Osteoporoza - cicha choroba

Nazwa osteoporoza pochodzi z języka greckiego i łacińskiego: greckie osteon oznacza kość, a łacińskie porus to otwór, ubytek, dziura. I już w zasadzie wytłumaczenie pochodzenia nazwy wyjaśnia wszystko.

Jest jedną z najczęstszych chorób ludzkości. Występuje u 10 proc. ludzi, a po 50 roku życia stwierdza się ją u co trzeciej kobiety. W Polsce osteoporozą zagrożonych jest około 9 milionów osób, które doznają rocznie ponad 14 tys. złamań. Bo właśnie złamania są często pierwszym objawem osteoporozy. Choroba ta nazywana jest "cichym złodziejem", bo osoba narażona na nią nie wie, że choroba okrada ją z minerałów.

 Czym jest?

 Osteoporoza to przewlekła, układowa, metaboliczna choroba szkieletu, charakteryzująca się zmniejszeniem ilości masy kostnej i w konsekwencji obniżoną wytrzymałością mechaniczną na obciążenia i urazy. Prowadzi do zwiększonego ryzyka złamań. Objawem trwającej osteoporozy mogą być bóle stawów i kości (zwłaszcza tzw. obręczy biodrowej) występujące u kobiet w wieku okołomenopauzalnym i najczęściej przypisywane tzw. zmianom zwyrodnieniowym. Charakterystyczne jest obniżanie się wzrostu, spowodowane zmniejszaniem wymiarów trzonów kręgów. U niektórych kobiet pojawia się dość wcześnie "wdowi garb", czyli łukowate wygięcie odcinka piersiowego kręgosłupa.

 Osteoporoza pojawia się, gdy procesy niszczenia kości przeważają nad jej budową. Po osiągnięciu masy szczytowej, co ma miejsce około trzydziestego roku życia, metabolizm kości stabilizuje się i zachodzące w niej procesy tworzenia i niszczenia kości pozostają w równowadze. Po około 40 roku życia tworzenie kości słabnie i zaczynają przeważać procesy niszczące kość powodujące utratę masy kostnej. W ten sposób organizm traci rocznie 0,5 proc. - 1,0 proc. minerałów. Natomiast w osteoporozie ubytek kości osiąga 2 proc. - 5 proc. rocznie i więcej. Utratę minerałów można zmierzyć, badając gęstość kości za pomocą specjalnych aparatów zwanych densytometrami, które pozwalają z dużą dokładnością zmierzyć zawartość w kości minerałów odpowiadających w 80 proc. za wytrzymałość kości.

 Skąd się bierze?

 Do głównych czynników ryzyka należy wiek powyżej 65 lat. U obu płci, masa kostna zmniejsza się wraz z wiekiem. U kobiet osteoporoza występuje znacznie częściej i wcześniej niż u mężczyzn, co wiąże się z menopauzą wcześniej występującą u kobiet niż andropauza u mężczyzn. Na osteporozę narażone są bardziej osoby o drobnych kościach niż te o masywnej budowie ciała. Skłonność do osteoporozy dziedziczymy po matce.

 Jeżeli nasza mama czy babcia miała osteoporozę, to jesteśmy na nią narażeni w większym stopniu od innych osób. Cechy genetyczne decydują o tym, jaką osiągniemy masę szczytową kości, czy będziemy mieć wątłą czy też masywną budowę ciała. Chorobie sprzyja też niedobór hormonów takich jak estradiol i progesteron. Większe ryzyko osteoporozy występuje wtedy, gdy menopauza pojawia się niezależnie od przyczyny przed 45 rokiem życia lub przerwa w miesiączkach jest długa i trwa powyżej 6 miesięcy. W okresie menopauzy kobieta może tracić nawet 7 proc. masy kostnej rocznie. Oczywiście znaczenie ma także nieprawidłowa, pozbawiona wapnia dieta. Prowadzi ona do obniżania jego poziomu w surowicy krwi. Organizm broni się przed tym zjawiskiem, uwalniając go z kości poprzez zmniejszanie jej masy.

 Jeśli taki proces trwa kilka lat, osteoporoza wystąpi na pewno. Optymalne spożycie dobowe wapnia u dorosłych powinno wynosić 1000 mg, niestety, przeciętnie zjadamy go 400 mg mniej. Łatwiej zachorują także osoby stroniące od aktywności fizycznej, bo ruch jest impulsem nasilającym obrót wapniem w organizmie. Komórki kostne reagują na obciążenia mechaniczne i pod wpływem naprężeń budują kość, by im sprostać. Brak obciążeń (np. długotrwałe leżenie w łóżku) powoduje niszczenie kości, a w konsekwencji ich zaniki.

 Zaszkodzić również może wieloletnie stosowanie leków steroidowych w dawce powyżej 6 mg (co ma miejsce w leczeniu astmy) i leków przeciwpadaczkowych; choroby przewodu pokarmowego, nerek czy endokrynologiczne (m.in. nadczynność tarczycy, nadczynność przytarczyc). Czynniki ryzyka rozwoju osteoporozy u mężczyzn są podobne jak u kobiet. U osób w wieku podeszłym kluczowy jest niedobór testosteronu. Wiadomo, że u 30 proc. młodych mężczyzn ze złamaniami trzonu kości udowej stwierdza się obniżony poziom tego hormonu.

 Jak wykryć?

 Osteoporozę rozpoznaje się za pomocą technik ilościowego pomiaru parametru oznaczanego skrótem BMD (ang. bone mineral density, tzn. gęstość mineralna kości albo gęstość minerału kostnego). Służy do tego tzw. densytometria (dwufotonowa absorpcjometria rentgenowska), która umożliwia pomiar gęstości kości w kręgosłupie i kości udowej. Za pomocą tej techniki bada się także nadgarstek lub kość piętową, ale wyniki tych badań mają mniejsze znaczenie w rokowaniu.

 Za pomocą DEXA uzyskuje się dwuwymiarowy obraz kości. Wyniki BMD podawane są w g/cm2. Gdy wartość BMD jest statystycznie znamiennie niższa od średniej masy szczytowej, mówimy o osteopenii, a następnie - o osteoporozie, gdy kość oprócz gęstości traci także strukturę wewnętrznego utkania.

 Jednak wskaźnik BMD nie oddaje w pełni zakresu zmian toczących się wewnątrz kości. Do innych technik stosowanych do oceny zaawansowania osteoporozy należą: ilościowa ultrasonografia, absorpcjometria radiograficzna, ilościowa tomografia komputerowa. Bardzo popularne jest badanie ultrasonograficzne. Znakomitym badaniem jest ilościowa tomografia komputerowa, która podaje rzeczywistą gęstość minerału kostnego. Badania densytometryczne służą nie tylko ocenie stanu kości w momencie ich przeprowadzania, ale dają możliwości prognozowania postępu choroby oraz pozwalają zweryfikować skuteczność leczenia.

 Czym leczyć?

 Konieczna jest dieta bogata w wapń oraz ruch i odpowiednie ćwiczenia fizyczne. Nie wolno palić papierosów. Ważne jest wczesne rozpoznanie choroby oraz rozpoczęcie leczenia i rehabilitacji. W leczeniu osteoporozy u kobiet po menopauzie dużą rolę odgrywa hormonalna terapia zastępcza. Kobiety, szczególnie z rodzin, w których występowała osteoporoza, powinny spożywać 1000 mg wapnia dziennie, a jeśli nie stosują hormonalnej terapii zastępczej - 1500 mg.

 Wskazany jest aerobik, ale nie długodystansowe biegi, bo te sprzyjają osteoporozie. Istotna jest hormonalna terapia zastępcza u kobiet już w okresie premenopauzalnym, kiedy stężenie estrogenów mieści się w normie, ale stwierdza się zmniejszenie gęstości minerału kostnego. Estrogeny podaje się różnymi sposobami w dawce 0,3 - 1,25 mg/dobę. Dawka estrogenów u kobiet z usuniętymi jajnikami może być wyższa. Konieczne jest wtedy stałe spożywanie wapnia w dawce dobowej 1500 mg. Jeśli kobiety nie chcą zażywać estrogenów, należy zażywać witaminę D3 w dawce 400 ? 800 j. na dobę. Zamiennikami estrogenów są bifosfoniany, szczególnie zaś alendronian, który zapobiega i leczy osteoporozę. Bifosfoniany zmniejszają utratę masy kostnej poprzez hamowanie aktywności tzw. komórek kościogubnych.
Tak naprawdę jednak w leczeniu osteoporozy największe znaczenie ma niedopuszczanie do niej, czyli mądra profilaktyka.

 Kości zdrowego człowieka są bardzo wytrzymałe mechanicznie i łamią się dopiero pod wpływem dużych sił. W osteoporozie kość staje się bardziej porowata i krucha. Jest tak osłabiona, że łamie się przy banalnych, codziennych czynnościach. Ryzyko złamania szyjki kości udowej w przebiegu zaawansowanej osteoporozy jest większe niż łączne ryzyko wystąpienia raka sutka, raka jajnika, raka macicy u kobiet i raka prostaty u mężczyzn.

 Uwaga!

Picie alkoholu, palenie papierosów i nadmierne spożywanie kawy sprzyja utracie masy kostnej i przyczynia się do postępu zmian w kościach.

 Najlepszym źródłem wapnia są odtłuszczone mleko, jogurt i półtłusty ser, gdyż obecna w tych produktach laktoza wzmaga wchłanianie wapnia. Również dużą ilość wapnia zawierają ryby, a zwłaszcza ryby w konserwach - zjadane z ośćmi.


Podziel się:


Wasze komentarze


Informacje / opinie publikowane w komentarzach stanowią subiektywną ocenę użytkownika i nie mogą być traktowane jako porada dotycząca leczenia / stosowania leków . W przypadku wątpliwości prosimy o konsultacje z Farmaceutą Dbam o Zdrowie.

komentarze wspierane przez Disqus