Synsepal słodki (cudowny owoc) – właściwości, działanie i zastosowanie

Synsepal słodki (cudowny owoc) – właściwości, działanie i zastosowanie

Synsepal słodki jest przede wszystkim interesującym źródłem mirakuliny – białka, które czasowo zmienia odbiór smaku kwaśnego na słodki. Badania wskazują również na obecność licznych związków bioaktywnych oraz potencjalne działanie antyoksydacyjne, metaboliczne i przeciwnowotworowe. Większość tych obserwacji pochodzi jednak z badań laboratoryjnych i na zwierzętach, dlatego nie należy przedstawiać synsepalu jako środka leczniczego. Najlepiej udokumentowanym zastosowaniem rośliny pozostaje modyfikowanie percepcji smaku przez mirakulinę.

Spis treści

Synsepal słodki – wygląd, pochodzenie i morfologia

Synsepal słodki (Synsepalum dulcificum), nazywany również cudownym owocem lub „miracle fruit”, to gatunek rośliny należący do rodziny sączyńcowatych (Sapotaceae). Jest wiecznie zielonym krzewem pochodzącym z tropikalnych rejonów Afryki Zachodniej i Środkowej. Naturalnie występuje m.in. w Ghanie, Nigerii, Beninie, Kamerunie, Gabonie, na Wybrzeżu Kości Słoniowej i w Kongu. Rośnie przede wszystkim w wilgotnych lasach tropikalnych.

Obecnie synsepal słodki jest uprawiany także poza naturalnym zasięgiem, m.in. w krajach Azji, na Tajwanie i w Japonii, a także w niektórych regionach tropikalnych i subtropikalnych. Roślina preferuje wysoką wilgotność, ciepło i stanowiska częściowo zacienione. W naturze może osiągać kilka metrów wysokości, natomiast w uprawie zwykle pozostaje niższa.

Synsepal słodki charakteryzuje się zwartym pokrojem i powolnym wzrostem. Jego zdrewniałe, rozgałęzione pędy pokrywają skórzaste, eliptyczne lub podłużnie eliptyczne liście o gładkiej, błyszczącej powierzchni. Liście często skupiają się na końcach młodych pędów.

Kwiaty są niewielkie, kremowobiałe i rozwijają się pojedynczo lub w niewielkich skupieniach w kątach liści. Owocem jest mała, czerwona po dojrzeniu jagoda o owalnym kształcie. Zawiera pojedyncze, stosunkowo duże nasiono oraz soczysty, półprzezroczysty miąższ.

Najbardziej charakterystyczną cechą owoców Synsepalum dulcificum nie jest jednak ich wygląd, lecz niezwykły wpływ na percepcję smaku. Po spożyciu owocu kwaśne produkty, takie jak cytrusy, mogą przez pewien czas być odbierane jako słodkie. Za ten efekt odpowiada mirakulina, czyli białko modyfikujące smak.

Zastosowanie synsepalu słodkiego – cudowny owoc w kuchni i tradycyjnej medycynie

Synsepal słodki od dawna jest wykorzystywany przez mieszkańców Afryki Zachodniej. Szczególne znaczenie mają jego owoce, które tradycyjnie spożywano przed kwaśnymi potrawami i napojami. Dzięki zawartości mirakuliny kwaśny smak może być czasowo odbierany jako słodki. To właśnie ta właściwość przyczyniła się do powstania określenia „cudowny owoc”.

W tradycyjnej medycynie ludowej wykorzystywano również liście, korę, korzenie i pędy rośliny. Przypisywano im zastosowanie m.in. w przypadku kaszlu, gorączki, cukrzycy, dolegliwości układu moczowo-płciowego, astmy czy niektórych problemów związanych z prostatą. Należy jednak podkreślić, że są to tradycyjne zastosowania, a nie wskazania terapeutyczne potwierdzone współczesnymi badaniami klinicznymi.

Współczesne zainteresowanie Synsepalum dulcificum koncentruje się przede wszystkim na mirakulinie jako naturalnym modyfikatorze smaku. Substancja ta może znaleźć zastosowanie w przemyśle spożywczym, m.in. w produktach przeznaczonych do ograniczania odczuwania kwaśnego smaku bez konieczności zwiększania zawartości cukru.

Badane są również potencjalne właściwości biologiczne ekstraktów z owoców, liści i innych części rośliny. W doświadczeniach przedklinicznych obserwowano m.in. działanie antyoksydacyjne, przeciwcukrzycowe, przeciwzapalne i przeciwnowotworowe. Nie oznacza to jednak, że synsepal słodki może być obecnie traktowany jako lek na cukrzycę, nowotwory czy inne choroby.

Owoce synsepalu są również interesujące z punktu widzenia osób z zaburzeniami smaku. W niewielkich badaniach klinicznych analizowano wykorzystanie preparatów zawierających mirakulinę u pacjentów z zaburzeniami smaku związanymi m.in. z leczeniem onkologicznym. Wyniki są obiecujące, ale wymagają potwierdzenia w większych badaniach.

Synsepal słodki – działanie, właściwości i skład

Najbardziej charakterystycznym składnikiem owoców synsepalu słodkiego jest mirakulina – glikoproteina odpowiedzialna za zmianę odczuwania smaku. Poza nią w owocach zidentyfikowano liczne związki bioaktywne, m.in. związki fenolowe, flawonoidy, lignany, triterpenoidy i fitosterole. Wśród oznaczanych związków fenolowych znajdują się m.in. kwas galusowy, kawowy, p-kumarowy, ferulowy, wanilinowy i chlorogenowy. Owoce zawierają również barwniki roślinne, w tym antocyjany i karotenoidy.

Skład chemiczny różni się w zależności od części rośliny. W liściach wykrywano m.in. flawonoidy, związki fenolowe, taniny, saponiny i terpenoidy. Nasiona zawierają natomiast m.in. związki lipidowe oraz inne metabolity wtórne.

Mirakulina – jak działa cudowny owoc?

Mirakulina nie jest klasycznym słodzikiem. Sama w środowisku o neutralnym pH nie wywołuje typowego intensywnie słodkiego smaku. Jej wyjątkowe właściwości wynikają z oddziaływania na ludzki receptor słodkiego smaku T1R2/T1R3.

W środowisku kwaśnym mirakulina może zmieniać sposób aktywacji tego receptora. W efekcie kwasy obecne np. w cytrynie lub innych kwaśnych produktach mogą wywoływać sygnał odbierany jako słodki. Badania eksperymentalne wskazują, że mechanizm ten zależy od pH i obejmuje interakcję mirakuliny z receptorem T1R2/T1R3.

Efekt jest przejściowy. W badaniach z udziałem ludzi obserwowano zmienione odczuwanie smaku przez kilkadziesiąt minut, a w niektórych eksperymentach efekt utrzymywał się ponad godzinę. Jego intensywność zależy m.in. od rodzaju spożywanego kwasu.

Potencjalne działanie przeciwcukrzycowe

Synsepal słodki jest również badany pod kątem wpływu na gospodarkę węglowodanową. W badaniach na zwierzętach ekstrakty z owoców i liści wpływały na parametry związane z metabolizmem glukozy i insulinowrażliwością. W jednym z modeli cukrzycy typu 2 u szczurów ekstrakty z liści poprawiały m.in. poziom HbA1c, stężenie niektórych markerów stanu zapalnego oraz wybrane parametry związane z metabolizmem węglowodanów.

W badaniach laboratoryjnych obserwowano również hamowanie aktywności enzymów uczestniczących w trawieniu węglowodanów, m.in. α-amylazy i α-glukozydazy. Wyniki te wskazują na potencjalne działanie metaboliczne rośliny, ale nie są wystarczającym dowodem na skuteczność leczenia cukrzycy u ludzi.

Co istotne, mirakulina nie powinna być utożsamiana z lekiem przeciwcukrzycowym. Jej najlepiej udokumentowanym działaniem pozostaje modyfikowanie percepcji smaku.

Właściwości antyoksydacyjne i potencjalne działanie przeciwnowotworowe

Owoce synsepalu zawierają związki fenolowe i flawonoidy wykazujące aktywność antyoksydacyjną w badaniach laboratoryjnych. Analizy chemiczne potwierdziły obecność wielu związków fenolowych, których aktywność może odpowiadać za część obserwowanych właściwości antyoksydacyjnych ekstraktów.

Ekstrakty z różnych części rośliny były również badane pod kątem wpływu na komórki nowotworowe. W badaniach in vitro obserwowano m.in. ograniczenie proliferacji niektórych linii komórkowych i nasilenie procesów związanych z apoptozą. Są to jednak wyniki laboratoryjne, których nie można bezpośrednio przekładać na skuteczność leczenia nowotworów u ludzi.

Synsepal słodki a poziom kwasu moczowego

W badaniach przedklinicznych analizowano również wpływ ekstraktów z owoców synsepalu na gospodarkę kwasem moczowym. Jednym z proponowanych mechanizmów jest hamowanie aktywności oksydazy ksantynowej, enzymu uczestniczącego w jego powstawaniu.

Na obecnym etapie są to jednak przede wszystkim wyniki badań laboratoryjnych i przedklinicznych. Brakuje wystarczających badań klinicznych, aby uznać synsepal słodki za skuteczny środek stosowany w leczeniu hiperurykemii lub dny moczanowej.

Synsepal słodki – stosowanie i dawkowanie

Synsepal słodki jest wykorzystywany przede wszystkim w postaci świeżych, suszonych lub liofilizowanych owoców. Dostępne są również preparaty zawierające sproszkowane owoce albo ekstrakty będące źródłem mirakuliny.

W przypadku produktów zawierających mirakulinę najczęściej chodzi o wykorzystanie jej właściwości smakowych. Preparat spożywa się przed kwaśnym produktem, aby czasowo zmienić sposób jego odbierania. Badania sensoryczne potwierdzają, że efekt jest szczególnie wyraźny w przypadku produktów zawierających kwas cytrynowy.

Nie istnieje jedna uniwersalna dawka synsepalu słodkiego stosowana w celach leczniczych. Poszczególne preparaty mogą różnić się zawartością mirakuliny i sposobem przygotowania, dlatego należy przestrzegać informacji podanych przez producenta.

W Unii Europejskiej suszone owoce Synsepalum dulcificum były oceniane przez EFSA jako tzw. novel food. W opinii dotyczącej bezpieczeństwa rozpatrywano liofilizowane, pozbawione pestek owoce zawierające mirakulinę; zaproponowane zastosowanie obejmowało suplementy dla osób dorosłych, z wyłączeniem kobiet w ciąży i karmiących, przy maksymalnej ilości 0,9 g dziennie.

Tradycyjne zastosowania liści, korzeni czy kory nie powinny być utożsamiane z ustalonym dawkowaniem terapeutycznym. Dla takich preparatów brakuje odpowiednich danych klinicznych dotyczących skuteczności, bezpieczeństwa i optymalnych dawek.

Synsepal słodki – interakcje z lekami i ziołami

Dane dotyczące interakcji synsepalu słodkiego z lekami i innymi ziołami są bardzo ograniczone. Nie ma wystarczających badań klinicznych, które pozwalałyby stworzyć wiarygodną listę potwierdzonych interakcji farmakologicznych.

Mirakulina działa przede wszystkim miejscowo w jamie ustnej, modyfikując aktywność receptorów smaku. Jej najlepiej poznany mechanizm dotyczy receptora T1R2/T1R3 i zależności od pH, a nie metabolizmu leków.

Ostrożność jest natomiast uzasadniona w przypadku osób stosujących leki przeciwcukrzycowe. Badania na zwierzętach wskazują na potencjalny wpływ ekstraktów z Synsepalum dulcificum na gospodarkę glukozową, jednak nie wiadomo, czy efekt ten ma znaczenie kliniczne u ludzi.

Nie należy więc przedstawiać jednoczesnego stosowania synsepalu z insuliną lub doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi jako udowodnionej interakcji. Przy regularnym stosowaniu skoncentrowanych ekstraktów osoby leczone z powodu cukrzycy powinny jednak zachować ostrożność i skonsultować suplementację z lekarzem lub farmaceutą.

Brakuje również wystarczających danych dotyczących interakcji synsepalu z lekami przeciwzakrzepowymi, statynami, lekami przeciwdepresyjnymi czy preparatami ziołowymi. Nie należy przypisywać takich interakcji roślinie bez odpowiednich badań klinicznych.

Synsepal słodki – skutki uboczne, przeciwwskazania i bezpieczeństwo

Dostępne dane wskazują, że owoce synsepalu słodkiego są na ogół dobrze tolerowane. Ocena bezpieczeństwa suszonych owoców przeprowadzona przez EFSA nie wykazała powodów do obaw dotyczących proponowanego zastosowania jako novel food.

W badaniu klinicznym obejmującym regularne stosowanie suplementu zawierającego suszone owoce synsepalu u pacjentów z nowotworami nie odnotowano działań niepożądanych związanych ze stosowaniem preparatu, a podstawowe parametry metaboliczne pozostawały stabilne. Było to jednak badanie pilotażowe, dlatego wyniki nie pozwalają na pełną ocenę długoterminowego bezpieczeństwa.

Najbardziej charakterystycznym skutkiem spożycia owocu jest czasowa zmiana percepcji smaku. Kwaśne produkty mogą być odbierane jako słodkie, co może zachęcać do spożywania większych ilości kwaśnych pokarmów lub napojów. Warto pamiętać, że sama zmiana odczuwania smaku nie oznacza zmniejszenia kwasowości produktu. Spożywanie dużych ilości kwaśnych produktów nadal może przyczyniać się m.in. do erozji szkliwa zębów.

Długoterminowe stosowanie skoncentrowanych ekstraktów z różnych części rośliny jest znacznie słabiej przebadane niż spożywanie owoców. Szczególną ostrożność należy zachować w okresie ciąży i karmienia piersią. W ocenie EFSA dotyczącej konkretnego preparatu z suszonych owoców proponowane zastosowanie nie obejmowało kobiet ciężarnych ani karmiących.

Działanie

  • przeciwcukrzycowe (hipoglikemizujące; zmniejsza stężenie glukozy we krwi)
  • przeciwutleniające (antyoksydacyjne)
  • przeciwzapalne
  • przeciwdrgawkowe
  • zmniejszenie stężenia kwasu moczowego w osoczu
  • przeciwnowotworowe
  • rozjaśniające przebarwienia
  • hipolipemiczne
  • modyfikator smaku

Postacie i formy

  • susz
  • wyciąg
  • tabletki do ssania
  • proszek

Substancje aktywne

  • witamina C
  • flawonoidy
  • antocyjany
  • kwasy organiczne
  • glikoproteiny
  • karotenoidy
  • polifenole
  • mirakulina

Surowiec

  • owoc

Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady medycznej, diagnozy ani rekomendacji dotyczącej leczenia. Nie może zastępować konsultacji z lekarzem, farmaceutą lub innym wykwalifikowanym pracownikiem ochrony zdrowia. W przypadku problemów zdrowotnych lub wątpliwości dotyczących stosowania produktów leczniczych należy skonsultować się ze specjalistą.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl