Encyklopedia leków

Metformina, Metformin, Metforminum - zastosowanie, działanie, opis

Podstawowe informacje o metforminie

Rok wprowadzenia na rynek
1960
Substancje aktywne
chlorowodorek metforminy, metformina
Działanie metforminy
przeciwcukrzycowe (hipoglikemizujące; zmniejsza stężenie glukozy we krwi), zwiększa wrażliwość komórek na insulinę
Postacie metforminy
tabletki, tabletki o przedłużonym uwalnianiu, tabletki powlekane
Układy narządowe
układ pokarmowy (trawienny)
Specjalności medyczne
Diabetologia
Rys historyczny metforminy

Pochodne biguanidu – do których należy metformina – zostały wprowadzone do leczenia cukrzycy w latach 50. XX wieku. Oprócz metforminy początkowo stosowano jeszcze fenforminę i buforminę. Związki te zostały jednak wycofane z obrotu z powodu groźnych działań niepożądanych. Metformina została natomiast oficjalnie zatwierdzona do użytku medycznego przez Swissmedic w Szwajcarii dnia 22 marca 1960 roku. Podmiotem odpowiedzialnym za wprowadzenie substancji czynnej na rynek farmaceutyczny była firma Merck. W Kanadzie taka zgoda została wydana w 1972 roku, natomiast w Stanach Zjednoczonych Food and Drug Administration (FDA) zarejestrowało lek dnia 3 marca 1995 roku.

Wzór sumaryczny metforminy

C4H11N5

Spis treści

Wybrane produkty lecznicze dopuszczone do obrotu w RP zawierające metforminę

Wskazania do stosowania metforminy

Metformina jest stosowana w leczeniu cukrzycy typu 2. Wskazana jest przede wszystkim u pacjentów z nadwagą. Metforminę stosuje się również u chorych, którzy mają stan przedcukrzycowy, aby zapobiec rozwojowi schorzenia. W czasie terapii substancją czynną pacjent powinien zachować odpowiednią dietę oraz podejmować aktywność fizyczną.

Dawkowanie metforminy

Metforminę stosuje się doustnie.

Dawka stosowana w leczeniu zależna od jednostki chorobowej, wieku, chorób towarzyszących (zaburzona czynność nerek).

Dawki zwykle stosowane (dobowe) u osób dorosłych: od 500 mg do 3000 mg.

Leczenie metforminą powinno być rozpoczynane od mniejszych dawek.

Przeciwskazania do stosowania metforminy

Przeciwwskazaniem są nadwrażliwość na metforminę, ciężka niewydolność nerek oraz wszystkie stany, które mogą zaburzać pracę nerek (zakażenia, wstrząs, odwodnienie). Wśród przeciwwskazań można wyróżnić również alkoholizm, zatrucie alkoholem, niewydolność wątroby i podanie donaczyniowe środka kontrastowego z jodem. Metforminy nie wolno przyjmować także jeśli u chorego wystąpi kwasica metaboliczna (na przykład kwasica ketonowa, mleczanowa lub cukrzycowa) oraz przedśpiączkowy stan cukrzycowy. Przeciwwskazaniem jest też każde schorzenie, które powoduje hipoksję tkanek (na przykład wstrząs, niewydolność oddechowa, niewydolność serca, zawał mięśnia sercowego).

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania metforminy

Przed rozpoczęciem leczenia, pacjent powinien zostać poinformowany o ryzyku wystąpienia kwasicy mleczanowej, która objawia się skurczami mięśni, dusznością, bólami brzucha i hipotermią, a następnie może dojść do śpiączki. W takim przypadku należy odstawić metforminę i zgłosić się do lekarza.

Jeśli chory przyjmuje metforminę, powinien mieć oznaczany współczynnik przesączenia kłębuszkowego (GFR). U pacjentów z prawidłową czynnością nerek takie badanie powinno być wykonywane minimum 1 raz do roku, a u osób z upośledzoną funkcją i w podeszłym wieku minimum 2 razy do roku.

Metforminę należy stosować ostrożnie u dzieci w wieku od 10 lat do 12 lat i wnikliwie obserwować pod kątem przebiegu dojrzewania i wzrostu.

Metformina powinna być przyjmowana przez pacjenta w połączeniu z zachowaniem odpowiedniej diety, aktywności fizycznej oraz należy wykonywać rutynowe badania laboratoryjne związane z poziomem cukru we krwi.

Jeśli planowany jest zabieg chirurgiczny w znieczuleniu wewnątrzoponowym, podpajęczynówkowym lub ogólnym, to należy zaprzestać przyjmowania metforminy przez operacją oraz 48 godzin po niej (chyba, że na przykład czynność nerek nie pozwala na wznowienie leczenia).

Interakcje metforminy z innymi substancjami czynnymi

Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych nasila działanie metforminy.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Tedizolid (Tedizolid) antybiotyki - INNE
W związku z tym, że chlormadinon zwiększa stężenie glukozy we krwi, może być konieczna modyfikacja dawki metforminy.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Chlormadinon (Chlormadinone) progesteron i gestageny
Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych osłabia działanie metforminy.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Dienogest (Dienogest) progestageny
Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych osłabia działanie metforminy.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Drospirenon
Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych osłabia działanie metforminy.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Etonogestrel (Etonogestrel) progestageny
W związku z tym, że formoterol zwiększa stężenie glukozy we krwi, może być konieczna modyfikacja dawki metforminy.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Formoterol (Formoterol) agoniści receptorów beta-2 adrenergicznych
Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych nasila działanie metforminy.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Kwas tioktynowy (kwas alfa-liponowy)
Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych osłabia działanie metforminy.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Lewonorgestrel
Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych osłabia działanie metforminy.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Medroksyprogesteron
W związku z tym, że cerytynib zwiększa stężenie glukozy we krwi, może być konieczna modyfikacja dawki metforminy.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Cerytynib (Ceritinib) inhibitory kinazy białkowej
Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych osłabia działanie metforminy.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Norgestimat (Norgestimate) progesteron i gestageny
W związku z tym, że olodaterol zwiększa stężenie glukozy we krwi, może być konieczna modyfikacja dawki metforminy.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Olodaterol (Olodaterol) agoniści receptorów beta-2 adrenergicznych
W związku z tym, że prochlorperazyna zwiększa stężenie glukozy we krwi, może być konieczna modyfikacja dawki metforminy.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Prochlorperazyna (Prochlorperazine) neuroleptyki klasyczne - pochodne fenotiazyny
W związku z tym, że progesteron zwiększa stężenie glukozy we krwi, może być konieczna modyfikacja dawki metforminy.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Progesteron (Progesterone) progesteron i gestageny
W związku z tym, że temsyrolimus zwiększa stężenie glukozy we krwi, może być konieczna modyfikacja dawki metforminy.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Temsyrolimus (Temsirolimus) inne leki przeciwnowotworowe
Metoprolol może nasilać działanie metforminy i maskować pierwsze objawy niskiego stężenia glukozy we krwi.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Metoprolol (Metoprolol) antagoniści receptorów beta-1 i beta-2 adrenergicznych
W wyniku jednoczesnego przyjmowania substancji czynnych może dochodzić do zmian stężenia glukozy we krwi.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Furosemid (Furosemide) leki moczopędne, diuretyk - pętlowe
Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych osłabia działanie metforminy.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Indapamid (Indapamide) sulfonamidy
Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych osłabia działanie metforminy.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Klopamid (Clopamide) leki moczopędne, diuretyk - tiazydy i tiazydopodobne
Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych nasila działanie metforminy.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
W związku z tym, że atazanawir zwiększa stężenie glukozy we krwi, może być konieczna modyfikacja dawki metforminy.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Atazanawir (Atazanavir) inne substancje przeciwwirusowe działające bezpośrednio na wirusy
Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych osłabia działanie metforminy.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Beklometazon (Beclomethasone) glikokortykosteroidy
Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych osłabia działanie metforminy.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Betametazon (Betamethasone) glikokortykosteroidy
Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych nasila działanie metforminy.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Biktegrawir (Bictegravir) inne substancje przeciwwirusowe działające bezpośrednio na wirusy
Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych nasila działanie metforminy.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Ciprofibrat (Ciprofibrate) fibraty
Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych osłabia działanie metforminy.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Deksametazon (Dexamethasone) glikokortykosteroidy
Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych nasila działanie metforminy.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Digoksyna (Digoxin) glikozydy nasercowe
Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych nasila działanie metforminy.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Dolutegrawir
Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych nasila działanie metforminy.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Fenofibrat (Fenofibrate) fibraty
Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych osłabia działanie metforminy.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Hydrokortyzon (Hydrocortisone) glikokortykosteroidy
W związku z tym, że indakaterol zwiększa stężenie glukozy we krwi, może być konieczna modyfikacja dawki metforminy.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Indakaterol (Indacaterol) agoniści receptorów beta-2 adrenergicznych
Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych nasila działanie metforminy.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Izawukonazol (Isavuconazole) przeciwgrzybicze pochodne triazolu
W związku z tym, że izoniazyd zwiększa stężenie glukozy we krwi, może być konieczna modyfikacja dawki metforminy.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Izoniazyd (Isoniazid) substancje stosowane w leczeniu gruźlicy
Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych nasila działanie metforminy.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Kobicystat (Cobicistat) inhibitory proteazy HIV
Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych nasila działanie metforminy.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Metamizol (Metamizole) NLPZ hamujące nieswoiście COX-1 i COX-2 oraz paracetamol
Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych osłabia działanie metforminy.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Arypiprazol (Aripiprazol) (Aripiprazole) neuroleptyki atypowe
Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych osłabia działanie metforminy.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Asenapina
W związku z tym, że budezonid zwiększa stężenie glukozy we krwi, może być konieczna modyfikacja dawki metforminy.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Budezonid (Budesonide) glikokortykosteroidy
W związku z tym, że efedryna zwiększa stężenie glukozy we krwi, może być konieczna modyfikacja dawki metforminy.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Efedryna (Ephedrine) agoniści receptorów alfa- i beta-adrenergicznych
Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych osłabia działanie metforminy.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Klozapina (Clozapine) neuroleptyki atypowe
Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych osłabia działanie metforminy.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Kwetiapina (Quetiapine) neuroleptyki atypowe
Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych osłabia działanie metforminy.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Lewotyroksyna (Levothyroxine (sodium)) hormony tarczycy
Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych nasila działanie metforminy.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Norfloksacyna (Norfloxacin) fluorochinolony
Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych osłabia działanie metforminy.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Olanzapina (Olanzapine) neuroleptyki atypowe
W związku z tym, że prednizolon zwiększa stężenie glukozy we krwi, może być konieczna modyfikacja dawki metforminy.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Prednizolon (Prednisolone) glikokortykosteroidy
W związku z tym, że prednizon zwiększa stężenie glukozy we krwi, może być konieczna modyfikacja dawki metforminy.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Prednizon (Prednisone) glikokortykosteroidy
Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych osłabia działanie metforminy.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Rysperydon (Risperidone) neuroleptyki atypowe
W związku z tym, że salmeterol zwiększa stężenie glukozy we krwi, może być konieczna modyfikacja dawki metforminy.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Salmeterol (Salmeterol) agoniści receptorów beta-2 adrenergicznych
Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych nasila działanie metforminy.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Topiramat (Topiramate) inne leki przeciwpadaczkowe
Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych osłabia działanie metforminy.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Zyprazydon (Ziprasidone) neuroleptyki atypowe
Jednoczesne przyjmowanie substancji czynnych może prowadzić do wzrostu kwasu mlekowego we krwi.
Substancja czynna: Grupa farmakoterapeutyczna:
Zonisamid (Zonisamide) inne leki przeciwpadaczkowe

Interakcje metforminy z alkoholem

Jednoczesne spożycie alkoholu i metforminy może prowadzić do wystąpienia kwasicy mleczanowej. Zatrucie organizmu alkoholem nasila się, jeśli pacjent ma dodatkowo zaburzenia czynności wątroby, jest niedożywiony lub głodzi się.

Wpływ metforminy na prowadzenie pojazdów

Metformina nie powoduje objawów wpływających na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Jeśli jednak substancja czynna zostanie połączona na przykład z insuliną, pochodnymi sulfonylomocznika lub meglitynidami, wówczas może dojść u pacjenta do hipoglikemii. Zaleca się wtedy zachowanie ostrożności.

Inne rodzaje interakcji

W wyniku jednoczesnego przyjmowania metforminy i preparatów zawierających żeń–szeń może dojść u pacjenta do nadmiernego obniżenia stężenia glukozy we krwi. Żeń–szeń nasila działanie przeciwcukrzycowe substancji czynnej.

Wpływ metforminy na ciążę

Badania kliniczne dotyczące wpływu metforminy na ciążę są bardzo ograniczone. Dane związane z badaniami na zwierzętach nie wykazały, aby substancja czynna miała taki negatywny wpływ. Jednakże nie zaleca się stosowania metforminy w ciąży.

Wpływ metforminy na laktację

Metformina jest obecna w mleku kobiecym. W związku z tym, że dane mówiące o tym, jaki jest wpływ metforminy na dziecko karmione piersią są ograniczone, nie zaleca się jej stosowania w okresie laktacji.

Wpływ metforminy na płodność

Brak danych klinicznych dotyczących płodności podczas stosowania metforminy. Dane związane z badaniami na samicach i samcach szczurów nie wykazały zmniejszenia płodności (dotyczy dawek większych niż te stosowane u ludzi).

Skutki uboczne (podanie doustne)

biegunka
Bardzo często
nudności
Bardzo często
wymioty
Bardzo często
ból brzucha
Bardzo często
utrata apetytu
Bardzo często
zaburzenia smaku
Często
pokrzywka
Bardzo rzadko
rumień
Bardzo rzadko
świąd
Bardzo rzadko
kwasica mleczanowa
Bardzo rzadko
działania niepożądane ze strony wątroby
Bardzo rzadko
zmniejszenie wchłaniania witaminy B12 ze spadkiem jej stężenia w surowicy
Bardzo rzadko

Działa niepożądane zostały podzielone ze względu na częstotliwość występowania u pacjentów. (Klasyfikacja MdDRA)

Bardzo często
(≥1/10)
Często
(≥1/100 do <1/10)
Niezbyt często
(≥1/1000 do <1/100)
Rzadko
(≥1/10 000 do < 1/1000)
Bardzo rzadko
(<1/10 000)
Częstość nieznana
Nie można ocenić na podstawie dostępnych danych

Objawy przedawkowania metforminy

W zależności od przyjętej dawki metforminy może wystąpić kwasica mleczanowa, będąca stanem zagrożenia życia dla chorego i wymagająca jego hospitalizacji.

Mechanizm działania metforminy

Podstawą mechanizmu działania metforminy jest nasilenie procesu glikolizy beztlenowej. Powoduje to zmniejszenie biosyntezy adenozyno–5′–trifosforanu (ATP), co w zależności od narządu wpływa na zmniejszenie glikemii. I tak też hamując glukoneogenezę i glikogenolizę, substancja czynna obniża wątrobową produkcję glukozy. Poza tym uwrażliwiając tkanki obwodowe na insulinę , poprawia wychwyt i zużycie glukozy. Ogranicza również jelitowe wchłanianie glukozy. Metformina pobudza syntezę glikogenu, która odbywa się wewnątrz komórki. Zwiększa również zdolność transportu glukozy przez błonowe transportery glukozy (GLUT). Substancja czynna posiada także korzystny wpływ na metabolizm lipidów (zmniejsza stężenie cholesterolu całkowitego, cholesterolu LDL i triglicerydów).

Substancje czynne o tym samym mechanizmie działania

  • Metformina

Wchłanianie metforminy

Metformina częściowo wchłania się z przewodu pokarmowego. Stężenie maksymalne związku osiągane jest po około 2,5 godzinach. Pokarm opóźnia wchłanianie substancji czynnej, ale znaczenie tego zjawiska nie zostało do końca poznane.

Dystrybucja metforminy

Metformina ulega szybkiej dystrybucji w narządach wewnętrznych. Substancja czynna wnika do wnętrza erytrocytów. Związek nie wiąże się z białkami osocza. Średnia objętość dystrybucji wynosi od 63 l do 276 l.

Metabolizm metforminy

W wyniku badań nad metabolizmem metforminy u ludzi stwierdzono, że substancja czynna wydalana jest w formie niezmienionej. Brak jakichkolwiek metabolitów w organizmie człowieka. Podsumowując, związek nie podlega przemianom w ustroju człowieka.

Wydalanie metforminy

Wydalanie metforminy odbywa się z moczem na drodze przesączenia kłębuszkowego oraz w kanalikach. Część dawki wydalana jest także z kałem. Okres półtrwania substancji czynnej wynosi od około 3 godzin do 6,5 godzin. U osób z niewydolnością nerek okres półtrwania może ulegać wydłużeniu.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij