WZW B – przyczyny, objawy, leczenie wirusowego zapalenia wątroby typu B. Jak można zarazić się wirusem HBV?

Wirusowe zapalenie wątroby typu B (WZW B), wywoływane przez wirusa HBV, jest chorobą zakaźną, która może przebiegać w postaci ostrej lub przewlekłej. Do zakażenia dochodzi przede wszystkim przez kontakt z zakażoną krwią, kontakty seksualne oraz podczas porodu, gdy wirus przenosi się z matki na dziecko. Ostre WZW typu B u osób dorosłych często ustępuje samoistnie, jednak u części zakażonych dochodzi do rozwoju przewlekłego zakażenia, które może prowadzić do włóknienia i marskości wątroby, a także zwiększać ryzyko raka wątrobowokomórkowego.

1. WZW B – charakterystyka
2. WZW B – przyczyny. Jak dochodzi do zarażenia wirusem HBV?
3. WZW B – objawy choroby
4. WZW B – leczenie wirusowego zapalenia wątroby typu B
5. WZW B – profilaktyka
6. WZW B – szczepienie
7. Przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu B – najczęściej zadawane pytania

Z tego artykułu dowiesz się:

• jakie są pierwsze objawy WZW typu B,
• czy szczepienie przeciwko WZW typu B chroni przed zachorowanie na WZW typu D,
• jakie leczenie stosuje się w ostrym wirusowym zapaleniu wątroby typu B.

Postępowanie terapeutyczne zależy od postaci i przebiegu zakażenia. W przypadku ostrego WZW B najczęściej stosuje się leczenie objawowe i podtrzymujące, natomiast ciężki przebieg choroby może wymagać specjalistycznego leczenia przeciwwirusowego. Leczenie przewlekłej postaci WZW B obejmuje przede wszystkim leki hamujące replikację wirusa, takie jak entekawir i tenofowir. Odpowiednia diagnostyka, regularne monitorowanie stanu wątroby oraz właściwie dobrana terapia pozwalają ograniczyć ryzyko powikłań i poprawić rokowanie pacjentów.

WZW B – charakterystyka

Wirusowe zapalenie wątroby typu B (WZW B) jest jedną z najgroźniejszych chorób zakaźnych u człowieka. Choroba jest wywoływana jest przez wirus HBV (ang. Hepatitis B Virus), który prowadzi do rozwoju zakażenia ostrego lub przewlekłego. Do zakażenia wirusowym zapaleniem wątroby typu B dochodzi poprzez kontakt z krwią osoby zakażonej, kontakty seksualne i używanie skażonego sprzętu medycznego.  

WZW B – przyczyny. Jak dochodzi do zarażenia wirusem HBV?

Przyczyną WZW B jest zakażenie wirusem zapalenia wątroby typu B (HBV).

Do zakażenia HBV dochodzi przede wszystkim:

• przez kontakt z zakażoną krwią,
• podczas kontaktów seksualnych bez odpowiedniego zabezpieczenia,
• w wyniku ekspozycji na zakażone płyny ustrojowe przez uszkodzoną skórę lub błony śluzowe.

Rzadziej zakażenie może nastąpić wskutek kontaktu ze śliną, np. podczas ugryzienia, szczególnie jeśli towarzyszy mu kontakt z krwią. Do zakażenia może również dojść podczas porodu od zakażonej matki na dziecko.

Warto wiedzieć, że ryzyko przejścia zakażenia HBV w postać przewlekłą zależy przede wszystkim od wieku, w którym doszło do zakażenia. U około 90% dzieci zakażonych w okresie okołoporodowym rozwija się przewlekłe zakażenie. U dzieci zakażonych we wczesnym dzieciństwie ryzyko jest również znaczne, natomiast u immunokompetentnych dorosłych wynosi około 5%. Z tego powodu szczególnie istotne jest zapobieganie transmisji z matki na dziecko.

WZW B – objawy choroby

Wirusowe zapalenie wątroby typu B nazywane jest również żółtaczką zakaźną (od najbardziej charakterystycznego objawu – zażółcenia skóry i białkówek oczu). Objawy WZW B pojawiają się zazwyczaj po około 3-4 miesiącach od zakażenia wirusem HBV.  

Do najczęstszych objawów ostrego zakażenia HBV zalicza się:

• zażółcenie skóry i białkówek oczu,
• ciemne zabarwienie moczu,
• dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego,
• osłabienie,
• brak apetytu.  

Wśród powikłań WZW B wymienia się zapalenie stawów, guzkowe zapalenie tętnic, zapalenie nerek, małopłytkowość, marskość wątroby oraz nowotwór wątroby.  

Zakażenie HBV może przebiegać bezobjawowo, nawet przez wiele lat. Nieprawidłowe wyniki prób wątrobowych, zwłaszcza podwyższone ALT i AST, mogą wskazywać na uszkodzenie wątroby, ale nie są swoiste dla zakażenia HBV. Rozpoznanie ustala się na podstawie badań serologicznych, przede wszystkim oznaczenia HBsAg, przeciwciał anty-HBc i anty-HBs, a w razie wskazań także badania HBV DNA.

WZW B – leczenie wirusowego zapalenia wątroby typu B

W ostrym WZW B stosuje się przede wszystkim leczenie objawowe i podtrzymujące. Zaleca się odpowiednie nawodnienie, zbilansowaną dietę dostosowaną do tolerancji pokarmów, unikanie alkoholu oraz odpoczynek zależny od samopoczucia pacjenta. Stosowane leki, w tym preparaty dostępne bez recepty i suplementy, powinny zostać ocenione przez lekarza pod kątem bezpieczeństwa dla wątroby. W ciężkim przebiegu zakażenia, zwłaszcza z objawami niewydolności wątroby, konieczne jest leczenie szpitalne i specjalistyczne.

W przypadku przewlekłego zapalenia wątroby typu B stosuje się leczenie farmakologiczne mające na celu ograniczenie namnażania się wirusa, spowolnienie zmian zapalnych i włóknienia wątroby oraz ochronę przed rozwojem marskości wątroby i raka wątrobowokomórkowego.

Jakie leki na WZW B? W leczeniu przewlekłego WZW B stosuje się przede wszystkim analogi nukleozydowe i nukleotydowe o wysokiej barierze genetycznej oporności, takie jak entekawir, tenofowir dizoproksylu (TDF) i tenofowir alafenamid (TAF). U wybranych pacjentów można rozważyć pegylowany interferon alfa. Decyzja o rozpoczęciu leczenia zależy od wyników badań laboratoryjnych, w tym HBV DNA i ALT, stopnia zaawansowania włóknienia wątroby, obecności marskości oraz indywidualnego ryzyka progresji choroby.

WZW B – profilaktyka

Do metod profilaktyki przed zakażeniem wirusem zapalenia wątroby typu B zalicza się: 

1. Przestrzeganie zasad higieny poprzez stosowanie jałowych narzędzi i sprzętów medycznych i kosmetycznych (gabinety fryzjerskie, kosmetyczne, studia tatuażu). 
2. Odpowiednie zabezpieczanie przedmiotów skażonych krwią. 
3. Badanie honorowych dawców krwi oraz dawców do przeszczepu pod kątem obecności HBV. 
4. Unikanie przypadkowych kontaktów seksualnych. 
5. Szczepienie ochronne przeciwko WZW B (obecnie w Polsce należy do obowiązkowych szczepień ochronnych podawanych w okresie niemowlęcym).  
6. Szczepienie ochronne przeciwko WZW osób narażonych na kontakt z chorym na wirusowe zapalenie wątroby, zwłaszcza personelu medycznego, osób przed planowanymi zabiegami chirurgicznymi, korzystających z usług kosmetycznych. 
7. Podawanie immunoglobuliny anty-HBs (HBIG) po ekspozycji na wirus zapalenia wątroby typu B u osób szczególnie narażonych na zakażenie i jego ciężki przebieg. Immunoglobulinę należy podać w ciągu 48–72 godzin od narażenia.  

Warto podkreślić, że pełen cykl szczepienia zapewnia długotrwałą odporność przed zakażeniem WZW B i nie zaleca się sprawdzania poziomu przeciwciał po szczepieniu, ani podawania dawek przypominających u większości zdrowych osób.  

WZW B – szczepienie

Szczepionki przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu b występują jako preparaty pojedyncze (szczepionka przeciw WZW B) lub skojarzone (szczepionka wysokoskojarzona 6w1). Szczepienie przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B w Polsce jest obowiązkowe dla wszystkich niemowląt oraz zalecane osobom, które dotychczas nie były szczepione, zwłaszcza z grup ryzyka.

Pełen schemat szczepienia obejmuje podanie trzech dawek (0–1–6 miesięcy). W wyjątkowych przypadkach (planowany zabieg chirurgiczny czy wyjazd do stref endemicznego występowania wirusowego zapalenia wątroby typu B) można wykonać szczepienie w schemacie przyspieszonym (0–7–21 dzień i dawka uzupełniająca po 12 miesiącach lub 0–1–2 miesiąc i dawka uzupełniająca po 12 miesiącach). 

Szczepienie przeciwko WZW B cechuje się dużą skutecznością i rzadko daje niepożądane odczyny poszczepienne. Sprawdzanie poziomu przeciwciał przeciwko WZW B i podawanie dawek przypominających jest zalecane u osób z chorobami przewlekłymi takimi jak cukrzyca lub z niedoborami odporności.  

Przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu B – najczęściej zadawane pytania

Czy można mieć WZW B przy prawidłowych próbach wątrobowych?

Tak, zakażenie wirusem HBV może przebiegać przy prawidłowych wynikach prób wątrobowych, takich jak ALT i AST. Dotyczy to szczególnie przewlekłego zakażenia, które przez wiele lat może nie powodować wyraźnych objawów ani podwyższenia aktywności enzymów wątrobowych. Prawidłowe próby wątrobowe nie wykluczają więc zakażenia wirusem HBV.

Czy dziecko matki zakażonej HBV może uniknąć zakażenia?

Tak, dzięki odpowiedniej profilaktyce dziecko matki zakażonej wirusem HBV może uniknąć zakażenia. Najważniejsze jest podanie noworodkowi szczepionki przeciwko WZW B oraz swoistej immunoglobuliny anty-HBs (HBIG), najlepiej w ciągu 12 godzin od urodzenia, w dwa różne miejsca ciała. Następnie należy podać kolejne dawki szczepionki zgodnie z obowiązującym schematem szczepień.

Jakie badania krwi wykrywają zakażenie wirusem HBV?

Do wykrywania zakażenia wirusem HBV wykorzystuje się przede wszystkim badania serologiczne, czyli oznaczenie antygenów i przeciwciał we krwi. Najważniejsze z nich to:

• HBsAg – antygen powierzchniowy wirusa, którego obecność wskazuje na aktualne zakażenie HBV.
• Anty-HBc (total) – przeciwciała świadczące o przebytym lub aktualnym kontakcie organizmu z wirusem.
• Anty-HBc IgM – przeciwciała, których obecność najczęściej wskazuje na świeże lub ostre zakażenie.
• Anty-HBs – przeciwciała świadczące o odporności przeciwko HBV, która może być wynikiem szczepienia lub przebytego zakażenia.

W celu dokładniejszej oceny zakażenia lekarz może również zlecić badanie HBV DNA, które wykrywa materiał genetyczny wirusa i pozwala określić jego ilość we krwi.