Zapalenie osierdzia - czym jest i jak się objawia
Anna Posmykiewicz

Zapalenie osierdzia - czym jest i jak się objawia

Osierdzie to podwójna błona surowicza workowatego kształtu, która obejmuje jak worek serce człowieka. Prościej mówiąc, osierdzie to worek, który otacza serce (często mówi się o worku osierdziowym). Zdarza się, że czasami dochodzi do chorób osierdzia. Jedną z takich chorób jest zapalenie osierdzia.

Czym jest osierdzie?

Osierdzie składa się z dwóch części, jest to osierdzie surowicze i osierdzie włókniste. Osierdzie surowicze zbudowane jest z cienkiej błony, która składa się z kolei z dwóch blaszek, jest to osierdzie ścienne i osierdzie trzewne, blaszki te płynnie przechodzą jedna w drugą. Pomiędzy tymi dwiema blaszkami osierdzia surowiczego znajduje się jama osierdzia, która jest wypełniona płynem. Dzięki obecności płynu komory serca mogą się swobodnie przesuwać w osierdziu w momencie, kiedy dochodzi do ich skurczu. Osierdzie włókniste stanowi natomiast zewnętrzną warstwę osierdzia i zbudowane jest ono z tkanki łącznej. Osierdzie włókniste w razie ewentualnego urazu zapewnia sercu ochronę, ponadto też dzięki niemu serce ulega "osadzeniu" w otaczających je tkankach, jak również dzięki osierdziu włóknistemu serce rozszerza się tylko do bezpiecznych dla niego granic pod wpływem napływającej do niego krwi. 

Czym jest zapalenie osierdzia?

Zapalenie osierdzia to pierwotne lub wtórne zapalenie blaszek osierdzia, któremu zazwyczaj towarzyszy też dodatkowo gromadzenie się płynu w worku osierdziowym. 

Jakie mogą być przyczyny zapalenia osierdzia?

Bardzo często przyczyną zapalenia osierdzia są różnego rodzaju zakażenia. Mogą to być zatem zakażenia wirusowe, bakteryjne (w tym również gruźlica), grzybicze oraz pasożytnicze. Ponadto, częstą przyczyną zapalenia osierdzia są układowe choroby tkanki łącznej oraz inne procesy immunologiczne- toczeń rumieniowaty układowy, reumatoidalne zapalnie stawów, twardzina układowa, sarkoidoza oraz zapalenie naczyń. Dodatkowo przyczyną zapalenia osierdzia mogą też być zaburzenia metaboliczne, przede wszystkim jest to mocznicowe zapalenie osierdzia, jak również zapalenie osierdzia w przebiegu niedoczynności tarczycy oraz jadłowstrętu psychicznego, czyli anoreksji. Do zapalenia osierdzia mogą też przyczyniać się nowotwory. Bardzo rzadko są to nowotwory pierwotne, takie jak miedzybłoniak osierdzia, a zdecydowanie częściej są to nowotwory wtórne, głownie rak płuca i rak piersi oraz chłoniaki. Także różnego rodzaju urazy mogą doprowadzić do zapalenia osierdzia, zdarza się, że do zapalenia dochodzi też na skutek przyczyn jatrogennych. Rzadko zapalenie osierdzia powstaje także na skutek stosowania niektórych leków, zaś często można je spotkać w przebiegu amyloidozy, tętniczego nadciśnienia płucnego, przewlekłej niewydolności serca oraz rozwarstwienia aorty. 

W jaki sposób można podzielić zapalenie osierdzia?

Jednym z rodzajów zapalenia osierdzia jest zapalenie ostre. Wyróżnia się także przewlekłe, czyli trwające dłużej niż trzy miesiące zapalenie osierdzia, jak również zapalenie przetrwałe, które trwa bez remisji 4-6 tygodni, ale mniej niż trzy miesiące oraz zapalenie nawracające. 

Jakie są objawy zapalenia osierdzia?

W przebiegu ostrego zapalenia osierdzia dominującym objawem jest ból, któremu często towarzyszy kaszel i duszność. Ból zlokalizowany jest za mostkiem lub też w okolicy uderzenia koniuszkowego serca, może promieniować do szyi i lewego barku. Ból ten jest ostry, kłujący, o zmiennym nasileniu. Nasila się on w czasie głębokiego wdechu, przy skręcaniu tułowia, w pozycji leżącej oraz w czasie kaszlu, zmniejsza się natomiast w pozycji siedzącej z pochyleniem tułowia do przodu. Ból ten zwykle bywa poprzedzony stanem podgorączkowym lub gorączką (zazwyczaj poniżej 39 st.C) oraz uczuciem ogólnego rozbicia, bólem mięśni i stawów. W przewlekłym zapaleniu osierdzia ból w klatce piersiowej ma umiarkowane natężenie, ponadto pacjent odczuwa też uczucie nierównego bicia serca oraz brak łaknienia, czasami obecna jest też utrata masy ciała. W czasie badania lekarz może stwierdzić tzw. tarcie osierdziowe. Jest ono jednak przemijające, często nie występuje w ogóle, a najlepiej jest słyszalne podczas wydechu, kiedy pacjent osłuchiwany jest przez lekarza w pozycji siedzącej, z lekkim pochyleniem tułowia do przodu. W ostrym zapaleniu osierdzia może też wystąpić tamponada, czyli nagromadzenie się dużej ilości płynu w worku osierdziowym. W przypadku zapalenia osierdzia o etiologii infekcyjnej dodatkowo obecne są objawy towarzyszące zapaleniu mięśnia sercowego. 

W jaki sposób rozpoznaje się zapalenie osierdzia?

Zapalenie osierdzia lekarz stawia na podstawie wywiadu, badania fizykalnego pacjenta oraz badań dodatkowych. W badaniach laboratoryjnych stwierdza się podwyższony poziom OB oraz białka CRP, rzadziej obecne jest podwyższenie poziomu białych krwinek (ma to miejsce w zapaleniu bakteryjnym), czasami zwiększeniu ulega też poziom troponin sercowych. W badaniu ekg może być obecne uogólnione, poziome uniesienie odcinków ST oraz poziome obniżenie odcinków PQ, zmiany te jednak mogą ulegać ewolucji, mogą też być obecne inne zmiany. W sytuacji, kiedy dojdzie do nagromadzenia dużej ilości płynu w worku osierdziowym (pożywkę 250 ml), w wykonanym zdjęciu rtg klatki piersiowej sylwetka serca ulega poszerzeniu, serce przybiera butelkowaty kształt. Ponadto, wykonuje się też echokardiografie serca, czasami konieczne jest też badanie płynu osierdziowego oraz biopsja osierdzia. 

Jak leczy się zapalenie osierdzia?

Leczenie zapalenia osierdzia w dużej mierze uzależnione jest od stopnia ciężkości zachorowania oraz obciążenia pacjenta czynnikami ryzyka.

W przypadku dużego ryzyka powikłań pacjent musi być koniecznie leczony w warunkach szpitalnych, natomiast jeśli ryzyko powikłań jest małe, możliwe jest leczenie ambulatoryjne z oceną odpowiedzi na leczenie przeciwzapalne po jednym tygodniu. W leczeniu zapalenia osierdzia wykorzystuje się leki, które działają przeciwzapalnie, mówi się wtedy o tzw. leczeniu nieswoistym. Do leków tych zalicza się niesteroidowe leki przeciwzapalne oraz kwas acetylosalicylowy, jak również glikokortykosteroidy. Ponadto, pacjent musi też ograniczyć swoją aktywność  fizyczną. W leczeniu zapalenia osierdzia bardzo ważne jest też leczenie swoiste, czyli leczenie, które ma za zadanie wyeliminować przyczynę , która doprowadziła do zapalenia. Zatem w przypadku mocznicowego zapalenia osierdzia należy zwiększyć ilość dializ, co powinno doprowadzić do ustąpienia objawów zwykle w przeciągu jednego, dwóch tygodni. W przypadku innych chorób doprowadzających  do zapalenia osierdzia stosuje się właściwe leczenie przyczynowe, które spowoduje ustępowanie dolegliwości. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Płukanie zatok – jakie są wskazania do irygacji zatok przynosowych oraz w jaki sposób zrobić to w domu?

    Płukanie zatok posiada wiele zalet – może być bezpiecznie stosowane przez dzieci (od 4. roku życia), kobiety w ciąży i karmiące piersią. Stanowi niefarmakologiczną metodę walki z katarem oraz zapaleniem zatok – pomaga zachować drożność przewodów nosowych i zatok oraz oczyścić z zakaźnej wydzieliny i innych zanieczyszczeń (patogenów czy alergenów). 

  • Mięśniaki macicy – przyczyny, objawy, leczenie, operacja niezłośliwego nowotworu macicy

    Mięśniaki macicy są najczęstszymi niezłośliwymi nowotworami kobiecych narządów rodnych, mogą one dotyczyć nawet co czwartej kobiety w wieku rozrodczym. Mięśniaki w macicy pomimo łagodnego charakteru mogą być przyczyną niepokojących i uciążliwych objawów, które, w dużej mierze, zależą od rodzaju i wielkości, jaką osiągną. Ich rozpowszechnienie w populacji oraz konsekwencje zdrowotne sprawiają, iż są jedną z częstszych przypadłości spotykanych w praktyce ginekologicznej. Jakie są przyczyny powstawania mięśniaków? Jak wygląda diagnostyka oraz leczenie?

  • Woda morska do nosa – jak działa? Kiedy warto stosować sól morską w sprayu?

    Preparaty wody morskiej do nosa przeznaczone są zarówno do codziennej higieny nosa, jak i w przypadku wystąpienia schorzeń układu oddechowego. Przeznaczone są dla dzieci (nawet od pierwszych dni życia), osób dorosłych, starszych oraz kobiet w ciąży i karmiących. Dostępne są w postaci roztworu izotonicznego lub hipertonicznego. Mają działanie nawilżające oraz oczyszczające.  

  • Angina – przyczyny, objawy, leczenie anginy u dzieci i u dorosłych

    Angina to ostre zapalenie gardła i migdałków wywołane najczęściej przez paciorkowce z grupy A (Streptococcus pyogenes). Anginę rozpoznaje się na podstawie występowania charakterystycznych objawów, takich jak silny ból gardła utrudniający przełykanie, wysoka gorączka, powiększenie szyjnych węzłów chłonnych oraz na podstawie stwierdzenia w badaniu przedmiotowym zaczerwienienia błony śluzowej gardła, rozpulchnienia migdałków oraz białego nalotu.

  • POChP – przyczyny, objawy, leczenie, rokowania w przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc

    Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) to nieuleczalna, postępująca choroba układu oddechowego, której przyczyną jest palenie tytoniu (w 80-90% przypadków) lub narażenie na czynniki drażniące, np. pyły, chemikalia. W przebiegu POChP dochodzi do zwężenia oskrzeli (obturacji) i tym samym ograniczenia przepływu powietrza przez dolne drogi oddechowe. Objawy, które się wówczas pojawiają to duszności, mokry kaszel, świszczący oddech. W terapii przewlekłej obturacyjnej oskrzeli płuc stosuje się przede wszystkim leki rozszerzające oskrzela.

  • Heparyna – popularny lek antyzakrzepowy może pomóc przeciwdziałać COVID-19

    Według ustaleń badaczy pochodzących z Wielkiej Brytanii heparyna blokuje białko spike koronawirusa SARS-CoV-2, które po połączeniu się z odpowiednim receptorem na powierzchni komórki gospodarza, umożliwia jej zakażenie. Czy heparyna znajdzie zastosowanie w leczeniu COVID-19?

  • Uczulenie na słońce – przyczyny. Jak złagodzić objawy wysypki od słońca?

    Promienie słoneczne wykorzystywane są do produkowania witaminy D, która jest niezbędna do prawidłowego rozwoju kości oraz wzmacniania układu odpornościowego. Niestety zbyt długa bądź zbyt intensywna ekspozycja na słońce może powodować występowanie alergii. Uczulenie na słońce może dotknąć każdego z nas, dlatego też warto wiedzieć jak postępować, gdy na ciele pojawi się wysypka od słońca. 

  • Statyny – poprawiają efektywność leczenia pacjentek z najbardziej agresywnymi postaciami raka piersi

    Statyny to leki na obniżające poziom cholesterolu we krwi. Pomagają zapobiegać zawałom serca i udarom mózgu. Zespół badaczy z University of Texas MD Anderson Cancer Center w Houston oraz Baylor College of Medicine przeanalizował ich działanie na agresywne podtypy raka piersi. Naukowcy zaobserwowali istotną poprawę przeżywalności pacjentek z potrójnie ujemnym rakiem sutka, które poddały się terapii statynami.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij