Zatrzymać cukrzycę

Cukrzyca należy do najczęstszych i najgroźniejszych chorób niezakaźnych współczesnych czasów. Szacuje się, że na świecie choruje na nią około 160 milionów ludzi i w ciągu najbliższych kilkunastu lat liczba ta ma zbliżyć się do 300 milionów.

W Polsce choroba ta dotyczy około 2, 5 miliona mieszkańców. Jak wynika z badań, ogromna liczba osób nie jest świadoma choroby. Niestety, w licznych przypadkach rozpoznanie cukrzycy, zwłaszcza typu 2, następuje zbyt późno, często w momencie ujawnienia się poważnych powikłań.

Przyczyny opóźnienia w rozpoznaniu 

  1. Objawy kliniczne - dominującego typu 2 cukrzycy - rozwijają się często podstępnie, będąc długo niezauważane przez chorego i jego otoczenie,
  2. Nie przeprowadza się regularnych badań w kierunku wykrycia cukrzycy. Zgodnie z zaleceniami należy je wykonać raz w ciągu 3 lat, u każdej osoby powyżej 45 roku życia. Natomiast, niezależnie od wieku badania te należy wykonać u osób charakteryzujących się następującymi czynnikami ryzyka:
  • nadwaga lub otyłość (wskaźnik masy ciała, BMI>25 kg/m2 ),
  • rodzinne obciążenie cukrzycą  (rodzice, rodzeństwo),
  • mała aktywność fizyczna,
  • przynależność do grupy środowiskowej lub etnicznej wykazującej zwiększoną podatność na zachorowanie,
  • stwierdzane wcześniej zaburzenia przemiany glukozy,
  • przebyta cukrzyca w ciąży lub urodzenie dziecka o dużej masie ciała (>4 kg),
  • nadciśnienie tętnicze i inne choroby układu sercowo-naczyniowego,
  • wysokie wartości stężeń cholesterolu i triglicerydów. 
Świadomość zasad zmniejszających ryzyko zachorowania na cukrzycę jest wśród społeczeństwa nadal wysoce niezadowalająca.

Głównym celem niniejszego artykułu, jest skrótowe wprowadzenie w problematykę choroby. Mamy nadzieję, że kolejne publikacje rozwijające poruszone zagadnienia, pozwolą powstrzymać szerzenie się tej niezwykle groźnej choroby.

Podstawowe informacje o cukrzycy

1. Co to jest cukrzyca? - cukrzyca jest to grupa chorób metabolicznych charakteryzująca się wysokim stężeniem cukru (glukozy) we krwi wynikającą z upośledzenia wydzielania insuliny przez komórki beta trzustki i/lub działania insuliny (insulinooporności).

2. Jakie jest prawidłowe stężenie glukozy we krwi na czczo ? – prawidłowa glikemia (normoglikemia) wynosi 60 – 99 mg/dl.

3. Jakie są typy cukrzycy?
 

  • cukrzycę typu 1, dawniej nazywaną młodzieńczą lub insulinozależną,
  • cukrzycę typu 2, dawniej nazywaną cukrzycą osób dorosłych i zupełnie nieprawidłowo – insulinoniezależną ,
  • inne określone typy cukrzycy, opisywane dawniej mianem cukrzycy typu 3 

Czy znane są przyczyny rozwoju cukrzycy?   

Niestety nie na tyle, na ile byśmy chcieli. Cukrzyca typu 1 jest wynikiem wytwarzania przeciwciał skierowanych przeciwko własnym komórkom beta w trzustce, które produkują i wydzielają insulinę do krwiobiegu. Pewną rolę przypisuje się również predyspozycjom genetycznym. Objawy kliniczne w tej postaci choroby występują szybko i są wyraźnie zaznaczone. Rozpoznanie jest więc na ogół łatwe, stawiane wkrótce po zachorowaniu. Wielu chorych, ze względu na gwałtowny wzrost stężenia cukru i rozwój ciężkich zaburzeń biochemicznych, wymaga hospitalizacji i natychmiastowego leczenia insuliną. Należy podkreślić, że w Polsce w ostatnich latach obserwuje się bardzo duży wzrost zachorowań dzieci i młodzieży na tę postać choroby.

Cukrzyca typu 2, będąca zdecydowanie dominującą postacią tej choroby – 90 - 95% wszystkich przypadków – jest wynikiem interakcji pomiędzy czynnikami środowiskowymi i predyspozycją genetyczną. Do czynników środowiskowych szczególnie sprzyjających zachorowaniu zalicza się małą aktywność fizyczną i złe nawyki żywieniowe. Sprzyjają one otyłości, a ta z kolei zwiększa ryzyko zachorowania na cukrzycę typu 2 i inne choroby, zwłaszcza układu krążenia i kostno-stawowego. 

Rozwój cukrzycy typu 2 jest powolny i większość chorych nie wymaga hospitalizacji w początkowym okresie choroby. Inne określone typy cukrzycy – to postaci tej choroby, które zostały wywołane zdefiniowanymi przyczynami, np. ostrym lub przewlekłym zapaleniem trzustki.

Czy chory na cukrzycę typu 1 różni się od chorego na cukrzycę typu 2?

Na ogół tak. Chory na cukrzycę  typu 1 to zwykle, ale nie zawsze, osoba młoda (dzieci, młodzież), zazwyczaj szczupła.

Typ 2 cukrzycy występuje natomiast głównie u osób w wieku powyżej 45 lat, zazwyczaj z nadwagą lub otyłością, mało aktywnych fizycznie. Należy zwrócić jednak uwagę, że w ostatnich latach zwiększa się gwałtownie liczba młodzieży zagrożonej rozwojem tej postaci cukrzycy. Decydującym czynnikiem jest spożywanie nadmiaru wysokokalorycznych pokarmów (fast food), przy coraz mniejszej aktywności fizycznej. Ryzyko zachorowania zwiększa się wraz z wiekiem. Chorobę tą stwierdza się u ponad 50% osób, w wieku powyżej 80 lat.

Czy istnieje stan przedcukrzycowy?

Uważa się, że rozwój cukrzycy typu 2 jest procesem wieloletnim, dlatego możemy śmiało powiedzieć, że istnieje stan przedcukrzycowy, Przeważnie rozpoczyna się on około 10 -12 lat przed rozpoznaniem choroby. Rozpoznajemy go u osoby, u której stwierdza się:

  • nieprawidłowe stężenie glukozy we krwi: 100 - 125 mg/dl)  lub gdy
  • nieprawidłowe stężenie glukozy we krwi w 2 godz. po spożyciu 75 g glukozy: 140 – 199 mg/dl.

Czy można zatrzymać przejście stanu przedcukrzycowego w cukrzycę typu 2?

Udowodniono, że radykalna zmiana stylu życia polegająca na zmianie nawyków żywieniowych (dieta prozdrowotna) oraz zwiększenie wysiłku fizycznego (minimum 30 minut codziennego, dość intensywnego spaceru) pozwala na istotne zmniejszenie ryzyka przejścia stanu przedcukrzycowego, w cukrzycę. Z naciskiem należy podkreślić potrzebę oznaczania stężenia glukozy we krwi, zgodnie z zaleceniami podanymi powyżej. Im wcześniej bowiem podejmie się działania zapobiegające rozwojowi cukrzycy, tym większa szansa na zrealizowanie tego celu.

Jak można rozpoznać cukrzycę?

Cukrzycę możemy rozpoznać  na podstawie oznaczenia stężenia glukozy we krwi, gdy:

  • glikemia w próbce krwi pobranej o dowolnej porze dnia wynosi ł200 mg/dl i występują typowe objawy choroby
  • glikemia na czczo wynosi ł125 mg/dl
  • glikemia w 2 godz po spożyciu 75 glukozy wynosi ł200 mg/dl.

Typowe objawy cukrzycy

  • wzmożone pragnienie,
  • zwiększone oddawanie moczu,
  • zwiększone łaknienie,
  • utrata masy ciała,
  • senność i przewlekłe zmęczenie,
  • zwiększona skłonność do infekcji ropnych i grzybiczych, zwłaszcza w obrębie skóry i narządów moczowo–płciowych,

Konsekwencje cukrzycy

Wieloletnie utrzymywanie się podwyższonego stężenia glukozy we krwi prowadzi do uszkodzenia i zaburzenia czynności różnych narządów, szczególnie oczu, nerek, nerwów, serca i naczyń krwionośnych.

Niestety, długość życia chorego na cukrzycę jest o około 10-12 lat krótsza od średniej dla populacji. Główną przyczyną przedwczesnej umieralności są choroby układu krążenia, zwłaszcza o podłożu miażdżycowym (np. choroba wieńcowa). Należy podkreślić, że koszty leczenia cukrzycy i jej powikłań obciążają w bardzo dużym stopniu zarówno budżet pacjenta i jego rodziny, jak i budżet krajowy.

Czy cukrzycę można wyleczyć?

Cukrzyca to choroba, której nie można całkowicie wyleczyć. Można natomiast zahamować jej przebieg i zmniejszyć ryzyko wystąpienia przewlekłych powikłań. Jest to możliwe dzięki przestrzeganiu zaleceń dotyczących stylu życia, dostępności do szerokiej gamy leków przeciwcukrzycowych oraz prowadzeniu przez chorego samokontroli leczenia przy pomocy osobistych glukometrów. W ostatnich latach pojawiły się doniesienia, które dają nadzieję całkowitego wyleczenia. Dotyczyły one osób z otyłością patologiczną, u których wykonano zabieg operacyjny mający na celu zmniejszenie powierzchni wchłaniania w żołądku (chirurgia bariatryczna). Wkrótce po operacji odnotowywano normalizację stężenia glukozy we krwi.

Jak leczyć cukrzycę?

Leczenie cukrzycy, niezależnie od typu choroby, polega na równoczesnym leczeniu dietetycznym i podawaniu leków obniżających stężenie glukozy. 
W typie 1 wstrzykuje się insulinę w dawce i odstępach czasowych ustalonych dla określonego chorego. Stosowanie insuliny jest w przypadku tego typu choroby niezbędne dla przeżycia chorego.

W typie 2 cukrzycy leczenie rozpoczyna się również od modyfikacji stylu życia oraz podawania leku doustnego (metformina), który poprawia wrażliwość organizmu na insulinę produkowaną przez komórki beta chorego. W przypadku braku zadowalającej odpowiedzi dodaje się drugi lek doustny o innym mechanizmie działania (np. sulfonylomocznik) lub insulinę egzogenną. Jeżeli i ta strategia leczenia nie jest wystarczająco skuteczna, przechodzi się na leczenie insuliną.

Czy leczenie cukrzycy to „walka” tylko z podwyższonym stężeniem glukozy? 

Odpowiedz brzmi nie. Współczesna terapia tej choroby, ze względu na bardzo częste współistnienie jej z innymi dolegliwościami, np. otyłością, nadciśnienieniem tętniczym, zaburzeniami lipidowymi i wzmożoną skłonnością do zakrzepów jest wielokierunkowa. Intensywność leczenia poszczególnych zaburzeń musi być dobrana dla każdego chorego indywidualnie.

Czy chory na cukrzycę typu 2 powinien obawiać się leczenia insuliną?

Chory na cukrzycę typu 2 nie powinien obawiać się leczenia insuliną. W wielu sytuacjach – ten najsilniejszy z leków obniżających stężenie cukru– pozwala na szybkie wyrównanie zaburzeń metabolicznych występujących w cukrzycy. 
Chorzy, którzy przeszli z leczenia tabletkami na wstrzykiwanie insuliny szybko orientują się, że „nie taki diabeł straszny”. Wkłucia, dzięki bardzo cienkim igiełkom, nie bolą, a automatyczne wstrzykiwacze insuliny (pen) są proste w obsłudze. Cukier we krwi już nie jest taki wysoki, jak był wtedy, gdy chory zażywał tabletki. Równocześnie zmniejszają się lub całkowicie ustępują objawy cukrzycy, w istotny sposób poprawiając jakość życia.

Istnieje niezliczona liczba dowodów, że podstawą sukcesu w walce z cukrzycą jest posiadanie przez chorego wiedzy w zakresie podstawowych zasad zapobiegania i leczenia tej choroby. Chory, wspierany okresowymi poradami lekarza, jest w stanie zminimalizować ryzyko rozwoju przewlekłych powikłań cukrzycy i znacznie wydłużyć czas przeżycia. Szczegółowe omówienia zagadnień zasygnalizowanych w tym artykule będą treścią kolejnych opracowań. Mamy nadzieję, że zawarte w nich informacje uzupełnią edukację naszych Czytelników w takim stopniu, że pozwoli to zbliżyć się do wyznaczonego celu – zatrzymania cukrzycy. 

Słowniczek :

doustne leki hipoglikemizujace –  leki obniżające stężenie glukozy we krwi w wyniku różnych mechanizmów działania;
glukoza – cukier prosty;
glikemia – stężenie glukozy (cukru) we krwi;
glikemia na czczo – stężenie glukozy we krwi oznaczone na co najmniej 6 -8 godzin po spożyciu ostatniego posiłku (oznaczana zazwyczaj po przebudzeniu w godzinach rannych);
glukometr – aparat umożliwiający choremu określenie aktualnego stężenia glukozy we krwi;
hiperglikemia – nieprawidłowo wysokie stężenie glukozy we krwi;
hipoglikemia (niedocukrzenie) –  zmniejszenie poniżej granic prawidłowych stężenia glukozy we krwi (poniżej 60 mg/dl);
insulinooporność - oporności organizmu człowieka na działanie insuliny;
insulina endogenna – hormon wytwarzany przez komórki beta trzustki niezbędny dla prawidłowej przemiany glukozy, ale również tłuszczów i białka w organizmie człowieka;
insulina egzogenna – hormon wytworzony poza organizmem człowieka; dostępny w formoie roztworów do wstrzyknięć podskórnych lub dożylnych;
komórki beta – komórki znajdujące się w trzustce, wyspecjalizowane w produkcji i wydzielaniu insuliny;
metformina – doustny lek hipoglikemizujący poprawiający wrażliwość na insulinę;
normoglikemia – prawidłowe stężenie glukozy we krwi;
pen – powszechne określenie automatycznych wstrzykiwaczy insuliny;
sulfonylomoczniki – grupa leków doustnych, które zmniejszają stężenie glukozy we krwi w wyniku zwiększania wydzielania insuliny przez komórki beta trzustki; 
 


Podziel się:


Wasze komentarze


Informacje / opinie publikowane w komentarzach stanowią subiektywną ocenę użytkownika i nie mogą być traktowane jako porada dotycząca leczenia / stosowania leków . W przypadku wątpliwości prosimy o konsultacje z Farmaceutą Dbam o Zdrowie.

komentarze wspierane przez Disqus