Dekstran, Dextranum - Zastosowanie, działanie, opis
Podstawowe informacje o dekstranie
- Rok wprowadzenia na rynek
-
1955
- Substancje aktywne
-
dekstran, kompleks wodorotlenku żelaza (III) z dekstranem
- Działanie dekstranu
-
przeciwagregacyjne (przeciwpłytkowe, zmniejsza agregację płytek krwi), przeciwwstrząsowe, przeciwzakrzepowe (antykoagulacyjne)
- Postacie dekstranu
-
krople do oczu, roztwór do infuzji
- Układy narządowe
-
układ krwiotwórczy i krew
- Specjalności medyczne
-
Alergologia, Chirurgia ogólna, Okulistyka
- Rys historyczny dekstranu
-
Dekstran w lecznictwie stosowany jest od lat pięćdziesiątych zeszłego stulecia. Jednak odkryty został w dziewiętnastym wieku.
- Wzór sumaryczny dekstranu
-
H(C6H10O5)xOH
Spis treści
- Wybrane produkty lecznicze dopuszczone do obrotu w RP zawierające dekstran
- Wskazania do stosowania dekstranu
- Dawkowanie dekstranu
- Przeciwskazania do stosowania dekstranu
- Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania dekstranu
- Przeciwwskazania dekstranu do łączenia z innymi substancjami czynnymi
- Interakcje dekstranu z innymi substancjami czynnymi
- Wpływ dekstranu na prowadzenie pojazdów
- Inne rodzaje interakcji
- Wpływ dekstranu na ciążę
- Wpływ dekstranu na laktację
- Wpływ dekstranu na płodność
- Inne możliwe skutki uboczne
- Objawy przedawkowania dekstranu
- Mechanizm działania dekstranu
- Wchłanianie dekstranu
- Dystrybucja dekstranu
- Metabolizm dekstranu
- Wydalanie dekstranu
Wskazania do stosowania dekstranu
Roztwory dekstranu podawane we wlewach stosowane są do zwiększania objętości krwi w leczeniu wstrząsów związanych m.in. z zabiegami chirurgicznymi, oparzeniami, krwotokami, infekcjami czy urazami. Mogą być stosowane gdy potrzeba zapobiec wystąpieniu zaburzeń mikrokrążenia, a także poprawić właściwości krwi i zapobiec nadmiernemu jej zagęszczeniu
Dekstran we wlewie wskazany jest również w przypadku przeprowadzania zabiegów chirurgicznych obarczonych wysokim ryzykiem zakrzepowo-zatorowym. Ponadto może być stosowany w przebiegu zapalenia trzustki, zapalenia otrzewnej, niedokrwienia mózgu i angiografii.
Co więcej, roztwory dekstranu są stosowane podczas zabiegów wymagających użycia krążenia zewnątrzustrojowego w aparatach typu płuco-serce. Wykorzystywane są wtedy jego właściwości przeciwzakrzepowe.
Poza tym dekstran może być składnikiem kropli ocznych łagodzących suchość oka i drobne podrażnienia.
Na uwagę zasługuje również fakt, że dekstran tworzy kompleksy z żelazem, które nie są filtrowane przez nerki i zapewniają dobry profil uwalniania żelaza.
Dawkowanie dekstranu
W zależności od wskazań stosowana dawka dobowa wynosi 10 - 20ml roztworu dekstranu na kilogram masy ciała, ewentualnie 500ml - 1000ml roztworu.
Przeciwskazania do stosowania dekstranu
Nadwrażliwość na dekstran dyskwalifikuje jego podawanie. Ponadto jeśli pacjent przejawia ciężkie zaburzenia krzepnięcia, niewydolność nerek z ostrym skąpomoczem i bezmoczem, a także zastoinową niewydolność krążenia nie powinien mieć podawanych roztworów dekstranu.
Przeciwwskazaniami są również: obrzęk płuc, krwotoczny udar mózgu, ciężkie nadciśnienie tętnicze.
Nie powinno stosować się infuzji dekstranu u pacjentów leczonych równocześnie heparyną gdyż może to nasilać ryzyko krwotoków.
Pacjenci, u których wymagane jest ograniczenie spożycia sodu nie mogą przyjmować infuzji dekstranu zawierających sód.
Nie stosować i noworodków i niemowląt.
Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania dekstranu
Wymagana jest ostrożność podczas stosowania infuzji dekstranu z innymi preparatami prowadzącymi do zatrzymania sodu i płynów (np. kortykosteroidami).
Wszelkie inne substancje wpływające na zmniejszenie krzepliwości krwi będą nasilały wzajemnie to działanie dekstranu (m.in. kwas acetylosalicylowy, niesteroidowe leki przeciwzapalne,
Diuretyki, teobromina i potas mogą obniżać skuteczność dekstranu.
Przed rozpoczęciem kuracji wlewami dekstranu należy skontrolować poziom nawodnienia organizmu i ewentualnie włączyć terapię nawadniającą.
Dekstran należy podawać ze szczególną ostrożnością w stanie przedrzucawkowym, kiedy u pacjentów występuje zatrzymanie sodu, obrzęki, przeciążenie płynami m.in. u pacjentów z hiperaldosteronizmem z występującym nadciśnieniem, zwężeniem tętnicy nerkowej, zastoinową niewydolnością serca.
Przeciwwskazania dekstranu do łączenia z innymi substancjami czynnymi
Nie powinno stosować się infuzji dekstranu u pacjentów leczonych równocześnie heparyną i warfaryną gdyż może to nasilać ryzyko krwotoków.
Interakcje dekstranu z innymi substancjami czynnymi
Substancja czynna: | Grupa farmakoterapeutyczna: |
---|---|
Heparyna (Heparin) | leki przeciwzakrzepowe - heparyna, heparynoidy i pochodne |
Warfaryna (Warfarin) | leki przeciwzakrzepowe - antagoniści witaminy K |
Substancja czynna: | Grupa farmakoterapeutyczna: |
---|---|
Acetazolamid (Acetazolamide) | inhibitory anhydrazy węglanowej |
Eplerenon (Eplerenone) | leki moczopędne, diuretyki - oszczędzające potas - antagoniści aldosteronu |
Hydrochlorotiazyd (Hydrochlorothiazide) | leki moczopędne, diuretyk - tiazydy i tiazydopodobne |
Spironolakton (Spironolactone) | leki moczopędne, diuretyki - oszczędzające potas - antagoniści aldosteronu |
Chlorek potasu (Potassium chloride) | związki potasu |
Cytrynian potasu (Potassium citrate) | związki potasu |
Substancja czynna: | Grupa farmakoterapeutyczna: |
---|---|
Deksibuprofen (Dexibuprofen) | NLPZ hamujące nieswoiście COX-1 i COX-2 oraz paracetamol |
Flurbiprofen (Flurbiprofen) | NLPZ hamujące nieswoiście COX-1 i COX-2 oraz paracetamol |
Ibuprofen (Ibuprofen) | NLPZ hamujące nieswoiście COX-1 i COX-2 oraz paracetamol |
Ketoprofen (Ketoprofen) | NLPZ hamujące nieswoiście COX-1 i COX-2 oraz paracetamol |
Kwas acetylosalicylowy (Acetylsalicylic acid) | leki przeciwzakrzepowe - inhibitory agregacji płytek |
Nabumeton (Nabumetone) | NLPZ hamujące silniej COX-2 niż COX-1 |
Diklofenak (Diclofenac) | NLPZ hamujące nieswoiście COX-1 i COX-2 oraz paracetamol |
Substancja czynna: | Grupa farmakoterapeutyczna: |
---|---|
Metyloprednizolon (Methylprednisolone) | glikokortykosteroidy |
Prednizolon (Prednisolone) | glikokortykosteroidy |
Prednizon (Prednisone) | glikokortykosteroidy |
Wpływ dekstranu na prowadzenie pojazdów
Dekstran nie wywiera wpływu na prowadzenie pojazdów i obsługę maszyn.
Inne rodzaje interakcji
Podanie roztworów dekstranu może zakłócać testy diagnostyczne polegające na oznaczaniu grupy krwi i czynnika Rh oraz oznaczanie pH, testy zgodności i próbę krzyżową.
Rośliny wykazujące działanie antyagregacyjne, antykoagulacyjne jak: czosnek, imbir, miłorząb, borówka mogą nasilać ten aspekt działania dekstranu.
Wpływ dekstranu na ciążę
Brak jest danych dotyczących stosowania dekstranu podczas ciąży. Należy zawsze rozważyć stosunek potencjalnych korzyści do ryzyka podczas stosowania leku. Zarejestrowano rzadkie przypadki anafilaksji po przyjęciu dekstranu. Reakcje anafilaktyczne u ciężarnych mogą prowadzić do niedotlenienia mózgu i obumarcia płodu.
Wpływ dekstranu na laktację
Nie ma danych dotyczących stosowania dekstranu podczas karmienia piersią. Należy zawsze rozważyć stosunek potencjalnych korzyści do ryzyka podczas stosowania leku.
Wpływ dekstranu na płodność
Nie wiadomo czy dekstran wpływa na płodność.
Inne możliwe skutki uboczne
Po zastosowaniu preparatów dekstranu występowały z różną częstością reakcje nadwrażliwości i pokrzywka oraz ból i pieczenie w miejscu podania. Obserwowano tachykardię, kołatanie serca, ból i dyskomfort w klatce piersiowej, niedociśnienie.
Zgłoszono również:
- piloerekcję, zimne poty;
- duszność, świsty, zwiększenie liczby oddechów;
- gorączkę, dreszcze, złe samopoczucie, osłabienie.
Objawy przedawkowania dekstranu
Podanie dożylne zbyt dużej ilości roztworów dekstranu może spowodować przewodnienie/hiperwolemię i w konsekwencji stany zastoinowe, obrzęk płuc, nasilenie obrzęków i wydłużenie czasu krzepnięcia. Istnieje również ryzyko wywołania zaburzeń elektrolitowych i zaburzeń równowagi kwasowo-zasadowej.
Mechanizm działania dekstranu
Roztwory dekstranu wiążą wodę z osocza i zwiększają objętość krwi. Powoduje to wzrost ciśnienia krwi, wzrost przepływu włośniczkowego, zwolnienie pracy serca, zmniejszenie oporu naczyniowego. Ponadto zmniejsza lepkość krwi i działa antyagregacyjnie.
Wchłanianie dekstranu
Dekstran podawany jest dożylnie, jednak wiadomo, że doustne wchłanianie jest mierne i maleje ze wzrostem długości łańcucha cząsteczki dekstranu.
Dystrybucja dekstranu
Dekstran dystrybuuje się w całej objętości krwi wiążąc się z albuminami. Nie przenika bariery krew-mózg, nieco większą jego koncentrację można dostrzec w wątrobie.
Metabolizm dekstranu
Niewydalona przez nerki część dawki metabolizowana jest w wątrobie do wody i dwutlenku węgla.
Wydalanie dekstranu
60% przyjętej dawki dekstranu wydala się w ciągu 6-ciu godzin z organizmu z moczem, a w ciągu doby eliminowane jest 70% dawki.