Tangerynka (tangelo) – właściwości, zastosowanie i skład

Tangerynka (Citrus tangerina) to gatunek hybrydowy powstały ze skrzyżowania mandarynki (Citrus reticulata) z grejpfrutem (Citrus paradisi) lub pomelo (Citrus maxima). Owoc ten znany jest także pod nazwą tangelo – będącą połączeniem słów tangerine (mandarynka) i pomelo – oraz mineola, od miejscowości Minneola na Florydzie, gdzie wyhodowano jedną z jego odmian.

Tangerynki uzyskano w wyniku kontrolowanego krzyżowania wymienionych gatunków, przede wszystkim na terenie Stanów Zjednoczonych, gdzie opracowano takie odmiany jak Minneola czy Orlando. Obecnie uprawy tych owoców prowadzi się w regionach o ciepłym klimacie subtropikalnym i śródziemnomorskim, m.in. w USA, Turcji oraz Izraelu. Optymalna temperatura wzrostu roślin wynosi od 20 do 30°C. Tangerynka jest wrażliwa na mróz oraz nadmierną wilgotność gleby, która może prowadzić do gnicia systemu korzeniowego. Najlepiej rozwija się w pełnym nasłonecznieniu, na lekkich, przepuszczalnych glebach o charakterze piaszczysto-gliniastym i odczynie lekko kwaśnym do obojętnego.

Tangelo to wiecznie zielone drzewo cytrusowe o umiarkowanym tempie wzrostu, osiągające zazwyczaj wysokość od 4 do 6 metrów, maksymalnie do 8 metrów. Charakteryzuje się kulistą lub lekko stożkowatą koroną. Liście są ułożone skrętolegle na pędach, mają eliptyczny lub lancetowaty kształt oraz krótki ogonek liściowy. Ich powierzchnia jest ciemnozielona i błyszcząca.

Okres kwitnienia tangerynki przypada na miesiące od marca do maja. Roślina wytwarza obupłciowe kwiaty, które występują pojedynczo lub są zebrane w kwiatostany typu baldachogrona. Kwiaty mają biały kolor i intensywny, świeży zapach charakterystyczny dla cytrusów.

Owoc tangerynki to jagoda typu hesperydium, wyróżniająca się twardą, skórzastą skórką oraz miąższem podzielonym na segmenty – zazwyczaj od 10 do 14 cząstek. Owoce mają kształt kulisty lub lekko gruszkowaty, często z charakterystycznym niewielkim wydłużeniem (tzw. „dziobkiem”) na wierzchołku. Ich masa wynosi zwykle od 150 do 250 gramów.

Skórka tangerynki ma barwę pomarańczową, niekiedy z delikatnym czerwonym odcieniem, podobnie jak miąższ. Jest cienka i łatwa do obrania. Owoce wyróżniają się słodkim smakiem z lekką nutą kwaskowatości i subtelną goryczką, pochodzącą od grejpfruta. Są bardzo soczyste, a niektóre odmiany są niemal całkowicie pozbawione pestek.

Tangerynka jest najczęściej postrzegana jako smaczny i orzeźwiający owoc, jednak dzięki obecności licznych składników o działaniu prozdrowotnym znajduje również zastosowanie w ziołolecznictwie, kosmetyce oraz dietoterapii. Flawonoidy zawarte w owocach Citrus tangerina wykazują silne właściwości antyoksydacyjne, a także własćiwości przeciwnowotworowe, przeciwzapalne, neuroprotekcyjne, przeciwmiażdżycowe, przeciwdrobnoustrojowe oraz wspierające regulację ciśnienia krwi.

W tradycyjnej medycynie chińskiej szczególnie ceniona jest skórka tangerynki. Po jej wysuszeniu przygotowuje się napary o właściwościach rozkurczowych, wspomagających trawienie, wykrztuśnych oraz przeciwdrobnoustrojowych. Napary i herbaty ze skórki tangelo są często stosowane u osób przeziębionych, zwłaszcza przy mokrym kaszlu i nadmiernym zaleganiu wydzieliny.

Kompleksy bioflawonoidów pochodzących z owoców cytrusowych, w tym tangerynki uzupełniają dietę w naturalne antyoksydanty, które odgrywają ważną rolę w profilaktyce wielu chorób związanych ze stresem oksydacyjnym, w tym chorób cywilizacyjnych. Dodatkowo mogą wspierać odporność organizmu, a dzięki wysokiej zawartości witaminy C pomagać w utrzymaniu prawidłowej kondycji naczyń krwionośnych.

Olejek eteryczny z tangerynki pozyskuje się ze skórki owoców tangelo poprzez tłoczenie na zimno lub destylację z parą wodną. Ma on jasnożółtą lub pomarańczową barwę oraz charakterystyczny cytrusowy aromat z delikatną nutą słodyczy i goryczy. Tangerine essential oil znajduje szerokie zastosowanie, szczególnie w aromaterapii – używany jest do aromatyzowania pomieszczeń (np. w dyfuzorach i kominkach zapachowych) oraz do inhalacji górnych dróg oddechowych.

Olejkowi tangerynkowemu przypisuje się działanie relaksujące i poprawiające nastrój, łagodzące napięcie mięśniowe, wspierające walkę z obniżonym nastrojem oraz ułatwiające zasypianie. Kilka kropli olejku można dodać do kąpieli w ciepłej wodzie, uzyskując efekt relaksacyjny. Po rozcieńczeniu w oleju bazowym, takim jak oliwa z oliwek czy masło shea, sprawdza się także w masażach rozluźniających i antycellulitowych. W medycynie naturalnej wykorzystuje się go również do masażu brzucha w przypadku problemów trawiennych i wzdęć.

Poza aromaterapią olejek tangerynkowy jest ceniony w kosmetyce. Dzięki właściwościom antyseptycznym i przeciwzapalnym doskonale sprawdza się w pielęgnacji skóry, zwłaszcza cery trądzikowej. Pomaga zwężać pory oraz regulować wydzielanie sebum. Jest także częstym składnikiem kosmetyków ujędrniających, stosowanych w redukcji cellulitu i rozstępów.

Miąższ owoców tangerynki w 85 - 90% składa się z wody. Rozkład makroskładników zawartych w 100 gramach owoców to około 12 - 13 gramów węglowodanów, 0,8 gramów białka i 0,3 grama tłuszczów. Tangerynka cechuje się wysoką zawartością witaminy C (ponad 30 mg kwasu askorbinowego na 100 gramów owoców) oraz beta- karotenu tj. prowitaminy A (ponad 101 µg na 100 gramów owoców).

Owoce dostarczają również witamin z grupy B oraz składników mineralnych (cynku, potasu, sodu, magnezu i wapnia). 

Za właściwości prozdrowotne tangelo odpowiadają zawarte w owocach flawonoidy, głównie flawanony w formie glikozydów (neohesperydyna, hesperydyna, naryrutyna i naryngina), flawony (nobiletyna, tangeretyna, sinensetyna, luteolina) i flawonole (kwercetyna, kaemferol, mirycetyna). Zawartość błonnika pokarmowego w owocach Citrus Tangerina wynosi 1,8 grama na 100 gramów. Olejek eteryczny pozyskiwany ze skórki tangerynki jest bogaty w monoterpeny (limonen, alfa-pinen, mircen, gamma-terpinen, linalol, geraniol, tymol, cytronelal).   

Tangerynka stanowi bogate źródło polimetoksyflawonów o właściwościach przeciwzapalnych i przeciwnowotworowych. Wykryte w skórce owoców związki: sinensetyna, tetrametylo-O-skutelaryna, nobiletyna, tangeretyna i 5-demetylonobiletyna w przeprowadzonym doświadczeniu hamowały produkcję tlenku azotu NO i biomarkerów przewlekłego stanu zapalnego (czynnika martwicy nowotworów TNF- α i interleukiny IL-6) oraz ostrego stanu zapalnego (enzymów cyklooksygenazy Cox- 2 i syntazy tlenku azotu iNOS). Tangeryna dodatkowo wykazała wyraźne działanie antyproliferacyjne w stosunku do komórek nowotworowych guza gruczolakoraka prostaty linii DU145 oraz PC- 3 oraz wzmacniała działanie cytotoksyczne leku przeciwnowotworowego- mitoksantronu.

Olejek tangerynkowy posiada właściwości przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze. W doświadczeniach in vitro wykazano skuteczność olejku eterycznego w hamowaniu szeregu mikroorganizmów m. in. Bacillus subtilis, Penicillium chrysogenum, Fusarium moniliforme, Aspergillus niger, Aspergillus flavus, Saccharomyces cerevisiae, Escherichia coli, Salmonella abony, Staphylococcus aureus, Pseudomonas aeruginosa czy Candida albicans. 

Owoce tangerynki (zarówno miąższ, jak i skórka) są cennym źródłem flawanonów, flawonów i pochodnych kumaryny tj. związków o silnych właściwościach antyoksydacyjnych. Badania wykonane m. in. metodą ABTS czy techniką DPPH wykazały, że substancje zawarte w tangerynce posiadają dużą moc redukującą.

Włączenie tangerynek do codziennej diety sprzyja zachowaniu równowagi oksydacyjnej komórek, przez co stanowi istotny element profilaktyki wielu chorób m. in. schorzeń układu sercowo - naczyniowego, nowotworów czy cukrzycy. Hesperydyna obecna w skórce tangelo zmniejsza przepuszczalność naczyń włosowatych i działa przeciwzapalnie. Jest stosowana w przypadku bólu i opuchlizny kończyn dolnych. Dodatkowo ma wpływ na poziom cholesterolu we krwi (regulacja profilu lipidowego poprzez hamowanie aktywności reduktazy 3-hydroksy-3-metyloglutarylo-koenzymu A: HMG-CoA). 

Karotenoidy obecne w owocach tangerynki (głównie beta-karoten) posiadają korzystne i wielotorowe działanie prozdrowotne. Udowodniono, że wzmacniają odpowiedź immunologiczną organizmu i zmniejszają ryzyko wystąpienia chorób zwyrodnieniowych, nowotworów, chorób układu krążenia, zaćmy i zwyrodnienia plamki żółtej. 

Olejek eteryczny z tangerynki Citrus tangerina skracał czas latencji snu (czas zasypiania) w doświadczeniu przeprowadzonym na dwudziestu ochotnikach. Pomiary EEG uwidoczniły zmniejszenie mocy fal alfa i beta oraz zwiększenie moc fal theta mózgu w trakcie inhalacji olejku tangerynkowego, co podkreśla jego właściwości uspokajające.  

W ziołolecznictwie stosuje się:

• olejek eteryczny z tangerynki Citrus Reticulata (Tangerynka) Peel Oil: służy do aromaterapii i może być używany do aromatyzowania pomieszczeń w dyfuzorach, sprejach i kominkach oraz do wdychania w postaci parówki (jako dodatek do miski z gorącą wodą/kąpieli); olejek działa odświeżająco i energetyzująco; posiada również właściwości odprężające, łagodzące stres i niwelujące napięcie nerwowe; pomaga w bezsenności; olejek tangerynkowy może być nanoszony na skórę i/ lub włosy; działa antyseptycznie i przyspiesza leczenie drobnych ran/ skaleczeń; olejkiem można wykonywać masaż relaksacyjny; w kosmetyce służy do redukcji blizn, rozstępów i cellulitu; jako składnik kremów ma działanie tonizujące, delikatnie złuszczające (przez co rozświetla skórę), ujędrnia i wygładza;
• suszoną skórkę z tangerynki: po zalaniu gorącą wodą sporządza się z niej napar; napar pobudza procesy trawienne i działa rozgrzewająco; suszoną skórkę tangerynki można łączyć z innymi ziołami łagodzącymi wzdęcia i skurcze np. rumiankiem;
• sok z tangerynki: źródło antyoksydantów i witamin; może wspierać odporność; 

Mimo że tangelo jest hybrydą stworzoną przez skrzyżowanie mandarynki i grejpfruta, to w przeciwieństwie do grejpfruta nie zawiera furanokumaryn odpowiedzialnych za większość interakcji wywoływanych przez ten owoc z lekami.

Mimo wszystko warto zachować ostrożność podczas terapii lekami metabolizowanymi przez wątrobę (substraty cytochromu P450 3A4), ponieważ owoce tangelo potencjalnie mogą osłabiać siłę ich działania. Do tych leków należą m. in. amitryptylina, amiodaron, citalopram, felodypina, lanzoprazol, ondansetron, prednizon, sertralina i midazolam.

Tangerynka jest powszechnie spożywanym owocem. Brakuje wiarygodnych informacji na temat możliwych skutków ubocznych tangelo stosowanego w ziołolecznictwie. Możliwym działaniem niepożądanym po zjedzeniu owoców są reakcje alergiczne i/lub zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego. 

Olejek z tangerynki po nałożeniu na skórę może powodować podrażnienie i reakcje alergiczne (zaczerwienienie, świąd, wysypka, obrzęk). Olejek może zwiększać wrażliwość skóry na promieniowanie słoneczne i predysponuje do powstawania poparzeń słonecznych i przebarwień. Naniesiony w okolice oczu może wywołać ich podrażnienie i wzmożone łzawienie. Inhalacje z olejku tangerynkowego mogą w rzadkich wypadkach spowodować bóle głowy i nudności oraz skurcz dróg oddechowych.