Jak objawia się alergia u psa i jak rozpoznać, co uczula psa?

Alergia u psa może objawiać się przede wszystkim świądem, zmianami skórnymi i nawracającymi problemami z uszami. Pies może intensywnie się drapać, wylizywać łapy, ocierać pysk o podłoże, wygryzać sierść albo potrząsać głową. W przypadku niepożądanych reakcji na pokarm mogą dodatkowo wystąpić wymioty, biegunka lub inne zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego.

1. Alergia u psa – czym jest i co może uczulać zwierzę?
2. Najczęstsze rodzaje i objawy alergii u psów
3. Nagła reakcja alergiczna u psa – objawy wymagające pilnej pomocy
4. Jak rozpoznać, co uczula psa?
5. Podstawowa diagnostyka alergii u psa
6. Jak leczyć alergię u psa?
7. Kiedy z objawami alergii zgłosić się do weterynarza?
8. Uczulenie u psa – najczęściej zadawane pytania

Z tego artykułu dowiesz się:

• jakie objawy mogą pojawić się u czworonoga po kontakcie z alergenem,
• jak dobrać karmę dla psa w przypadku alergii pokarmowej,
• jak złagodzić objawy alergii skórnej u swojego psa.

Rozpoznanie alergii u psa nie zawsze jest proste. Świąd i zaczerwienienie skóry mogą występować również przy obecności pcheł i innych pasożytów, w zakażeniach bakteryjnych lub drożdżakowych czy w przebiegu innych chorób dermatologicznych. Z tego względy diagnostyka alergii u pupila powinna przebiegać etapami.

Alergia u psa – czym jest i co może uczulać zwierzę?

Alergia jest reakcją układu odpornościowego na określoną substancję, czyli alergen. U psów może mieć różne podłoże i przebieg, a objawy zależą m.in. od rodzaju alergenu, drogi kontaktu z nim oraz indywidualnej reaktywności zwierzęcia.

Jedną z najważniejszych chorób skóry o podłożu alergicznym u psów jest atopowe zapalenie skóry (AZS). To przewlekła choroba, której rozwój wiąże się m.in. z predyspozycją genetyczną oraz zaburzeniami funkcji bariery skórnej.

Diagnoza wymaga analizy historii pacjenta, obrazu klinicznego i wykluczenia innych chorób o podobnym przebiegu.

Co może uczulać psa?

1. W przypadku alergii środowiskowej mogą być to np. pyłki roślin, roztocza oraz pleśnie.
2. Potencjalnym alergenem może być także składnik pokarmu. Reakcję może wywoływać przede wszystkim białko, dlatego alergia pokarmowa nie musi oznaczać uczulenia wyłącznie na jeden konkretny rodzaj mięsa. Wśród składników najczęściej kojarzonych z reakcjami pokarmowymi u psów wymienia się m.in. wołowinę, kurczaka, nabiał czy ryby. Nie oznacza to jednak, że każdy pies uczulony będzie właśnie na te produkty. Może zareagować na dowolny składnik, z którym miał wcześniej kontakt.

Warto również odróżnić alergię od nietolerancji pokarmowej. Alergia jest reakcją immunologiczną, natomiast nietolerancja wynika z problemów trawiennych takich jak brak odpowiednich enzymów. Z perspektywy opiekuna objawy mogą być podobne, dlatego ich rozróżnienie wymaga odpowiedniej diagnostyki.

Najczęstsze rodzaje i objawy alergii u psów

Główne przyczyny alergicznych problemów skórnych u psów to:

• atopowe zapalenie skóry związane z alergenami środowiskowymi,
• zapalenie skóry wywołane inwazją pcheł,
• niepożądane reakcje na pokarm,
• reakcje kontaktowe.

Objawy poszczególnych chorób mogą być bardzo podobne. Pies z alergią może odczuwać świąd, mieć zaczerwienioną skórę, zmiany w obrębie łap i uszu czy nawracające infekcje. U jednego zwierzęcia może występować kilka czynników nasilających dolegliwości.

Alergia środowiskowa, kontaktowa i alergiczne pchle zapalenie skóry

Alergia środowiskowa u psa jest często związana z atopowym zapaleniem skóry. Typowym objawem jest uporczywy świąd. Pies może drapać się, lizać łapy, gryźć skórę, pocierać pysk albo ocierać ciało o różne powierzchnie. Zmiany często pojawiają się w charakterystycznych miejscach, m.in. na:

• łapach i w przestrzeniach międzypalcowych,
• pysku,
• małżowinach usznych,
• brzuchu,
• pachach,
• pachwinach,
• kończynach.

Nie u każdego psa obraz choroby będzie wyglądał tak samo. W przebiegu AZS znaczenie mają wiek, rasa, przewlekłość choroby, obecność wtórnych zakażeń oraz inne czynniki zaostrzające objawy.

Początkowo skóra może być jedynie lekko zaczerwieniona. Jeżeli świąd utrzymuje się przez długi czas, mogą pojawić się wyłysienia, strupy, przebarwienia, pogrubienie skóry i inne zmiany wynikające z przewlekłego stanu zapalnego.

U psów z alergią częściej dochodzi do wtórnego namnażania drożdżaków i bakterii, dlatego samo leczenie świądu może nie wystarczyć.

Inną przyczyną świądu jest alergiczne pchle zapalenie skóry. U uczulonego psa reakcję może wywołać ślina pchły. Brak widocznych pasożytów nie wyklucza problemu, dlatego kontrola na obecność ektopasożytów jest ważnym elementem postępowania u każdego psa cierpiącego na świąd. Wytyczne dotyczące alergicznych chorób skóry zalecają uwzględnienie kontroli pasożytów już na etapie diagnostyki.

Alergia kontaktowa u psa ma natomiast związek z bezpośrednim kontaktem skóry z określoną substancją. W takich przypadkach pomocne może być ustalenie, czy zmiany pojawiają się przede wszystkim w miejscach mających kontakt z konkretną powierzchnią, materiałem lub preparatem.

Alergia pokarmowa a nietolerancja pokarmowa

Alergia pokarmowa u psa może powodować przede wszystkim objawy skórne. Typowy jest przewlekły lub nawracający świąd, który może obejmować łapy, uszy, pysk czy inne obszary ciała. U części psów występują jednocześnie objawy ze strony przewodu pokarmowego. Nie można jednak wiarygodnie rozpoznać u psa alergii pokarmowej wyłącznie na podstawie lokalizacji zmian skórnych. Symptomy mogą być bardzo podobne do tych występujących w atopowym zapaleniu skóry.

Najlepszym sposobem sprawdzenia, czy pokarm uczula psa, jest przeprowadzenie diety eliminacyjnej, a następnie próba wywołania reakcji alergicznej w kontrolowany sposób.

Nietolerancja pokarmowa nie angażuje układu odpornościowego – nie wywołuje reakcji przeciwciał IgE. Jest spowodowana brakiem konkretnego enzymu biorącego udział w trawieniu danej substancji, np. laktazy, która jest niezbędna do trawienia laktozy.

Nagła reakcja alergiczna u psa – objawy wymagające pilnej pomocy

Przewlekła alergia u psa zwykle nie stanowi nagłego stanu zagrożenia życia. Inaczej wygląda anafilaksja, czyli gwałtowna reakcja ogólnoustrojowa. Może pojawić się po kontakcie z określoną substancją, np. po użądleniu owada lub podaniu leku.

Objawy wymagające natychmiastowej pomocy weterynaryjnej to przede wszystkim:

• nagłe osłabienie,
• zapaść,
• utrata przytomności,
• trudności z oddychaniem,
• obrzęk pyska,
• pokrzywka,
• powtarzające się wymioty,
• biegunka,
• wyraźna bladość błon śluzowych,
• gwałtowne pogorszenie ogólnego stanu psa.

W takiej sytuacji nie należy czekać na samoistną poprawę ani próbować samodzielnie ustalać przyczyny reakcji. Pies powinien jak najszybciej otrzymać pomoc weterynaryjną. Warto też odróżnić anafilaksję od typowych objawów przewlekłej alergii. Sam świąd czy nawracające zapalenie uszu zazwyczaj nie oznaczają stanu nagłego, ale wymagają diagnostyki, jeśli utrzymują się lub nawracają.

Jak rozpoznać, co uczula psa?

Pierwszym krokiem jest dokładny wywiad. Lekarz weterynarii powinien ustalić:

• kiedy pojawiły się pierwsze objawy,
• czy objawy występują przez cały rok, czy sezonowo,
• które części ciała swędzą najbardziej,
• jak pies jest żywiony,
• jakie dostaje przysmaki i gryzaki,
• czy otrzymuje suplementy,
• jak wygląda profilaktyka przeciwpchelna,
• czy występują problemy z uszami,
• czy wcześniej pojawiały się infekcje skóry,
• jakie leczenie było stosowane i z jakim skutkiem.

Kolejnym etapem jest badanie kliniczne i dermatologiczne.

Podstawowa diagnostyka alergii u psa

U psa ze świądem należy przede wszystkim wykluczyć inne choroby, które mogą powodować podobne objawy. W zależności od przypadku lekarz może wykonać m.in.:

• badanie w kierunku pcheł i innych ektopasożytów,
• zeskrobiny skóry,
• cytologię skóry,
• cytologię wydzieliny z ucha,
• badania mykologiczne,
• inne badania dobrane do obrazu klinicznego.

Takie postępowanie jest zgodne z zaleceniami dotyczącymi diagnostyki atopowego zapalenia skóry. Wytyczne ICADA wskazują, że rozpoznanie powinno obejmować wykluczenie innych chorób, ocenę historii pacjenta i objawów klinicznych oraz – w odpowiednim momencie – diagnostykę alergologiczną. Rozpoznanie wymaga zatem właściwego połączenia wywiadu, obrazu klinicznego, wykluczenia innych chorób oraz odpowiednio dobranej diagnostyki alergologicznej.

Test alergiczny u psa nie powinien być traktowany jako uniwersalny sposób na rozpoznanie alergii, a jego wynik należy interpretować w kontekście obrazu klinicznego. Nie należy również wykorzystywać go jako prostego sposobu na ustalenie, jakie jedzenie uczula psa.

Dieta eliminacyjna polega na podawaniu psu przez określony czas pokarmu zawierającego odpowiednio dobrane źródło składników odżywczych oraz wykluczeniu wcześniej stosowanych składników mogących wywoływać reakcję. W praktyce dobrze sprawdzi się dieta z nowym źródłem białka lub dieta oparta na białku hydrolizowanym.

Jeżeli podczas diety eliminacyjnej objawy wyraźnie się zmniejszą, kolejnym etapem jest próba prowokacji pokarmowej. Polega ona na kontrolowanym ponownym podaniu wcześniejszego pokarmu lub konkretnego składnika i obserwacji, czy objawy powrócą. Dopiero takie postępowanie pozwala z większą pewnością potwierdzić związek pomiędzy pokarmem a objawami.

Jak leczyć alergię u psa?

Sposób leczenia zależy od rodzaju alergii, nasilenia objawów oraz obecności dodatkowych problemów takich jak infekcje skóry czy zapalenie uszu. W przypadku atopowego zapalenia skóry leczenie ma zazwyczaj charakter długoterminowy. Celem jest ograniczenie świądu i stanu zapalnego, poprawa kondycji skóry oraz zapobieganie nawrotom. W praktyce stosuje się podejście wielokierunkowe. Może ono obejmować kontrolę pasożytów, leczenie infekcji, podawanie leków przeciwświądowych, pielęgnację skóry, kąpiele oraz – u odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów – immunoterapię.

Leki przeciwświądowe, immunoterapia i leczenie wtórnych infekcji

Świąd jest jednym z najważniejszych problemów u psa alergika. Drapanie i lizanie uszkadzają powierzchnię skóry. Może to ułatwiać namnażanie bakterii i drożdżaków, a rozwijająca się infekcja dodatkowo nasila świąd. Z tego względu leczenie alergii często wymaga jednoczesnego opanowania kilku problemów. Lekarz weterynarii może zastosować odpowiednio dobrane leki przeciwświądowe lub przeciwzapalne, a w przypadku stwierdzenia zakażenia – odpowiednią terapię przeciwbakteryjną lub przeciwgrzybiczą.

W przypadku potwierdzonego atopowego zapalenia skóry można rozważyć immunoterapię alergenową. Jej celem jest stopniowa zmiana reakcji organizmu na określone alergeny środowiskowe. Przy AZS testy alergologiczne mogą mieć praktyczne znaczenie, ponieważ pomagają wytypować alergeny do zastosowania w immunoterapii.

Immunoterapia jest metodą długoterminową. Nie należy oczekiwać natychmiastowego efektu, a jej prowadzenie wymaga systematycznej współpracy opiekuna z lekarzem.

Zmiana karmy i prawidłowe prowadzenie diety eliminacyjnej

Jeśli podejrzewana jest alergia pokarmowa u psa, zmiana karmy powinna być elementem zaplanowanej diagnostyki, a nie przypadkowym eksperymentem. Najczęściej wykorzystuje się dietę zawierającą:

• nowe dla psa źródło białka, którego wcześniej nie jadł,
• białko poddane hydrolizie.

Ważne jest, aby podczas diety eliminacyjnej pies otrzymywał wyłącznie ustalone pożywienie.

Szczególną uwagę trzeba zwrócić na skład wszystkich produktów podawanych zwierzęciu. Nawet niewielkie odstępstwa mogą utrudnić interpretację wyniku. Ile trwa dieta eliminacyjna u psa? Czas próby zależy od danego zwierzęcia i rodzaju objawów, ale w przypadku objawów skórnych często stosuje się okres około 8 tygodni, a niekiedy dłuższy. Badania pokazują, że u części psów poprawa pojawia się wcześniej, jednak zbyt krótka próba może nie pozwolić na wykrycie wszystkich przypadków reakcji pokarmowych.

Po zakończeniu fazy eliminacyjnej przeprowadza się prowokację. Jeśli po powrocie do wcześniejszej diety świąd lub zmiany skórne ponownie się pojawią, a następnie ustąpią po powrocie do diety eliminacyjnej, uzyskuje się mocny argument potwierdzający reakcję pokarmową.

Czy kąpiele pomagają psu z alergią środowiskową?

Kąpiel psa alergika może być ważnym elementem pielęgnacji skóry, zwłaszcza przy alergii środowiskowej. Jej zadaniem nie jest wyleczenie alergii, lecz oczyszczenie skóry i sierści z zanieczyszczeń oraz części alergenów. Może również wspierać odbudowę bariery skórnej i ograniczać dyskomfort związany ze świądem.

Rodzaj szamponu należy dopasować do stanu skóry psa. W zależności od potrzeb stosuje się preparaty łagodzące, nawilżające, antyseptyczne lub przeciwgrzybicze. Nie należy jednak używać przypadkowych kosmetyków ani nadmiernie odtłuszczać skóry. Jeżeli pies ma uszkodzoną, bardzo suchą lub zakażoną skórę, sposób kąpieli powinien zostać ustalony z lekarzem weterynarii. Pomocne może być także oczyszczanie łap po spacerze. U psów reagujących na alergeny środowiskowe pozwala to ograniczyć ilość substancji pozostających na powierzchni skóry.

Jak pielęgnować skórę i uszy psa alergika?

Prawidłowa pielęgnacja psa alergika powinna uzupełniać leczenie, a nie je zastępować. Warto regularnie kontrolować skórę, zwłaszcza łapy i przestrzenie między palcami. Jeśli pies często je liże lub gryzie, może dojść do podrażnienia i wtórnego zakażenia.

Ważne są także uszy. Nawracające zapalenie ucha może być jednym z elementów obrazu choroby alergicznej. Objawy, które powinny zwrócić uwagę opiekuna, to:

• trzepanie głową,
• drapanie uszu,
• pocieranie uszu o podłoże,
• zaczerwienienie,
• nieprzyjemny zapach,
• nadmierna ilość wydzieliny.

W przypadku wystąpienia takich objawów potrzebne jest badanie weterynaryjne. Cytologia wydzieliny z ucha może wykazać obecność bakterii lub drożdżaków. Wytyczne dotyczące alergicznych chorób skóry zalecają ocenę i leczenie wtórnych infekcji jako element kompleksowego postępowania.

Nie należy wkładać patyczków głęboko do przewodu słuchowego ani stosować przypadkowych kropli. Preparat powinien być dobrany do konkretnego problemu. W domu warto także regularnie prać legowisko i utrzymywać otoczenie psa w czystości. Jeżeli opiekun zauważy, że objawy wyraźnie nasilają się po kontakcie z określonym czynnikiem, warto omówić tę obserwację z lekarzem.

Kiedy z objawami alergii zgłosić się do weterynarza?

Warto zgłosić się do lekarza weterynarii, jeśli pies regularnie się drapie, intensywnie liże łapy, ma nawracające zapalenia uszu albo widoczne zmiany na skórze.

Szczególnie niepokojące są następujące objawy:

• przewlekły lub bardzo silny świąd,
• wyłysienia,
• rany i strupy,
• intensywne zaczerwienienie,
• przebarwienia lub pogrubienie skóry,
• nieprzyjemny zapach skóry,
• nawracające infekcje,
• nawracające zapalenia uszu,
• jednoczesne objawy skórne i pokarmowe.

Nie warto czekać, aż problem sam ustąpi. Przewlekłe drapanie i lizanie może prowadzić do uszkodzeń skóry i wtórnych zakażeń, które jeszcze bardziej nasilają świąd.

Najważniejsze jest właściwe rozpoznanie przyczyny. Alergia u psa nie jest diagnozowana na podstawie jednego objawu ani jednego badania. W przypadku podejrzenia AZS najpierw ocenia się historię pacjenta i obraz kliniczny oraz wyklucza inne choroby. Przy podejrzeniu alergii pokarmowej przeprowadza się dietę eliminacyjną i próbę prowokacyjną. Testy alergologiczne mają natomiast szczególne znaczenie przy planowaniu immunoterapii u psa z rozpoznanym atopowym zapaleniem skóry.

Uczulenie u psa – najczęściej zadawane pytania

Jakie mięso najczęściej uczula psy i czym można je zastąpić?

Nie istnieje jeden rodzaj mięsa, który uczulałby wszystkie psy. W literaturze jako częste źródła alergenów pokarmowych wymienia się m.in. wołowinę, ale reakcje mogą wywoływać także inne składniki zwierzęce i roślinne. Największe znaczenie ma indywidualna historia żywieniowa psa, dlatego nie warto samodzielnie zmieniać karmy z kurczakiem na wołowinę, a następnie na rybę czy jagnięcinę. Każda kolejna zmiana zwiększa liczbę składników, z którymi pies miał kontakt, i może utrudnić późniejszą dietę eliminacyjną. Jeżeli lekarz podejrzewa alergię pokarmową, może zalecić dietę zawierającą nowe źródło białka albo dietę z białkiem hydrolizowanym.

Czy alergia u psa może pojawić się nagle w dorosłym wieku?

Tak. Objawy alergii mogą zostać zauważone dopiero u dorosłego psa, choć atopowe zapalenie skóry często rozpoczyna się w młodszym wieku. Jeśli dorosły pies nagle zaczyna intensywnie się drapać, przyczyną mogą być również pchły, inne pasożyty, infekcja lub choroba niezwiązana z alergią.

Po jakim czasie widać efekty diety eliminacyjnej?

Pierwsza poprawa może być widoczna po kilku tygodniach. Kilka dni to jednak zdecydowanie za mało, aby wiarygodnie ocenić skuteczność diety. Badania wskazują, że większość psów z reakcjami pokarmowymi osiąga poprawę w ciągu około 8 tygodni, choć czas potrzebny do uzyskania remisji może być różny. W starszym badaniu dotyczącym psów z potwierdzoną alergią pokarmową część zwierząt reagowała w ciągu 1–3 tygodni, ale u innych poprawa pojawiała się dopiero po 7–10 tygodniach. Z tego powodu dietę eliminacyjną należy prowadzić zgodnie z planem ustalonym przez lekarza weterynarii.

Czy alergię pokarmową u psa można całkowicie wyleczyć?

Najczęściej nie mówi się o całkowitym wyleczeniu alergii pokarmowej, lecz o skutecznej kontroli jej objawów. Po ustaleniu składnika wywołującego reakcję podstawą postępowania jest jego unikanie. Dobrze przeprowadzona dieta eliminacyjno-prowokacyjna pozwala ustalić, czy pokarm rzeczywiście odpowiada za objawy, i – w miarę możliwości – wskazać problematyczny składnik. Jeśli mimo prawidłowej diety pies nadal się drapie, należy poszukać innych przyczyn. Możliwe jest jednoczesne występowanie alergii pokarmowej i środowiskowej, a także pasożytów lub wtórnych zakażeń.