; dla porównania – w przypadku byłych palaczy zachorowalność wynosiła 26 proc., zaś u osób, które nigdy nie paliły – 22 procent). Jednak występowanie choroby również u osób niepalących sugeruje, że nie bez znaczenia są też inne czynniki. U osób dorosłych może być to również wdychanie chemikaliów, szkodliwych oparów – a więc czynniki zawodowe występujące u pracowników ogólnie pojętego sektora przemysłowego, narażonych na kontakt z tego rodzaju substancjami.

Przewlekłe zapalenie oskrzeli może być też wynikiem nawracających infekcji górnych dróg oddechowych (zarówno wirusowych, jak i bakteryjnych), szczególnie zapalenia oskrzeli.

Ostre, mijające po kilku dniach zapalenia oskrzeli zwykle powodowane są przez wirusy – ocenia się, że są one przyczyną 85-95 proc. ostrych zapaleń oskrzeli u ogólnie zdrowych dorosłych, natomiast przedłużające się świadczą raczej o rozwoju bakterii w drogach oddechowych i przekształcaniu się zapalenia w takie, które ma bardziej długotrwały charakter. Infekcje bakteryjne są też częstsze u osób u obniżonej odporności, spowodowanej na przykład podeszłym wiekiem lub współwystępującymi chorobami.

Bez względu na przyczynę zapalenia oskrzeli, możliwe uszkodzenia w ich obrębie, ich nadreaktywność oraz ogólny spadek odporności mogą czasem skutkować stopniową utratą zdolności do usuwania śluzu, a pacjenci wpadają w błędne koło uciążliwych stanów zapalnych, z którymi oskrzela nie mogą sobie poradzić. Zresztą granica między tzw. podostrym lub nawrotowym zapaleniem oskrzeli a przewlekłym jest dość płynna – wszystkie te określenia dotyczą zespołów objawów, gdzie nawracające zapalenia przekształcają się w końcu w przewlekłe. Szczególnie narażeni są na to palacze, małe dzieci i osoby w podeszłym wieku, u których odporność może być obniżona.

Kolejnym potencjalnym czynnikiem ryzyka przewlekłego zapalenia oskrzeli jest refluks żołądkowo-przełykowy. Lekarze podejrzewają, że w jego przebiegu dochodzi do przedostawania się cofających się treści żołądkowych do dróg oddechowych, co może powodować ich uszkodzenia kwasem żołądkowym oraz podrażnienia błony śluzowej przełyku.

Jak leczyć ostre i przewlekłe zapalenie oskrzeli?

Ostre zapalenie oskrzeli (czyli to „zwyczajne”, trwające nie dłużej niż trzy tygodnie, które nie ma postaci przewlekłej) leczy się zwykle bez stosowania antybiotyków, ponieważ domniemaną przyczyną choroby są wirusy. Podstawą leczenia zapalenia oskrzeli jest więc wypoczynek w domu, picie dużej ilości płynów oraz stosowanie syropów ułatwiających odkrztuszanie wydzieliny. Mimo że wiele z nich dostępnych jest bez recepty, jeśli kaszel się utrzymuje przez kilka dni, lub wręcz nasila, należy udać się do lekarza – przede wszystkim po to, by ustalić, z jaką chorobą mamy do czynienia.  
W przypadku przedłużających się stanów zapalnych oskrzeli (lub takich, którym towarzyszą silniejsze duszności, świsty i problemy z oddychaniem) pomocne mogą się okazać leki podawane za pomocą inhalatora, które działają na oskrzela rozkurczająco.

Natomiast przy przewlekłym zapaleniu oskrzeli skuteczne bywają antybiotyki z grupy makrolidów. Naukowcy z Uniwersytetu Arizony wykazali, że leki te nie tylko hamują prozapalne białka zwane cytokinami, ale także zwiększają transport śluzowo-rzęskowy, zmniejszają wydzielanie śluzu przez komórki kubkowe, a wreszcie zmniejszają skurcz oskrzeli.

Jeśli chory jest palaczem, rzucenie palenia powinno być oczywistym krokiem, szczególnie jeśli zapalenie oskrzeli przybrało już przewlekły charakter.

Chorym z pomocą może też przyjść natura, a konkretniej pszczoły i produkowany przez nie kit pszczeli, czyli propolis. Polskie badania nad skutecznością preparatów na jego bazie wykazały, że po trzymiesięcznym leczeniu propolisem w przewlekłym zapaleniu oskrzeli znaczną poprawę osiągnięto aż u 93 proc. chorych! Ponieważ preparaty z propolisem i innymi substancjami produkowanymi przez pszczoły są niezwykle skuteczne w przypadku całej gamy schorzeń, warto pamiętać o wspieraniu akcji ratowania tych niesamowicie pożytecznych owadów.

Bibliografia  zwiń/rozwiń

  1. E. Rowińska-Zakrzewska (red.), J. Kuś (red.), Choroby układu oddechowego, Warszawa 2004.
  2. V. Kim, G. J. Criner, Chronic Bronchitis and Chronic Obstructive Pulmonary Disease, „The American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine” [online], https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4951627/, [dostęp:] 11.02.2019. 
  3. G. Worrall, Acute bronchitis, „Canadian Family Physician” [online], https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2278319/, [dostęp:] 11.02.2019.
  4. B. Kędzia, E. Hołderna-Kędzia, Wykorzystanie propolisu i miodu w zakażeniach, „Postępy Fitoterapii” [online], http://www.czytelniamedyczna.pl/2589,wykorzystanie-propolisu-i-miodu-w-zakazeniach.html, [dostęp:] 11.02.2019.
  5. M. H. Gotfried, Macrolides for the treatment of chronic sinusitis, asthma, and COPD, „Chest” [online], https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/14872001, [dostęp:] 11.02.2019.
  6. Z. Kycler, Przewlekłe zapalenie oskrzeli u dzieci, „Przewodnik lekarza” [online], https://www.termedia.pl/Przewlekle-zapalenie-oskrzeli-u-dzieci,8,1187,0,1.html, [dostęp:] 11.02.2019.

Podziel się: