Witamina A

Pod nazwą witaminy A kryje się wiele związków m.in.: retinole, powstające tylko w organizmach ludzi i zwierząt oraz ich prekursory (związki wyjściowe) karoteny np. beta-karoten (prowitamina A, która występuje w roślinach).
Spożyty z pokarmem beta-karoten, w organizmie człowieka przekształcany jest w witaminę A - retinol, związek będący gotową postacią tej witaminy. Witamina A należy do grupy witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, dlatego tłuszcze są niezbędnym składnikiem ułatwiającym wchłanianie witaminy A. Uaktywniają one soki trawienne, które biorą udział w procesie jej trawienia.

Rola w organizmie:
Witamina A jest składnikiem barwnika wzrokowego występującego w siatkówce oka, pozwalającego widzieć po zmierzchu, pełni rolę przeciwutleniacza - bierze udział w regeneracji komórek i tkanek, zapewnia dobrą kondycję skóry. Utrzymuje w dobrym stanie błony śluzowe przewodu pokarmowego, układu oddechowego i rozrodczego, przewodu moczowego. Posiada istotne znaczenie w profilaktyce niedokrwiennej choroby serca oraz choroby wrzodowej żołądka. Bierze udział w budowie tkanki kostnej oraz w tworzeniu szkliwa nazębnego. Ponadto zwiększa odporność naszego organizmu i zmniejsza zapadalność na nowotwory piersi, szyjki macicy, płuc i żołądka.


Niedobór (awitaminoza):
Występuje u pacjentów z zespołem złego wchłaniania lub trawienia, u osób z niewydolnością wątroby lub niedoborem kwasów żółciowych w jelitach. Może wystąpić podczas długotrwałych głodówek czy też przy długim stosowaniu diety niskotłuszczowej i beztłuszczowej. Objawy awitaminozy pojawiają się także przy niedoborze cynku, który bierze udział w transporcie witaminy A w organizmie.
Niedobór witaminy A może prowadzić do:
- zwyrodnienia gruczołów łzowych objawiającego się niedostatecznym wydzielaniem łez i wysychaniem rogówki, co w konsekwencji może prowadzić do ślepoty,
- wystąpienia tzw. kurzej ślepoty, czyli niedowidzenie o zmroku,
- zaburzenia w funkcjonowaniu barier skórnych i śluzowych co powoduje większą podatność na infekcje, obniżenie się odporności immunologicznej oraz spowolnienie zdolności do gojenia się ran.
- zmian w błonie śluzowej dróg moczowych, co prowadzi do tworzenia się złogów piasku lub kamieni.
- wystąpienia podłużnych bruzd na paznokciach,
- zaburzenia płodności,
- zmian skórnych - pojawiają się twarde krostki, skóra staje się szorstka i łuskowata, dotyczy to szczególnie skóry ramion, przedramion, pleców, ud i brzucha, może pojawić się trądzik
- włosy stają się suche i łamliwe,
- zaburzenia wzrostu i niedokrwistości u dzieci,
- źle rozstawionych i krzywych zębów u dzieci, u których w okresie wyrastania zębów wystąpił niedobór witaminy A,
- wzrostu ryzyka wystąpienia nowotworów jamy ustnej, gardła i płuc u osób palących papierosy,
- rogowacenia kubków smakowych i utraty apetytu,
- uszkodzenia płodu, występowanie wad wrodzonych,
- utraty apetytu.

Przedawkowanie (hiperwitaminoza):
Dzieci: utrata masy ciała, bóle kości, wodogłowie, wzrost ciśnienia wewnątrzczaszkowego, niepokój, zmiany skórne (tzw. łuskowata skóra), wysychanie i pękanie ust.
Osoby dorosłe: nadmierna pobudliwość, bóle głowy, anemia, senność, zmęczenie, nudności, wypadanie włosów, suchość skóry, swędzenie, biegunka, powiększenie śledziony i wątroby, wysychanie i pękanie ust
Kobiety w ciąży: działanie teratogenne i uszkodzenie płodu!!!

Należy pamiętać, że przy zrównoważonej diecie nie dochodzi do przedawkowania, ani niedoboru tej witaminy.

Źródła w pożywieniu:
- wątroba wieprzowa,
- wątroby ryb, tran,
- jajo kurze (żółtko),
- sery podpuszczkowe tłuste,
- sery twarogowe tłuste,
- marchew,
- sałata,
- szpinak,
- dynia,
- cykoria,
- liście pietruszki,
- ziarna zbóż,
- brokuły,
- pomidory,
- kukurydza,
- porzeczki,
- maliny.