Zapalenie oskrzeli – przyczyny, objawy, leczenie, powikłania u dzieci i u dorosłych
Katarzyna Makos

Zapalenie oskrzeli – przyczyny, objawy, leczenie, powikłania u dzieci i u dorosłych

Zapalenie oskrzeli (ang. bronchitis) to stan zapalny błony śluzowej drzewa oskrzelowego. Najczęściej jest on wywołany przez wirusy, rzadziej bakterie. Początkowa faza infekcji charakteryzuje się występowaniem suchego, uporczywego kaszlu, podwyższonej temperatury ciała, bólu gardła i wodnistego kataru. Potem kaszel staje się mokry (chory odkrztusza dużą ilość wydzieliny), a katar ma postać gęstej wydzieliny. Sprawdź, jak leczy się zapalenie oskrzeli.

Zapalenie oskrzeli – charakterystyka schorzenia

Zapalenie oskrzeli to jeden z najczęstszych powodów zgłaszania się dzieci i dorosłych do lekarza pierwszego kontaktu, szczególnie w sezonie jesienno-zimowym. Schorzenie charakteryzuje się zapaleniem błony śluzowej w dolnych drogach oddechowych, a dokładnie oskrzelach. Szczególną postacią jest zapalenie drobnych oskrzelików, występujące najczęściej u dzieci poniżej 2. roku życia, wywoływane głównie przez wirusy RSV oraz RV i wiążące się z silną obturacją i dusznością. 

Zapalenie oskrzeli może być spowodowane przez wirusy lub bakterie. U dzieci wyróżnia się dwa szczyty zachorowań: poniżej 2. roku życia oraz między 9. a 15. rokiem życia. 

Ze względu na czas trwania infekcji zapalenie oskrzeli dzieli się na trzy grupy:

  1. Ostre zapalenie oskrzeli – trwa do ok. 3 tygodni. Najczęściej wywoływane jest przez wirusy. 
  2. Podostre zapalenie oskrzeli – trwa 3-8 tygodni i może być spowodowane nadreaktywnością oskrzeli po infekcji lub np. zakażeniem krztuścem.
  3. Przewlekłe zapalenie oskrzeli – definiuje się je jako występowanie produktywnego kaszlu przez minimum 3 miesiące w ciągu ostatnich 2 lat. Jego pojawianiu się sprzyja dym tytoniowy, zanieczyszczenia powietrza, choroby przewlekłe płuc, niedobory odporności.

Zapalenie oskrzeli – przyczyny

Wirusowe zapalenie oskrzeli – około 90% ostrych zapaleń oskrzeli – ma etiologię wirusową. Najczęściej są to: wirus RSV (respiratory syncytia virus), rynowirusy, adenowirusy, wirusy grypy i para grypy, koronawirusy, ludzki bokawirus. Jeżeli zapalenie przedłuża się, a oczyszczanie oskrzeli z zalegającego śluzu jest nieefektywne, to może dojść do nadkażenia wtórnego florą bakteryjną.

Bakteryjne zapalenie oskrzeli – u około 10% chorych zapalenie oskrzeli ma pierwotną przyczynę bakteryjną (Mycoplasma pn, Bordetella pertussis, Chlamydophila pn). 

Zapalenie oskrzeli – objawy

Pierwszy etap infekcji to tzw. faza suchego zapalenia (obturacyjno-naczyniowa), objawy, które się wówczas pojawiają to:

  • suchy, męczący kaszel, 
  • surowiczy katar, 
  • może im towarzyszyć gorączka, 
  • złe samopoczucie, 
  • bóle mięśniowe, 
  • ból gardła
  • u młodszych dzieci także bóle brzucha, luźne stolce. 

Faza suchego zapalenia trwa średnio 3-4 dni. Potem pojawia się kaszel produktywny (mokry), katar gęstnieje – małe dzieci, które mają problem z odkrztuszaniem i odpluwaniem połykają duże ilości śluzu, co prowokuje wymioty. Jest to faza sekrecyjna – zwiększa się ilość wydzieliny w drogach oddechowych. Sprzyja to występowaniu obturacji oskrzeli – ograniczeniu drożności oskrzeli, co może objawiać się świstami, uczuciem duszności, widocznym wysiłkiem w trakcie oddychania, u niemowląt wciąganiem międzyżebrzy i przyczepów przepony, chrapliwym oddechem, gorszym łaknieniem (częstsze przerwy w jedzeniu i wydłużenie czasu karmienia, zjadanie mniejszych porcji, spadek masy ciała). Starsze dzieci mogą zgłaszać ból za mostkiem w trakcie oddychania. 

Osłuchowo nad polami płucnymi lekarz stwierdza symetryczne, rozsiane zmiany, jak: zaostrzony szmer pęcherzykowy, furczenia, rzężenia grubobańkowe, świsty (przy obturacji). Zmiany te zmniejszają się po kaszlu. Trzecia faza może wystąpić, jeśli dojdzie do nadkażenia bakteryjnego – stan ogólny ulega pogorszeniu, występuje wysoka gorączka.

Warto wspomnieć, że po ustąpieniu infekcji przez długi czas (średnio 3 tygodnie) może utrzymywać się suchy kaszel. Pojawia się on w nocy, po wysiłku fizycznym, przy zmianie temperatury otoczenia i jest on wynikiem regeneracji nabłonka dróg oddechowych. 

Zapalenie oskrzeli – rozpoznanie

Zapalenie oskrzeli rozpoznaje się na podstawie wywiadu i obrazu klinicznego. Dodatkowe badania laboratoryjne i obrazowe (np. RTG klatki piersiowej), w zależności od stanu pacjenta, zleca lekarz w przypadku wątpliwości, co do etiologii zakażenia lub w celu różnicowania, np. z zapaleniem płuc. 

Zapalenie oskrzeli – leczenie

Ostre zapalenie oskrzeli ustępuje najczęściej samoistnie przy sprawnych mechanizmach oczyszczania dróg oddechowych (aparat rzęskowy, odruch kaszlowy). Leczenie jest zazwyczaj wyłącznie objawowe – ważne jest odpowiednie nawodnienie pacjenta, stosuje się leki przeciwgorączkowe, inhalacje z soli fizjologicznej lub kwasu hialuronowego, czasami mukolityki (ambroksol, karbocysteina, erdosteina). Leków wykrztuśnych nie stosuje się przed snem, najpóźniej należy je zażyć w godzinach popołudniowych. 

Jeśli występuje kaszel suchy, nieproduktywny, a jest bardzo męczący i zaburza sen dziecka, to można zastosować leki przeciwkaszlowe (lewodropropizyna, a także miód – u dzieci powyżej 1. roku życia, prawoślaz). W przypadku kaszlu produktywnego leki te są przeciwwskazane! 

W sytuacji nasilonego kataru i dużej obturacji nosa można zastosować sól morską do nosa, leki obkurczające błonę śluzową (np. oksymetazolina, ksylometazolina – powyżej 3 miesiąca życia, maksymalnie 5-7 dni; u niemowląt tylko w postaci kropli). U chorych z obturacją oskrzeli konieczne jest włączenie leków rozszerzających – βmimetyków (salbutamol), przeciwcholinergicznych (bromek ipratropium). 

Zapalenie oskrzeli rzadko wymaga zastosowania antybiotyku, ponieważ jego główną przyczyną są zakażenia wirusowe. W przypadku utrzymującego się powyżej 3 tygodni kaszlu o takim samym nasileniu oraz gdy chory miał kontakt z krztuścem, należy podejrzewać zakażenie krztuścem (wymaga to zastosowania makrolidu). 

Zapalenie oskrzeli a astma

U dzieci z nawracającymi, powtarzającymi się zapaleniami oskrzeli z towarzyszącą obturacją należy podejrzewać astmę oskrzelową. U starszych dzieci i dorosłych można wykonać badanie spirometryczne (w tym z próbą odwracalności obturacji oskrzeli), które mogą być pomocne w przypadku rozpoznania astmy.

Natomiast w przypadku młodszych dzieci, niezdolnych do odpowiedniej współpracy z przeprowadzającym badanie spirometryczne, przydatne mogą być ankiety określające ryzyko astmy lub włączenie sterydów wziewnych w celach diagnostycznych. 

Zapalenie oskrzeli – powikłania

Zapalenie oskrzeli ma zazwyczaj łagodny, umiarkowany przebieg i rzadko dochodzi do powikłań (obturacji dróg oddechowych, zapalenia płuc). Najczęstszym ostrym powikłaniem zapalenia oskrzelików u małych dzieci jest niewydolność oddechowa. Ze względu na anatomię dróg oddechowych i ograniczone zdolności kompensacyjne organizmu ta grupa wiekowa jest szczególnie podatna na obturację dróg oddechowych.

Istnieją doniesienia, że zakażenie wirusem RSV i RV zwiększają ryzyko wystąpienia astmy w przyszłości. Zakażenie krztuścem jest szczególnie niebezpieczne w przypadku osób starszych, noworodków i dzieci nieszczepionych. Silny, męczący kaszel może wiązać się z powikłaniami neurologicznymi (krwawienia śródczaszkowe, drgawki, encefalopatia), przepuklinami, nietrzymaniem moczu lub wypadaniem odbytnicy.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Jak bezpiecznie usunąć kleszcza?

    Im krótszy czas przyssania kleszcza, tym lepiej. Należy jednak pamiętać, iż nieumiejętne usuwanie powoduje oderwanie tylko odwłoku – w skórze pozostaje główka i tułów kleszcza. Może to przynieść więcej szkody niż kilkudziesięciominutowa zwłoka i usunięcie za pomocą odpowiednich akcesoriów. Jak poprawnie usunąć kleszcza? Jakich błędów unikać?

  • Zespół Pica – czym jest zespół łaknienia spaczonego? Jak go leczyć?

    O zespole łaknienia spaczonego mówi się wtedy, gdy osoba spożywa produkty, których nie można zaliczyć do żywności. Zaburzenie to może prowadzić do szeregu powikłań zagrażających życiu. Dlaczego chory odczuwa pragnienie do zjedzenia ziemi, lodu czy szkła? W jaki sposób leczy się zespół Pica? 

  • Czym jest wstrząs anafilaktyczny (anafilaksja)? Jak udzielić pierwszej pomocy osobie z ciężką reakcją alergiczną?

    Badania sugerują, że częstość występowania reakcji anafilaktycznych wzrosła w ostatnich latach. Dowiedz się, czym jest anafilaksja. Jak zapobiegać oraz udzielić pomocy w nagłym przypadku ciężkiej reakcji anafilaktycznej?

  • Pilates okiem fizjoterapeuty – wskazania i efekty treningów metodą Pilatesa

    Pilates to rodzaj treningu o umiarkowanej intensywności, który koncentruje się na wzmacnianiu mięśni głębokich. Jego podstawą jest wykonywanie precyzyjnych, płynnych ruchów, świadomy oddech i maksymalne skupienie na ćwiczeniach. Efekty treningu metodą Pilatesa to wzmocnienie mięśni, poprawa równowagi i koordynacji ruchowej, wysmuklenie sylwetki, redukcja napięcia oraz rozluźnienie całego ciała. Ćwiczenia pilates mogą być częścią procesu rehabilitacji po przebytych urazach, także u zawodowych sportowców. Pilates mogą ćwiczyć również osoby starsze i kobiety w ciąży.

  • Egzema – przyczyny i objawy. Leczenie egzemy na dłoniach i twarzy. Które preparaty wybrać, a których unikać?

    Egzema, inaczej wyprysk lub atopowe wyprysk skóry, to niezakaźna choroba, którą nie można się zarazić od drugiej osoby poprzez kontakt bezpośredni lub korzystanie z tych samych kosmetyków czy ręczników i pościeli. Leczenie egzemy jest niezwykle uporczywe, ponieważ zazwyczaj ciężko jest wytypować czynnik wywołujący bolesne, swędzące, pękające i suche plamy na skórze dłoni i twarzy (czasem występujące na całym ciele). Leczenie egzemy z użyciem najlepeszych dermokosmetyków, będąc pod opieką najlepszego dermatologa lub arelgologa może być nieskuteczne, jeśli pacjent będzie miał stały kontakt z czynnikiem drażniącym.

  • Skrzywienie kręgosłupa – rodzaje, przyczyny, leczenie, rehabilitacja

    Skrzywienie kręgosłupa może być fizjologiczne, wynikające z esowatej budowy ludzkiego kręgosłupa (lordoza oraz kifoza) lub patologiczne, gdy naturalne krzywizny ulegają pogłębieniu (hiperkifozą i hiperlordozą) bądź zniesieniu (zniesienie lordozy szyjnej lub lędźwiowej). Powstałe wówczas wady kręgosłupa mogą być przyczyną dolegliwość i wymagają korekcji. Często występującą wadą postawy, zwłaszcza u dzieci, jest  również boczne skrzywienie kręgosłupa, mogące prowadzić do poważnych zniekształceń sylwetki.  

  • Kleszczowe zapalenie mózgu – przyczyny, objawy, leczenie, szczepionka

    Kleszczowe zapalenie mózgu to odzwierzęca choroba zakaźna. Czynnikiem, który ją wywołuje jest ukąszenie kleszcza i przedostanie się do organizmu człowieka wirusa z rodzaju flawiwirusów (rzadko KZM może być spowodowane spożyciem niepasteryzowanego mleka zakażonego zwierzęcia). Objawy kleszczowego zapalenia mózgu obejmują m.in. wysoką gorączkę, silne bóle głowy, wymioty, nudności, objawy oponowe, zaburzenia świadomości, niedowłady, zaburzenia oddychania. Dowiedz się, jak wygląda leczenie KZM oraz jak mu zapobiegać.

  • Lumbago (postrzał) – co to jest? Przyczyny, objawy, leczenie lumbalgii

    Lumbago, inaczej postrzał lub heksenszus, to zespół bólowy dotyczący odcinka lędźwiowo-krzyżowego kręgosłupa. Ból w dole pleców pojawiający się w przebiegu lumbalgii jest spowodowany przeciążeniem struktur kręgosłupa, do którego może dojść np. na skutek dźwigania ciężkich przedmiotów, braku aktywności fizycznej, długotrwałego przyjmowania pozycji siedzącej lub stojącej, nadwagi i otyłości. Czynnikiem zwiększonego ryzyka wystąpienia lumbago są także zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa. Jakie są domowe sposoby walki z lumbago?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij