Kwas traneksamowy w pielęgnacji. Czy pomoże w walce z przebarwieniami skóry?

Współczesna kosmetologia nieustannie poszukuje składników, które w sposób skuteczny, a zarazem łagodny, radzą sobie z jednym z najtrudniejszych problemów estetycznych – przebarwieniami. Wśród wielu substancji rozjaśniających, obok witaminy C czy niacynamidu, coraz większą popularność zdobywa kwas traneksamowy. Choć pierwotnie znany głównie w medycynie jako lek hamujący krwawienia, jego unikalne właściwości przeciwzapalne i hamujące proces melanogenezy sprawiły, że stał się on prawdziwym przełomem w pielęgnacji skóry skłonnej do ostudy (melasmy), przebarwień pozapalnych oraz rumienia. Coraz więcej badań wskazuje, że jego skuteczność wynika z działania nie tylko na sam barwnik skóry, ale również na procesy zapalne i naczyniowe leżące u podłoża hiperpigmentacji.

1. Czym jest kwas traneksamowy?
2. Zastosowanie kwasu traneksamowego w kosmetyce
3. Kwas traneksamowy w pielęgnacji skóry na co dzień
4. Przeciwwskazania do stosowania kwasu traneksamowego

Z tego artykułu dowiesz się: 

• czym jest kwas traneksamowy i dlaczego jego mechanizm działania różni się od popularnych kwasów złuszczających (AHA/BHA), 
• jakie są najważniejsze właściwości kwasu traneksamowego, w tym jego wpływ na redukcję przebarwień i zmian naczyniowych, 
• w jaki sposób bezpiecznie wprowadzić serum z kwasem traneksamowym do codziennej pielęgnacji skóry z przebarwieniami, 
• z jakimi składnikami łączyć kwas traneksamowy, a jakich zestawień unikać.

Czym jest kwas traneksamowy?

Kwas traneksamowy (TXA) to syntetyczny aminokwas, pochodna lizyny, który od lat 60. XX wieku jest stosowany w medycynie jako lek przeciwkrwotoczny. Jego zastosowanie w dermatologii i kosmetologii rozpoczęło się przypadkowo, gdy zauważono, że pacjenci przyjmujący ten preparat doustnie w celu zahamowania krwawień, doświadczali znacznego rozjaśnienia przebarwień skórnych, zwłaszcza melasmy.

W przeciwieństwie do kwasów owocowych, takich jak kwas glikolowy czy kwas migdałowy, kwas traneksamowy nie jest kwasem złuszczającym. Jego pH jest zbliżone do naturalnego pH skóry, co sprawia, że jest niezwykle łagodny i może być stosowany nawet przy cerze wrażliwej czy naczyniowej. Najczęściej w kosmetykach do użytku domowego spotyka się stężenia 2-3%, uznawane za skuteczne i dobrze tolerowane. Jego działanie opiera się na interakcji z keratynocytami i melanocytami (komórkami pigmentowymi), co pozwala na hamowanie powstawania przebarwień już na bardzo wczesnym etapie. Co więcej, TXA działa na mechanizmy związane nie tylko z nadprodukcją melaniny, ale także z mikrozapaleniem i angiogenezą, które – jak wskazują najnowsze badania – są kluczowe w rozwoju melasmy.

Właściwości kwasu traneksamowego

Kluczową właściwością kwasu traneksamowego jest jego zdolność do blokowania aktywatora plazminogenu – enzymu, który przekształca plazminogen w aktywną plazminę. W skórze, pod wpływem promieniowania UV lub stanów zapalnych, dochodzi do wzrostu aktywności plazminy. Ta z kolei stymuluje uwalnianie substancji (takich jak kwas arachidonowy czy prostaglandyny), które pobudzają melanocyty do nadprodukcji melaniny – barwnika skóry. Kwas traneksamowy przerywa ten łańcuch reakcji na samym początku, co skutkuje: 

• hamowaniem syntezy melaniny: redukuje powstawanie nowych plam pigmentacyjnych i stopniowo rozjaśnia te już istniejące. 
• działaniem przeciwzapalnym: łagodzi stany zapalne, które są częstym podłożem przebarwień pozapalnych (PIH) po trądziku. Coraz częściej podkreśla się, że melasma i PIH mają charakter przewlekłego mikrozapalenia skóry, a TXA działa bezpośrednio na ten mechanizm. 
• wpływem na komponentę naczyniową skóry: wykazuje zdolność do redukcji rumienia i widoczności drobnych naczyń krwionośnych (teleangiektazji) poprzez ograniczanie procesów zapalnych. Badania wskazują, że kwas traneksamowy może ograniczać patologiczne interakcje pomiędzy melanocytami a naczyniami krwionośnymi, które odgrywają istotną rolę w patogenezie melasmy. 
• wsparciem bariery ochronnej skóry: poprawia kondycję bariery hydrolipidowej, co przekłada się na lepsze nawilżenie i większą odporność na czynniki zewnętrzne. 

Kwas traneksamowy pośrednio hamuje aktywność tyrozynazy, nie działając na nią bezpośrednio, jak np. kwas kojowy czy arbutyna.

Zastosowanie kwasu traneksamowego w kosmetyce

Głównym obszarem zastosowania kwasu traneksamowego w kosmetologii jest terapia hiperpigmentacji. Jest on uznawany za jeden z najskuteczniejszych składników w walce z melasmą (ostudą), która objawia się symetrycznymi, brązowymi plamami na czole, policzkach czy nad górną wargą. Melasma jest często uwarunkowana hormonalnie i nasila się pod wpływem słońca, a kwas traneksamowy pomaga kontrolować jej nawroty.

Kolejnym istotnym wskazaniem są przebarwienia pozapalne (PIH – Post-Inflammatory Hyperpigmentation), czyli ciemne plamki pozostające po wygojonych zmianach trądzikowych. Co więcej, substancja ta świetnie radzi sobie z tzw. czerwonymi śladami po trądziku (PIE – Post-Inflammatory Erythema). Dzięki wpływowi na naczynia krwionośne oraz mediatory zapalne, kwas traneksamowy przyspiesza zanik tych zmian, z którymi tradycyjne składniki depigmentujące nie zawsze sobie radzą.

W kosmetykach kwas ten najczęściej można spotkać jako główny składnik aktywny w serum np. na przebarwienia. Taka forma preparatu pozwala na głębszą penetrację składnika aktywnego i zapewnia intensywne działanie.

Choć kwas traneksamowy bywa stosowany również doustnie lub w formie iniekcji w leczeniu melasmy, w kosmetologii wykorzystuje się przede wszystkim jego formę miejscową, charakteryzującą się wysokim profilem bezpieczeństwa i dobrą tolerancją.

Kwas traneksamowy w pielęgnacji skóry na co dzień

Wprowadzenie kwasu traneksamowego do swojej codziennej pielęgnacji jest stosunkowo proste, ponieważ substancja ta jest stabilna i dobrze tolerowana przez większość typów skóry. Może być stosowany przez cały rok, również latem (oczywiście przy zachowaniu fotoprotekcji), co czyni go uniwersalnym narzędziem w walce o jednolity koloryt cery.

W porannej pielęgnacji kwas traneksamowy stanowi doskonałe wsparcie dla kremów z filtrami UV, dzięki jego zdolności do hamowania procesów wywołanych promieniowaniem słonecznym. Zaleca się aplikowanie kilku kropli serum na oczyszczoną skórę twarzy, a następnie nałożenie ulubionego kremu nawilżającego i wysokiej ochrony przeciwsłonecznej.

Wieczorem kwas traneksamowy może być częścią terapii regenerującej. Można go stosować pod kremy z retinolem (o ile skóra jest do nich przyzwyczajona). Retinoidy przyspieszają cykl odnowy naskórka, a kwas traneksamowy zapobiega powstawaniu nowych przebarwień w tym procesie. Takie połączenie uważa się za złoty standard w domowej terapii ostudy i przebarwień starczych. Warto jednak pamiętać, że wprowadzanie nowych substancji aktywnych powinno odbywać się stopniowo, aby uniknąć ewentualnych podrażnień – nawet mimo wysokiej tolerancji TXA.

Przeciwwskazania do stosowania kwasu traneksamowego

Mimo wysokiego profilu bezpieczeństwa, istnieją pewne ograniczenia w stosowaniu kwasu traneksamowego. W przypadku stosowania zewnętrznego (kosmetyki), głównym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość lub alergia na ten konkretny składnik.

Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku kobiet w ciąży i karmiących piersią. Choć stosowanie kwasu traneksamowego w kosmetykach (miejscowo) jest uważane za znacznie bezpieczniejsze niż jego przyjmowanie doustne, zaleca się konsultację z lekarzem przed rozpoczęciem kuracji.

Kwas traneksamowy – najczęściej zadawane pytania

Z czym nie łączyć kwasu traneksamowego?

Kwasu traneksamowego nie należy łączyć w jednym kroku pielęgnacyjnym z bardzo silnymi kwasami złuszczającymi o niskim pH. Takie połączenia mogą obniżać stabilność i skuteczność kwasu traneksamowego oraz zwiększać ryzyko podrażnień. Przy wprowadzaniu go do rutyny warto też unikać jednoczesnego testowania wielu nowych składników aktywnych. 

Czy kwas traneksamowy można stosować codziennie?

​​Tak, kwas traneksamowy można stosować codziennie, a nawet dwa razy dziennie. Nie działa drażniąco jak kwasy AHA, dlatego większość osób może bezpiecznie używać go rano i wieczorem. Codzienne, regularne stosowanie jest szczególnie skuteczne w redukcji przebarwień, ponieważ proces ich powstawania zachodzi w skórze cały czas. 

Czy kwas traneksamowy wysusza skórę?

Nie, kwas traneksamowy nie wysusza skóry. W przeciwieństwie do wielu substancji rozjaśniających czy kwasów złuszczających, kwas traneksamowy nie narusza bariery hydrolipidowej. Może wręcz wspierać jej regenerację i ograniczać utratę wody z naskórka, dlatego dobrze sprawdza się w pielęgnacji także cery suchej i wrażliwej. 

Czy kwas traneksamowy złuszcza?

Nie, kwas traneksamowy nie złuszcza skóry. Choć jego nazwa może to sugerować, nie działa jak kwasy AHA czy BHA. Nie usuwa martwych komórek naskórka, lecz wpływa na procesy odpowiedzialne za powstawanie przebarwień. Dzięki temu nie powoduje łuszczenia ani nie wymaga okresu rekonwalescencji.