Czym jest kserostomia? Problem z suchością w ustach

Suchość w ustach (kserostomia) to częsta przypadłość jamy ustnej, na którą skarżą się pacjenci. Jej przyczyną może być szereg czynników – może ona towarzyszyć poważnym chorobom, ale bywa również skutkiem ubocznym terapii lekowych. Warto dowiedzieć się, jakie są przyczyny kserostomii, a następnie wdrożyć odpowiednie leczenie.    

1. Suchość w ustach – przyczyny
2. Objawy i skutki kserostomii
3. Diagnostyka kserostomii
4. Jak leczyć suchość w ustach? Leczenie kserostomii
5. Domowe sposoby na suchość w ustach
6. Suchość w jamie ustnej – najczęściej zadawane pytania

Kserostomia to subiektywne odczucie suchości w ustach. Może ono być spowodowane zmniejszonym wydzielaniem śliny i wówczas mówimy o kserostomii prawdziwej. Czasem jednak odczucia pacjenta nie mają związku z poziomem sekrecji. W takiej sytuacji mamy do czynienia z kserostomią rzekomą – pacjent zgłasza brak śliny w ustach pomimo prawidłowej czynności ślinianek.

Suchość w ustach – przyczyny

1. Kserostomia prawdziwa w większości przypadków towarzyszy chorobom ogólnoustrojowym, w wyniku których dochodzi do upośledzenia czynności gruczołów ślinowych. Do chorób tych zalicza się m.in. nadczynność tarczycy, reumatoidalne zapalenie stawów, cukrzycę, chorobę Parkinsona, chorobę Alzheimera oraz AIDS.
2. Kserostomia może też wynikać z działania niektórych leków. Do leków zmniejszających wydzielanie śliny należą m.in. moczopędne, antyarytmiczne, immunosupresyjne, przeciwpadaczkowe, przeciwdepresyjne, przeciwzapalne, stymulujące układ immunologiczny czy obniżające ciśnienie krwi.
3. U osób zdrowych uczucie suchości może pojawić się przy małej podaży płynów lub w wyniku działania stresu.
4. Przyczyną zmniejszonego wydzielania śliny mogą być też choroby gruczołów ślinowych lub zmiany degeneracyjne zachodzące w nich z wiekiem. Kserostomia jest jednym z objawów starzenia się organizmu. To jeden z głównych problemów stomatologicznych seniorów. Zmaga się z nią co czwarta osoba powyżej 65 roku życia.
5. Szczególną grupą borykająca się z problemem kserostomii są pacjenci po radioterapii w obrębie głowy i szyi. W wyniku działania promieniowania dochodzi do uszkodzenia struktury gruczołów ślinowych, którego konsekwencją jest spadek ich możliwości wydzielniczych. Pierwsze objawy mogą pojawić się już po kilku dniach radioterapii i utrzymywać się do około trzech lat.

Objawy i skutki kserostomii

Oprócz odczucia suchości jamy ustnej, pacjenci z kserostomią prawdziwą borykają się z innymi dolegliwościami. Należą do nich m.in.:

• trudności w jedzeniu, połykaniu,
• potrzeba popijania pokarmów suchych,
• zaburzenia czucia i smaku,
• ból,
• pieczenie i suchość języka,
• pękanie warg,
• problemy z wymową,
• nieprzyjemny zapach z ust.

Ślina odgrywa ważną rolę w utrzymaniu tkanek miękkich i zębów w zdrowiu. Jej niedostateczna ilość sprzyja kumulacji płytki nazębnej, co będzie skutkować skłonnością do stanów zapalnych jamy ustnej, w tym zakażeń grzybiczych oraz rozwoju próchnicy zębów. Może też pojawić się trudność w użytkowaniu protez ruchomych – pogorszenie ich tolerancji i stabilności. W takich warunkach nietrudno o spadek apetytu, a w konsekwencji o powstanie niedoborów żywieniowych. Dochodzi do ogólnego pogorszenia nastroju i jakości życia.

Diagnostyka kserostomii

Istotne jest rozróżnienie, czy mamy do czynienia z kserostomią prawdziwą czy rzekomą, gdyż zmniejszone wydzielanie śliny niesie za sobą negatywne konsekwencje dla zdrowia tkanek miękkich jamy ustnej oraz zębów. Podstawą jest wnikliwy wywiad i badanie lekarskie, uzupełnione o tzw. test Foxa (zestaw 10 kluczowych pytań, na które odpowiada pacjent). Czasami będą one wystarczające do postawienia diagnozy. W razie potrzeby można rozszerzyć diagnostykę o specjalistyczne badania ilości i jakości wydzielanej śliny, a także obrazowanie (tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny) oraz biopsję gruczołów ślinowych.

Jak leczyć suchość w ustach? Leczenie kserostomii

Leczenie kserostomii jest trudne i nie zawsze przynosi zadowalające efekty. Jeżeli suchość w ustach spowodowana jest chorobą ogólnoustrojową czy działaniem leków, należy skonsultować się z lekarzem prowadzącym i omówić możliwości złagodzenia dolegliwości.

Sztuczna ślina może występować w postaci sprayu do jamy ustnej, żeli, tabletek do ssania, płynu czy gum do żucia. Jeśli jest dodatkowo wzbogacona związkami fluoru, będzie działać korzystnie na zęby, zmniejszając ryzyko rozwoju próchnicy. U niektórych pacjentów można też stosować tabletki zwiększające wydzielanie własnej śliny.

Ponadto konieczne są regularne wizyty u dentysty leczenie ubytków próchnicowych, stanów zapalnych jamy ustnej, korzystanie z profilaktyki fluorkowej i zabiegów higienizacyjnych. Wskazane jest odbycie instruktażu higieny jamy ustnej z dobrem akcesoriów i środków do pielęgnacji u higienistki stomatologicznej lub lekarza dentysty.

Domowe sposoby na suchość w ustach

Pacjenci z kserostomią mogą wspierać się sposobami domowymi.

1. Pomocne będą płukanki z siemienia lnianego, malwy i prawoślazu, które powlekając błonę śluzową, zmniejszają uczucie suchości w ustach.
2. Stymulująco na wydzielanie śliny podziała kilkuminutowe żucie bezcukrowych gum (dłuższe żucie nie jest wskazane ze względu na ryzyko przeciążenia narządu żucia), ssanie twardych bezcukrowych cukierków i kostek lodu.
3. Również gryzienie twardych warzyw, jak marchew czy seler sprzyja pobudzaniu pracy ślinianek.
4. Uczucie zasychania w ustach złagodzi też częste popijanie wody niegazowanej.

Suchość w jamie ustnej – najczęściej zadawane pytania

Czy preparaty do płukania ust mogą nasilać suchość ust?

Tak, preparaty do płukania ust zawierające alkohol mogą dodatkowo wysuszać błonę śluzową jamy ustnej i nasilać uczucie suchości. W przypadku kserostomii lepiej wybierać płyny bez alkoholu.

Czy witaminy mogą pomóc na suchość w ustach?

Preparaty z witaminami A+E (np. w postaci sprayu lub kapsułek do ssania) mogą u niektórych osób przynieść przejściową ulgę, głównie dzięki działaniu powlekającemu i nawilżającemu. Nie są jednak standardowym leczeniem suchości jamy ustnej. Większą skuteczność mają preparaty nawilżające oraz leczenie przyczyny suchości, jeśli jest ona znana.