Zapalenie osierdzia – czym jest i jak się objawia?
Anna Posmykiewicz

Zapalenie osierdzia – czym jest i jak się objawia?

Osierdzie to podwójna błona surowicza workowatego kształtu, która obejmuje jak worek serce człowieka. Prościej mówiąc, osierdzie to worek, który otacza serce (często mówi się o worku osierdziowym). Zdarza się, że czasami dochodzi do chorób osierdzia. Jedną z takich chorób jest zapalenie osierdzia.

Czym jest osierdzie?

Osierdzie składa się z dwóch części, jest to osierdzie surowicze i osierdzie włókniste. Osierdzie surowicze zbudowane jest z cienkiej błony, która składa się z kolei z dwóch blaszek, jest to osierdzie ścienne i osierdzie trzewne, blaszki te płynnie przechodzą jedna w drugą. Pomiędzy tymi dwiema blaszkami osierdzia surowiczego znajduje się jama osierdzia, która jest wypełniona płynem. Dzięki obecności płynu komory serca mogą się swobodnie przesuwać w osierdziu w momencie, kiedy dochodzi do ich skurczu.

Osierdzie włókniste stanowi natomiast zewnętrzną warstwę osierdzia i zbudowane jest ono z tkanki łącznej. Osierdzie włókniste w razie ewentualnego urazu zapewnia sercu ochronę, ponadto też dzięki niemu serce ulega "osadzeniu" w otaczających je tkankach, jak również dzięki osierdziu włóknistemu serce rozszerza się tylko do bezpiecznych dla niego granic pod wpływem napływającej do niego krwi. 

Zapalenie osierdzia to pierwotne lub wtórne zapalenie blaszek osierdzia, któremu zazwyczaj towarzyszy też dodatkowo gromadzenie się płynu w worku osierdziowym. 

Przyczyny zapalenia osierdzia

Bardzo często przyczyną zapalenia osierdzia są różnego rodzaju zakażenia. Mogą to być zatem zakażenia wirusowe, bakteryjne (w tym również gruźlica), grzybicze oraz pasożytnicze. Ponadto, częstą przyczyną zapalenia osierdzia są układowe choroby tkanki łącznej oraz inne procesy immunologiczne- toczeń rumieniowaty układowy, reumatoidalne zapalnie stawów, twardzina układowa, sarkoidoza oraz zapalenie naczyń. Dodatkowo przyczyną zapalenia osierdzia mogą też być zaburzenia metaboliczne, przede wszystkim jest to mocznicowe zapalenie osierdzia, jak również zapalenie osierdzia w przebiegu niedoczynności tarczycy oraz jadłowstrętu psychicznego, czyli anoreksji.

Do zapalenia osierdzia mogą też przyczyniać się nowotwory. Bardzo rzadko są to nowotwory pierwotne, takie jak miedzybłoniak osierdzia, a zdecydowanie częściej są to nowotwory wtórne, głownie rak płuca i rak piersi oraz chłoniaki. Także różnego rodzaju urazy mogą doprowadzić do zapalenia osierdzia, zdarza się, że do zapalenia dochodzi też na skutek przyczyn jatrogennych. Rzadko zapalenie osierdzia powstaje także na skutek stosowania niektórych leków, zaś często można je spotkać w przebiegu amyloidozy, tętniczego nadciśnienia płucnego, przewlekłej niewydolności serca oraz rozwarstwienia aorty. 

Jednym z rodzajów zapalenia osierdzia jest zapalenie ostre. Wyróżnia się także przewlekłe, czyli trwające dłużej niż trzy miesiące zapalenie osierdzia, jak również zapalenie przetrwałe, które trwa bez remisji 4-6 tygodni, ale mniej niż trzy miesiące oraz zapalenie nawracające. 

Powiązane produkty

Jakie są objawy zapalenia osierdzia?

W przebiegu ostrego zapalenia osierdzia dominującym objawem jest ból, któremu często towarzyszy kaszel i duszność. Ból zlokalizowany jest za mostkiem lub też w okolicy uderzenia koniuszkowego serca, może promieniować do szyi i lewego barku. Ból ten jest ostry, kłujący, o zmiennym nasileniu. Nasila się on w czasie głębokiego wdechu, przy skręcaniu tułowia, w pozycji leżącej oraz w czasie kaszlu, zmniejsza się natomiast w pozycji siedzącej z pochyleniem tułowia do przodu. Ból ten zwykle bywa poprzedzony stanem podgorączkowym lub gorączką (zazwyczaj poniżej 39 st. C) oraz uczuciem ogólnego rozbicia, bólem mięśni i stawów.

W przewlekłym zapaleniu osierdzia ból w klatce piersiowej ma umiarkowane natężenie, ponadto pacjent odczuwa też uczucie nierównego bicia serca, tzw. kołatanie serca, oraz brak łaknienia, czasami obecna jest też utrata masy ciała. W czasie badania lekarz może stwierdzić tzw. tarcie osierdziowe. Jest ono jednak przemijające, często nie występuje w ogóle, a najlepiej jest słyszalne podczas wydechu, kiedy pacjent osłuchiwany jest przez lekarza w pozycji siedzącej, z lekkim pochyleniem tułowia do przodu.

W ostrym zapaleniu osierdzia może też wystąpić tamponada, czyli nagromadzenie się dużej ilości płynu w worku osierdziowym. W przypadku zapalenia osierdzia o etiologii infekcyjnej dodatkowo obecne są objawy towarzyszące zapaleniu mięśnia sercowego. 

W jaki sposób rozpoznaje się zapalenie osierdzia?

Zapalenie osierdzia lekarz stawia na podstawie wywiadu, badania fizykalnego pacjenta oraz badań dodatkowych. W badaniach laboratoryjnych stwierdza się podwyższony poziom OB oraz białka CRP, rzadziej obecne jest podwyższenie poziomu białych krwinek (ma to miejsce w zapaleniu bakteryjnym), czasami zwiększeniu ulega też poziom troponin sercowych.

W badaniu ekg może być obecne uogólnione, poziome uniesienie odcinków ST oraz poziome obniżenie odcinków PQ, zmiany te jednak mogą ulegać ewolucji, mogą też być obecne inne zmiany. W sytuacji, kiedy dojdzie do nagromadzenia dużej ilości płynu w worku osierdziowym (pożywkę 250 ml), w wykonanym zdjęciu rtg klatki piersiowej sylwetka serca ulega poszerzeniu, serce przybiera butelkowaty kształt. Ponadto, wykonuje się też echokardiografie serca, czasami konieczne jest też badanie płynu osierdziowego oraz biopsja osierdzia. 

Jak leczy się zapalenie osierdzia?

Leczenie zapalenia osierdzia w dużej mierze uzależnione jest od stopnia ciężkości zachorowania oraz obciążenia pacjenta czynnikami ryzyka.

W przypadku dużego ryzyka powikłań pacjent musi być koniecznie leczony w warunkach szpitalnych, natomiast jeśli ryzyko powikłań jest małe, możliwe jest leczenie ambulatoryjne z oceną odpowiedzi na leczenie przeciwzapalne po jednym tygodniu. W leczeniu zapalenia osierdzia wykorzystuje się leki, które działają przeciwzapalnie, mówi się wtedy o tzw. leczeniu nieswoistym. Do leków tych zalicza się niesteroidowe leki przeciwzapalne oraz kwas acetylosalicylowy, jak również glikokortykosteroidy. Ponadto pacjent musi też ograniczyć swoją aktywność  fizyczną.

W leczeniu zapalenia osierdzia bardzo ważne jest też leczenie swoiste, czyli leczenie, które ma za zadanie wyeliminować przyczynę , która doprowadziła do zapalenia. Zatem w przypadku mocznicowego zapalenia osierdzia należy zwiększyć ilość dializ, co powinno doprowadzić do ustąpienia objawów zwykle w przeciągu jednego, dwóch tygodni. W przypadku innych chorób doprowadzających  do zapalenia osierdzia stosuje się właściwe leczenie przyczynowe, które spowoduje ustępowanie dolegliwości. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Pneumokoki – czym są i jakie choroby wywołują? Jak chronić się przed pneumokokami?

    Streptococcus pneumoniae (pneumokoki, dwoinki zapalenia płuc) to bakterie, które osiedlają się w nosie oraz gardle i powodują groźne choroby. Zakażenia pneumokokowe dotyczą głównie małych dzieci oraz seniorów. Wśród grup ryzyka wymienia się również osoby z zaburzeniami odporności oraz osoby cierpiące na choroby przewlekłe. W jaki sposób można zarazić się pneumokokami? Jak się przed nimi chronić? Podpowiadamy.

  • Żółć w żołądku – objawy, przyczyny, dieta, leczenie

    Produkcja żółci ma miejsce w wątrobie, następnie dochodzi do jej magazynowania w pęcherzyku żółciowym i wydzielenia w dużej ilości po spożyciu tłustego posiłku. Kolejno żółć transportowana jest przewodem żółciowym wspólnym do dwunastnicy, gdzie emulguje tłuszcze. Przygotowane w ten sposób lipidy są łatwiejsze do strawienia.

  • Zanik wieloukładowy (MSA) – przyczyny, objawy, diagnoza, leczenie

    21 maja 2024 roku w wieku 71 lat po kilkuletniej walce z chorobą zmarł wybitny polski kompozytor Jan A. P. Kaczmarek. Muzyk zmagał się z nieuleczalnym, postępującym schorzeniem neurodegeneracyjnym – zanikiem wieloukładowym (MSA). Choroba ta prowadzi do uszkodzenia struktur mózgu, a objawy przypominają symptomy choroby Parkinsona. Dowiedz się więcej na temat przyczyn, objawów i sposobów leczenia MSA.

  • Pompa insulinowa – wskazania, działanie, refundacja

    Pompy insulinowe umożliwiają lepszą kontrolę cukrzycy, a tym samym poprawiają jakość życia osób wymagających insulinoterapii. Te niewielkich rozmiarów urządzenia naśladują działanie trzustki i eliminują konieczność wykonywania regularnych wstrzyknięć insuliny. Wyjaśniamy, jak działają pompy insulinowe i jakim grupom pacjentów zaleca się korzystanie z nich. Opisujemy również, komu przysługują z refundacją.

  • Grypa i RSV – szczepionka, podobieństwa i różnice

    Grypa i RSV (ang. Respiratory Syncytial Virus) to dwie powszechne choroby wirusowe, które mają znaczący wpływ na zdrowie publiczne, szczególnie w okresie jesienno-zimowym. Obie mogą prowadzić do poważnych powikłań, zwłaszcza u osób starszych, niemowląt oraz osób z osłabionym układem odpornościowym. W tym artykule przyjrzymy się bliżej podobieństwom i różnicom między grypą a RSV, ze szczególnym uwzględnieniem dostępnych szczepień.

  • Sensor do pomiaru cukru – monitorowanie glikemii. Działanie, refundacja systemu ciągłego CGM

    Cukrzyca jest jedną z najczęstszych chorób cywilizacyjnych, na którą w Polsce choruje ponad 3 mln osób, z czego około 25% nie jest tego świadomych. W leczeniu tego schorzenia oraz w zapobieganiu występowania powikłań narządowych niezwykle istotne jest utrzymywanie prawidłowego stężenia glukozy we krwi. Dzięki nowoczesnym technologiom w postaci systemów do ciągłego monitorowania glikemii mamy szansę na lepszą kontrolę choroby, a co za tym idzie – na opóźnienie rozwoju powikłań narządowych cukrzycy. Niestety należy pamiętać, że sensory są stosunkowo drogie, a ich zakup podlega refundacji przez Narodowy Fundusz Zdrowia jedynie w konkretnych wskazaniach.

  • Refundacja dla cukrzyków – zasady refundacji w diabetologii

    Od stycznia 2024 r. obowiązuje rozporządzenie Ministra Zdrowia wprowadzające w życie zmiany w refundacji wyrobów medycznych przeznaczonych dla pacjentów chorujących na cukrzycę. Wyjaśniamy zasady odpłatności systemów do ciągłego monitorowania glikemii, pomp insulinowych, pojemników na insulinę oraz zestawów infuzyjnych.

  • Zespół słabości (kruchości) to nie zwykłe starzenie. Objawy, diagnoza, leczenie

    Proces starzenia jest nieodłącznym elementem życia każdego człowieka i ma znaczący wpływ zarówno na fizyczne, jak i psychiczne funkcjonowanie seniorów. Wśród zachodzących zmian wymienić można między innymi pogorszenie pracy poszczególnych narządów, podatność na choroby, zaburzenia poznawcze czy zespół kruchości. Ten ostatni jest zagadnieniem szczególnie badanym przez geriatrów – szacuje się, że w populacji polskiej dotyka on około 7% seniorów, wśród których ponad 50% to osoby po 80. roku życia.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij