Schizofrenia

Schizofrenię określa się jako chorobę lub grupę chorób, których wspólną cechą jest występowanie objawów dezintegracji (rozpadu, rozszczepienia) czynności psychicznych.

Epidemiologia:
Mężczyźni częściej zaczynają chorować w wieku 15-24 lat a szczyt zachorowań przypada na okres między 20 a 24 rokiem życia. U kobiet występuję natomiast jeden wzrost zachorowań około 20 roku życia, a kolejny po 35 roku życia. Choroba bardzo rzadko ujawnia się przed 15 rokiem życia. Schizofrenia dziecięca zaczyna się zwykle około 2-4 roku życia. Kryteria i postacie są takie same jak u dorosłych.

Przyczyny:
Etiologia schizofrenii łączy złożone wzajemne zależności między czynnikami biologicznymi i środowiskowymi. Istnieje silna tendencja do występowania schizofrenii rodzinnie, jednak mechanizm dziedziczenia nie jest znany. Liczne badania dowodzą, iż istnieje związek między powikłaniami w czasie ciąży i porodu, a schizofrenią. Techniki obrazowania mózgu, z kolei dowodzą, że u osób chorych na tę chorobę występują pewne nieprawidłowości w czynności i budowie strukturalnej mózgu. Jedną z przyczyn schizofrenii jest wzmożona aktywność dopaminowa mózgu. Również stresujące wydarzenia życiowe mogą mieć wpływ na wystąpienie schizofrenii.

Objawy:
Sygnały, które mogą wskazywać na rozwój schizofrenii u dziecka, które powinny nas zaniepokoić to: kłopoty w odróżnieniu fantazji od rzeczywistości (np. fikcji w telewizji), omamy słuchowe i wzrokowe, wyimaginowani przyjaciele – rozmowy, zabawy z nimi, skrajne nastroje, dziwaczne zachowania, zachowanie nieadekwatne do wieku, nasilone lęki, napady strachu, poważne problemy w zawieraniu przyjaźni.

Dzieci te mogą wykazywać normalny rozwój umysłowy, aż do pojawienia się choroby, a często nawet posiadać wybiórcze zdolności czy zainteresowania. Później zaczynają się zachowywać dziwnie, mogą długo stać odwrócone do ściany, pojawiają się u nich ruchowe stereotypy, np. wykonują przez długie godziny ruchy obrotowe lub wahadłowe, są nadmiernie pobudzone ruchowo lub zahamowane.

Początkowo schizofrenia rozwija się powoli, pojawia się nieuzasadniony niepokój, zmienność reakcji na bodźce słuchowe, wzrokowe czy bólowe, czasem brak reakcji lub nadmierna wrażliwość. Następuje powolny zanik chęci do mówienia, aż do wystąpienia mutyzmu. Stopniowo zaburza się nie tylko rozwój psychiczny, ale również intelektualny.

Dziecko przejawia cechy zaburzenia autystycznego – przeważa zainteresowanie swoimi pragnieniami, lękami, którymi nie dzieli się z innymi. Z czasem kontakt ze światem zewnętrznym zanika, a dziecko nie jest rozumiane przez swoje otoczenie. Pojawia się zobojętnienie i utrata związków uczuciowych z najbliższymi. Mogą ujawniać się różnego rodzaju zaburzenia spostrzegania (złudzenia - odbieranie rzeczy innymi niż są one w rzeczywistości, omamy – nieprawidłowe spostrzeżenia powstające bez bodźców zewnętrznych) czy zaburzenia mowy.

Chorzy pacjenci widzą, słyszą, odbierają smak lub odczuwają dotyk rzeczy, które naprawdę nie istnieją, a jednak są oni przekonani o prawdziwości odbieranych bodźców. Część z nich prezentuje dziwne sądy i przekonania, często nieprawdziwe, mocno podtrzymywane, których nie chcą się pozbyć mimo, ich oczywistej dla otoczenia, nieprawdziwości. Znamienne są również „objawy negatywne” takie jak apatia, spłycenie bądź niespójność reakcji emocjonalnej (np. szczery śmiech, gdy wydarzyło się coś smutnego).

Chorzy mogą być nadmiernie pobudzeni lub śpiący, śmiać się w smutnych sytuacjach, płakać w trakcie opowiadania żartu lub złościć się bez przyczyny.

Mowa chorych na schizofrenię również staje się charakterystyczna, pojawiają się:

  • ubóstwo mowy i treści - ilościowe zmniejszenie mowy spontanicznej, wypowiedzi krótkie,
  • natłok mowy - nadmiernie długie wypowiedzi, głośne,
  • roztargnienie – nagłe przerwanie tekstu lub zdania przez nadawcę i skupienie uwagi na aktualnym bodźcu zewnętrznym,
  • uskokowość – odpowiedź na pytanie jest niezwiązana z tematem pytania,
  • rozkojarzenie – zdania często zaprzeczające regułom gramatyki,
  • neologizmy,
  • utrata celu – niezdolność do doprowadzenia wypowiedzi do końca,
  • perseweracje - ciągłe używanie słów lub zdań na zasadzie powtarzania,
  • echolalie - automatyczne powtarzanie usłyszanych, wyrazów.

    Dla dzieci charakterystyczna jest postać hebefreniczna schizofrenii - zdezorganizowana.
    Następuje nagła zmiana w postaci przejawianych dziwactw, nieadekwatnego do sytuacji zachowania, przesadnej krnąbrności, czy błazeństwa. Dostrzega się nietakt, bezczelność, drażliwość, a nawet agresję w postępowaniu. Nastrój określa się, jako wesołkowaty. Ruchy czy mimika twarzy sprawiają wrażenie fałszywej, wymuszonej pozy czy przesady.

    Wszystkie wymienione objawy świadczą o zaniku uczuciowości wyższej. Początkowo nie są one odbierane przez środowisko jako wyraz choroby, ale zazwyczaj jako wpływ otoczenia, nieodpowiednich kolegów. Z czasem pojawiają się inne objawy, takie jak rozszczepienie osobowości, urojenia oraz rozkojarzony tok myślenia. Często dopiero wówczas możliwe jest spostrzeżenie, że nastolatek choruje na schizofrenię.

    Rozpoznanie:
    Rozpoznanie ustalane jest na podstawie określonych kryteriów. Należy jednak pamiętać, że u dzieci objawy mogą być mało nasilone, albo niespecyficzne, a więc rozpoznanie nie zawsze jest tak oczywiste jak w przypadku dorosłych.

    Początkowo mogą to być jedynie nieprawidłowy rozwój psychomotoryczny, drobne wady fizykalne, ”miękkie” objawy neurologiczne, zaburzenia poznawcze, zaburzenia funkcjonowania społecznego, nieprawidłowe cechy osobowości .
    Do rozpoznania niezbędne jest spełnienie poniższych warunków:

    I. Co najmniej 1 z wymienionych objawów.

  • echo myśli, nasyłanie, zabieranie, odsłonięcie myśli,
  • urojenia oddziaływania, wpływu lub owładnięcia,
  • głosy omamowe komentujące lub dyskutujące,
  • inne utrwalone urojenia o dziwacznej lub niedostosowanej kulturowo treści.

    Lub co najmniej 2 z wymienionych:
  • utrwalone omamy z zakresu jakiegokolwiek zmysłu, występujące każdego dnia w ciągu co najmniej 1 miesiąca i towarzyszą im urojenia- mogą być zwiewne,
  • rozkojarzenie lub niedostosowanie wypowiedzi, neologizmy, przerwy lub wstawki w toku myślenia,
  • zachowania katatoniczne (pobudzenie, osłupienie, zastyganie lub gibkość woskowa, negatywizm, mutyzm),
  • objawy negatywne: apatia, zubożenie wypowiedzi, spłycenie reakcji emocjonalnych, które nie są spowodowane depresją lub lekami neuroleptycznymi).

    II. Czas trwania objawów.
    Objawy występują przez większość czasu trwania epizodu utrzymującego się przez co najmniej 1 miesiąc.
    III. Kryteria wykluczające.
    1. Jeżeli pacjent spełnia również kryteria epizodu maniakalnego lub depresyjnego, objawy wymienione powyżej muszą być obecne przed wystąpieniem zaburzeń nastroju.
    2. Zaburzenie nie jest uwarunkowane chorobą OUN, ani też zatruciem, uzależnieniem lub odstawieniem substancji psychoaktywnych.

    Leczenie:
    Leczenie biologiczne :
    1. Farmakoterapia
  • leczenie fazy ostrych objawów psychotycznych,
  • leczenie podtrzymujące
    2. Terapia elektrowstrząsowa

    Oddziaływania psychosocjoterapeutyczne:
  • psychoedukacja pacjentów i rodzin,
  • terapia indywidualna i grupowa, grupy wsparcia,
  • interwencje kryzysowe,
  • terapia rodzinna,
  • rehabilitacja (oddziały, hostele, ośrodki dziennego pobytu).