Zapalenie osierdzia – czym jest i jak się objawia?
Anna Posmykiewicz

Zapalenie osierdzia – czym jest i jak się objawia?

Osierdzie to podwójna błona surowicza workowatego kształtu, która obejmuje jak worek serce człowieka. Prościej mówiąc, osierdzie to worek, który otacza serce (często mówi się o worku osierdziowym). Zdarza się, że czasami dochodzi do chorób osierdzia. Jedną z takich chorób jest zapalenie osierdzia.

Czym jest osierdzie?

Osierdzie składa się z dwóch części, jest to osierdzie surowicze i osierdzie włókniste. Osierdzie surowicze zbudowane jest z cienkiej błony, która składa się z kolei z dwóch blaszek, jest to osierdzie ścienne i osierdzie trzewne, blaszki te płynnie przechodzą jedna w drugą. Pomiędzy tymi dwiema blaszkami osierdzia surowiczego znajduje się jama osierdzia, która jest wypełniona płynem. Dzięki obecności płynu komory serca mogą się swobodnie przesuwać w osierdziu w momencie, kiedy dochodzi do ich skurczu.

Osierdzie włókniste stanowi natomiast zewnętrzną warstwę osierdzia i zbudowane jest ono z tkanki łącznej. Osierdzie włókniste w razie ewentualnego urazu zapewnia sercu ochronę, ponadto też dzięki niemu serce ulega "osadzeniu" w otaczających je tkankach, jak również dzięki osierdziu włóknistemu serce rozszerza się tylko do bezpiecznych dla niego granic pod wpływem napływającej do niego krwi. 

Zapalenie osierdzia to pierwotne lub wtórne zapalenie blaszek osierdzia, któremu zazwyczaj towarzyszy też dodatkowo gromadzenie się płynu w worku osierdziowym. 

Przyczyny zapalenia osierdzia

Bardzo często przyczyną zapalenia osierdzia są różnego rodzaju zakażenia. Mogą to być zatem zakażenia wirusowe, bakteryjne (w tym również gruźlica), grzybicze oraz pasożytnicze. Ponadto, częstą przyczyną zapalenia osierdzia są układowe choroby tkanki łącznej oraz inne procesy immunologiczne- toczeń rumieniowaty układowy, reumatoidalne zapalnie stawów, twardzina układowa, sarkoidoza oraz zapalenie naczyń. Dodatkowo przyczyną zapalenia osierdzia mogą też być zaburzenia metaboliczne, przede wszystkim jest to mocznicowe zapalenie osierdzia, jak również zapalenie osierdzia w przebiegu niedoczynności tarczycy oraz jadłowstrętu psychicznego, czyli anoreksji.

Do zapalenia osierdzia mogą też przyczyniać się nowotwory. Bardzo rzadko są to nowotwory pierwotne, takie jak miedzybłoniak osierdzia, a zdecydowanie częściej są to nowotwory wtórne, głownie rak płuca i rak piersi oraz chłoniaki. Także różnego rodzaju urazy mogą doprowadzić do zapalenia osierdzia, zdarza się, że do zapalenia dochodzi też na skutek przyczyn jatrogennych. Rzadko zapalenie osierdzia powstaje także na skutek stosowania niektórych leków, zaś często można je spotkać w przebiegu amyloidozy, tętniczego nadciśnienia płucnego, przewlekłej niewydolności serca oraz rozwarstwienia aorty. 

Jednym z rodzajów zapalenia osierdzia jest zapalenie ostre. Wyróżnia się także przewlekłe, czyli trwające dłużej niż trzy miesiące zapalenie osierdzia, jak również zapalenie przetrwałe, które trwa bez remisji 4-6 tygodni, ale mniej niż trzy miesiące oraz zapalenie nawracające. 

Powiązane produkty

Jakie są objawy zapalenia osierdzia?

W przebiegu ostrego zapalenia osierdzia dominującym objawem jest ból, któremu często towarzyszy kaszel i duszność. Ból zlokalizowany jest za mostkiem lub też w okolicy uderzenia koniuszkowego serca, może promieniować do szyi i lewego barku. Ból ten jest ostry, kłujący, o zmiennym nasileniu. Nasila się on w czasie głębokiego wdechu, przy skręcaniu tułowia, w pozycji leżącej oraz w czasie kaszlu, zmniejsza się natomiast w pozycji siedzącej z pochyleniem tułowia do przodu. Ból ten zwykle bywa poprzedzony stanem podgorączkowym lub gorączką (zazwyczaj poniżej 39 st. C) oraz uczuciem ogólnego rozbicia, bólem mięśni i stawów.

W przewlekłym zapaleniu osierdzia ból w klatce piersiowej ma umiarkowane natężenie, ponadto pacjent odczuwa też uczucie nierównego bicia serca, tzw. kołatanie serca, oraz brak łaknienia, czasami obecna jest też utrata masy ciała. W czasie badania lekarz może stwierdzić tzw. tarcie osierdziowe. Jest ono jednak przemijające, często nie występuje w ogóle, a najlepiej jest słyszalne podczas wydechu, kiedy pacjent osłuchiwany jest przez lekarza w pozycji siedzącej, z lekkim pochyleniem tułowia do przodu.

W ostrym zapaleniu osierdzia może też wystąpić tamponada, czyli nagromadzenie się dużej ilości płynu w worku osierdziowym. W przypadku zapalenia osierdzia o etiologii infekcyjnej dodatkowo obecne są objawy towarzyszące zapaleniu mięśnia sercowego. 

W jaki sposób rozpoznaje się zapalenie osierdzia?

Zapalenie osierdzia lekarz stawia na podstawie wywiadu, badania fizykalnego pacjenta oraz badań dodatkowych. W badaniach laboratoryjnych stwierdza się podwyższony poziom OB oraz białka CRP, rzadziej obecne jest podwyższenie poziomu białych krwinek (ma to miejsce w zapaleniu bakteryjnym), czasami zwiększeniu ulega też poziom troponin sercowych.

W badaniu ekg może być obecne uogólnione, poziome uniesienie odcinków ST oraz poziome obniżenie odcinków PQ, zmiany te jednak mogą ulegać ewolucji, mogą też być obecne inne zmiany. W sytuacji, kiedy dojdzie do nagromadzenia dużej ilości płynu w worku osierdziowym (pożywkę 250 ml), w wykonanym zdjęciu rtg klatki piersiowej sylwetka serca ulega poszerzeniu, serce przybiera butelkowaty kształt. Ponadto, wykonuje się też echokardiografie serca, czasami konieczne jest też badanie płynu osierdziowego oraz biopsja osierdzia. 

Jak leczy się zapalenie osierdzia?

Leczenie zapalenia osierdzia w dużej mierze uzależnione jest od stopnia ciężkości zachorowania oraz obciążenia pacjenta czynnikami ryzyka.

W przypadku dużego ryzyka powikłań pacjent musi być koniecznie leczony w warunkach szpitalnych, natomiast jeśli ryzyko powikłań jest małe, możliwe jest leczenie ambulatoryjne z oceną odpowiedzi na leczenie przeciwzapalne po jednym tygodniu. W leczeniu zapalenia osierdzia wykorzystuje się leki, które działają przeciwzapalnie, mówi się wtedy o tzw. leczeniu nieswoistym. Do leków tych zalicza się niesteroidowe leki przeciwzapalne oraz kwas acetylosalicylowy, jak również glikokortykosteroidy. Ponadto pacjent musi też ograniczyć swoją aktywność  fizyczną.

W leczeniu zapalenia osierdzia bardzo ważne jest też leczenie swoiste, czyli leczenie, które ma za zadanie wyeliminować przyczynę , która doprowadziła do zapalenia. Zatem w przypadku mocznicowego zapalenia osierdzia należy zwiększyć ilość dializ, co powinno doprowadzić do ustąpienia objawów zwykle w przeciągu jednego, dwóch tygodni. W przypadku innych chorób doprowadzających  do zapalenia osierdzia stosuje się właściwe leczenie przyczynowe, które spowoduje ustępowanie dolegliwości. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Wrzodziejące zapalenie jelita grubego – przyczyny, objawy, leczenie, żywienie przy WZJG

    Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG, colitis ulcerosa) jest rozlanym nieswoistym zapaleniem błony śluzowej odbytnicy lub odbytnicy i okrężnicy, prowadzącym w niektórych przypadkach do powstania owrzodzeń. Należy do grupy nieswoistych zapaleń jelit o niewyjaśnionej etiologii. Jak rozpoznać wrzodziejące zapalenie jelita grubego?

  • Łuszczyca paznokci – przyczyny, objawy, leczenie

    Łuszczyca jest przewlekłą zapalną chorobą skóry, przebiegającą z okresami remisji i zaostrzeń, na którą w Polsce choruje prawie milion osób. Choroba najczęściej występuje u rasy białej i w umiarkowanej strefie klimatycznej. Pierwsze objawy łuszczycy mogą wystąpić w dowolnym wieku, jednak zwykle pojawiają się we wczesnym okresie dorosłego życia lub później, około 50–60 roku życia. Łuszczyca charakteryzuje się występowaniem zmian chorobowych zarówno na skórze gładkiej, jak i na owłosionej skórze głowy, a także zmianami w obrębie płytek paznokciowych dłoni i stóp. W cięższych postaciach łuszczyca może również zająć stawy. Zmianom paznokciowym z reguły towarzyszą zmiany w obrębie skóry, chociaż zdarza się, że zmiany chorobowe obejmujące aparat paznokciowy wyprzedzają pojawienie się zmian skórnych nawet o dziesiątki lat.

  • Cytomegalia (CMV) – co to za choroba? Jakie są objawy?

    Cytomegalia jest chorobą wirusową, która wywoływana jest przez wirusa o nazwie Cytomegalovirus hominis, w skrócie CMV. Zakażenie wirusem cytomegalii jest bardzo szeroko rozpowszechnione, natomiast zdecydowana większość infekcji (ponad 99%) przebiega bezobjawowo i pacjent przez przypadek dowiaduje się, że w przeszłości przebył takie zakażenie. Jednak u płodów i noworodków ze względu na niedojrzałość układu odpornościowego, jak również u osób z wrodzonymi lub nabytymi zaburzeniami odpowiedzi immunologicznej, cytomegalia może przebiegać w sposób ostry, a obraz choroby może być bardzo różny.

  • Zakrzepica – przyczyny, objawy, profilaktyka zakrzepowego zapalenia żył powierzchniowych i głębokich

    Zakrzepica (zakrzepowe zapalenie żył) polega na powstaniu w naczyniu żylnym zakrzepu w wyniku zaburzonego przepływu krwi. Nieleczona prowadzi do groźnych powikłań, m.in. do zatorowości płucnej. Wyróżnia się zapalenie żył głębokich i powierzchniowych. Jakie objawy daje zakrzepica i w jaki sposób się ją leczy? Czy istnieją sposoby na to, by jej zapobiec?

  • Nadżerka szyjki macicy (ektopia) – przyczyny, objawy, metody leczenia

    Termin „nadżerka szyjki macicy” oznacza ubytek błony śluzowej. Często jest on nieprawidłowo stosowany na określenie ektopii, która jest zupełnie innym schorzeniem. Rzekoma nadżerka szyjki macicy (tak brzmi inna nazwa ektopii) to zastępowanie nabłonka płaskiego, który fizjologicznie pokrywa tarczę szyjki macicy, nabłonkiem gruczołowym. Zazwyczaj nie daje ona żadnych objawów, a kobieta dowiaduje się o jej istnieniu podczas rutynowego badania ginekologicznego. Kiedy ektopia wymaga szerszej diagnostyki i leczenia? Jakie metody usunięcia „nadżerki” szyjki macicy stosuje się najczęściej?

  • Gastrolog – czym się zajmuje? Jakie choroby leczy?

    Lekarz gastroenterolog jest specjalistą w zakresie chorób układu pokarmowego. Gastrolog diagnozuje i leczy pacjentów z problemami gastrycznymi. Jakimi konkretnie dolegliwościami się zajmuje? Kiedy warto się do niego udać? Czy do gastrologa jest potrzebne skierowanie? Odpowiadamy.

  • Atak paniki – jak wygląda? Co robić, gdy się pojawia?

    Ataki paniki są jednymi z najczęściej występujących zaburzeń lękowych, tuż po zespole lęku uogólnionego oraz fobii społecznej. Objawiają się nagłymi napadami silnego lęku, którym towarzyszą symptomy, takie jak: kołatanie serca, zawroty głowy, duszności, nadmierne pocenie się czy strach przed śmiercią. Dowiedz się, w jaki sposób można sobie poradzić, gdy pojawia się atak paniki.

  • Czego nie można robić przy nadżerce szyjki macicy ? Jak postępować po jej usunięciu?

    Nadżerka szyjki macicy jest rozpoznaniem, które może usłyszeć wiele kobiet w gabinecie ginekologicznym. Warto podkreślić jednak, że określenie „nadżerka” używane jest najczęściej w nieprawidłowy i potoczny sposób. Czym jest nadżerka oraz jak postępować po zabiegu jej usunięcia?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij