Schizochytrium – czym są te mikroalgi i dlaczego budzą zainteresowanie?

Mikroalgi Schizochytrium to jednokomórkowe algi morskie zaliczane do protistów morskich, czyli mikroskopijnych organizmów eukariotycznych bytujących w wodach słonych. Klasyfikuje się je do królestwa Chromista, typu Ochrophyta. Zostały po raz pierwszy opisane w 1964 roku przez biologów Goldsteina i Belsky’ego. Naturalnym środowiskiem ich występowania są oceany w strefach tropikalnych i subtropikalnych, przede wszystkim w wodach przybrzeżnych.

Komórki mikroalg Schizochytrium mają kształt kulisty lub owalny i osiągają średnicę około 5–20 μm (jednokomórkowa plecha). W zależności od zawartości barwników mogą przyjmować barwę żółtą, pomarańczową lub brązową. W ich cytoplazmie występują duże krople lipidowe, w których dominującym składnikiem jest kwas DHA.

W zastosowaniach farmaceutycznych wykorzystuje się mikroalgi hodowane w kontrolowanych warunkach w bioreaktorach, co pozwala na utrzymanie wysokiej jakości surowca oraz ograniczenie ryzyka zanieczyszczeń, m.in. metalami ciężkimi. Pojemność takich bioreaktorów może sięgać nawet 200 000 litrów. Mikroalgi Schizochytrium wymagają do wzrostu temperatury w zakresie 20–30°C oraz pH na poziomie 6–7,5. W procesie hodowli stosuje się techniki aeracji i mieszania, które zapewniają odpowiedni dostęp do tlenu (ponad 30% nasycenia) oraz składników odżywczych. Są to organizmy heterotroficzne, co oznacza, że nie wymagają światła do wzrostu.

Proces fermentacji Schizochytrium przebiega w trzech etapach. Na początku komórki intensywnie się dzielą, wykorzystując dostępny w środowisku azot. W drugiej fazie, wraz z jego wyczerpywaniem, dochodzi do akumulacji lipidów i syntezy triacylogliceroli. W końcowym etapie produkcji komórki osiągają maksymalną zawartość tłuszczów, która może stanowić 40–60% suchej biomasy.

Nazwa łacińska mikroalg pochodzi od greckich słów: schizo oznaczającego „dzielić się” oraz chytrium odnoszącego się do cysty lub komórki. Nawiązuje to zarówno do mikroskopijnej struktury organizmu, jak i do sposobu jego rozmnażania poprzez schizogonię, czyli podział komórkowy.

Olej z alg Schizochytrium jest źródłem kwasów omega-3, przede wszystkim kwasu dokozaheksaenowego (DHA), który pełni istotną rolę w funkcjonowaniu organizmu, m.in. w pracy układu nerwowego i sercowo-naczyniowego. Z tego względu jest wykorzystywany w żywności wzbogacanej, w tym w produktach przeznaczonych dla niemowląt, a także w produktach dla osób dorosłych.

Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA Journal, 2024) wskazuje, że u osób dorosłych nie powinno się przekraczać 1 grama DHA dziennie pochodzącego ze źródeł Schizochytrium. Dawki powyżej 3 gramów na dobę mogą wiązać się ze zwiększonym ryzykiem zaburzeń krzepliwości krwi.

Z punktu widzenia żywieniowego olej z alg może być elementem zbilansowanej diety jako źródło DHA, szczególnie w przypadku ograniczenia spożycia ryb. Jednocześnie jego stosowanie, podobnie jak w przypadku innych źródeł kwasów tłuszczowych, wymaga zachowania umiaru i uwzględnienia zalecanych dawek.

Produkty zawierające olej z alg Schizochytrium są stosowane już od okresu niemowlęcego – jako składnik mleka modyfikowanego oraz jako źródło DHA w żywności wzbogacanej tym kwasem tłuszczowym. W produktach dla osób dorosłych, w tym kobiet w ciąży i karmiących piersią, ilość DHA wynosi zazwyczaj 250–500 mg dziennie.

Olej z mikroalg Schizochytrium występuje w różnych formach użytkowych, najczęściej jako kapsułki twarde lub miękkie, żelki przeznaczone głównie dla dzieci oraz oleje w płynie do spożycia.

Olej z alg Schizochytrium może być uznawany za wartościowe źródło DHA w diecie, zależy to jednak od dawki i zapotrzebowania – w zalecanych zakresach może wspierać uzupełnianie omega-3, natomiast nadmierne spożycie nie jest wskazane.

Co jest lepsze: omega-3 z ryb czy z alg?

Nie ma jednej uniwersalnej odpowiedzi – oba źródła dostarczają tych samych kluczowych kwasów omega-3 (DHA i EPA), ale różnią się pochodzeniem i profilem. Omega-3 z ryb są tradycyjnym źródłem i zwykle zawierają zarówno DHA, jak i EPA. Omega-3 z alg (Schizochytrium) dostarczają głównie DHA i stanowią alternatywę pochodzenia roślinnego. 

W praktyce wybór zależy od diety i preferencji: olej rybi częściej wybierają osoby jedzące produkty odzwierzęce, a olej z alg – osoby unikające ryb lub szukające źródła DHA bez pochodzenia zwierzęcego.

Olej z mikroalg Schizochytrium może potencjalnie wykazywać pewne interakcje z lekami, ze względu na zawartość kwasów omega–3.

Należy zachować ostrożność podczas stosowania leków przeciwzakrzepowych/ przeciwpłytkowych oraz suplementacji oleju algowego Schizochytrium. Zawarte w surowcu kwasy omega–3 mogą wzmacniać efekt farmakologiczny antykoagulantów zwiększając ryzyko wystąpienia krwawień i siniaków. W tym wypadku zaleca się uważne monitorowanie parametrów krzepnięcia krwi.

Olej z mikroalg Schizochytrium może wspomagać działanie leków hipolipemicznych (leków obniżających poziom cholesteroli i/lub trójglicerydów), co zazwyczaj jest uważane za korzystne. 

W niektórych badaniach wykazano, że kwasy omega- 3 mogą nieznacznie obniżać wartość ciśnienia tętniczego krwi. Zwykle jednak włączenie oleju algowego jako suplementu diety nie wymaga modyfikacji dotychczasowego leczenia hipotensyjnego. Nie wykazano interakcji oleju z mikroalg Schizochytrium z lekami na nadciśnienie.

Olej otrzymywany z mikroalg Schizochytrium jest uznawany za bezpieczny do stosowania u ludzi przez Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) w ramach opinii dotyczącej nowej żywności, pod warunkiem przestrzegania określonych warunków użycia i poziomów DHA.

Amerykańska Agencja Żywności i Leków FDA nadała olejowi status produktu GRAS (ogólnie uznany za bezpieczny).

Badania nie wykazały istotnych skutków ubocznych podczas suplementacji oleju z alg Schizochytrium. Wyniki testów genotoksyczności były negatywne, mimo zastosowania wysokich dawek, przekraczających te stosowane zwykle u ludzi. U zwierząt karmionych żywnością wzbogaconą olejem algowym (0,5%; 1,5% i 5% wag.) przez 3 miesiące zaobserwowano wzrost masy wybranych narządów (wątroby, śledziony, nerek i nadnerczy) ale nie zostało to odnotowane jako działanie niekorzystne. 

Najczęściej zgłaszane objawy niepożądane podczas suplementacji oleju z alg Schizochytrium to łagodne dolegliwości żołądkowo – jelitowe np. specyficzny posmak w ustach, nudności, wzdęcia lub biegunka.

Wysokie dawki kwasów dokozaheksaenowego (DHA) i eikozapentaenowego (EPA) mogą spowalniać proces krzepnięcia krwi i zwiększać ryzyko wystąpienia krwawień  i siniaków. 

Potencjalnie może wystąpić reakcja alergiczna  u osób uczulonych na algi.