Cukrzyca: typy cukrzycy, leczenie i rozpoznanie

Cukrzyca to choroba, na którą cierpi coraz więcej ludzi. Zapadają na nią nie tylko osoby starsze, ale także coraz więcej dzieci. Bez odpowiedniego leczenia może wywołać niekorzystne następstwa zdrowotne i znacząco utrudnić codzienne funkcjonowanie. Życie z cukrzycą wbrew pozorom wcale nie jest słodkie.

Lekarze definiują cukrzycę jako schorzenie z grupy chorób metabolicznych, wywołane całkowitym lub częściowym niedoborem insuliny lub też jej niewłaściwym działaniem. Insulina, wytwarzana przez komórki beta trzustki, odgrywa bardzo ważną rolę w organizmie człowieka — pomaga glukozie wniknąć do komórek i stymuluje jej magazynowanie w wątrobie. Hormon ten pobudza wytwarzanie związków białka i tłuszczów z nadwyżki węglowodanów. U chorego na cukrzycę dochodzi do hiperglikemii, czyli nadmiernego nagromadzenia glukozy we krwi, której ilość rośnie dodatkowo z każdym posiłkiem. Wzrost cukru bardzo powoli uszkadza serce, naczynia krwionośne, układ nerwowy czy nerki.

Typy cukrzycy

Najczęściej spotykane typy cukrzycy wynikają z uszkodzenia komórek trzustki (cukrzyca typu 1), zmniejszonej wrażliwości komórek ciała na insulinę (cukrzyca typu 2) lub też ze zmian hormonalnych, zachodzących w czasie ciąży.

Ostatecznie wszystkie postacie tej choroby są efektem niezdolności komórek beta trzustki do produkcji wystarczającej ilości insuliny, która mogłaby zapobiec hiperglikemii.

W cukrzycy typu 1 (nazywanej również młodzieńczą lub insulinozależną) komórki trzustki, które produkują insulinę ulegają uszkodzeniu. Gdy trzustka nie dostarcza hormonu lub przekazuje go zbyt mało, organizm nie może wchłaniać glukozy z krwi i komórki zaczynają „głodować”, mimo że stężenie cukru jest stale zbyt wysokie. Nadal nie wiadomo, co jest pierwotną przyczyną, prowadzącą do uszkodzenia komórek beta trzustki. Wydaje się natomiast, że kluczową rolę odgrywają tu czynniki dziedziczne, środowiskowe, wirusy lub substancje chemiczne.

Typ 2 cukrzycy (zwany także cukrzycą dorosłych lub insulinoniezależną) dotyka od 2 do 10% całej populacji. W pewnym stopniu jest ona dziedziczna, a dodatkowe czynniki ryzyka to: otyłość, siedzący tryb życia, nieodpowiednia dieta czy nadciśnienie tętnicze. Stężenie cukru we krwi jest w tej postaci choroby zbyt wysokie, gdyż trzustka nie wydziela insuliny zgodnie z zapotrzebowaniem organizmu chorego. Dodatkowo same komórki mięśni mają obniżoną wrażliwość na insulinę, co zmniejsza wykorzystanie przez nie hormonu. Nazywane jest to insulinoodpornością. Objawy cukrzycy typu 2 są mniej widoczne, dlatego ta postać choroby jest często uważana za łagodniejszą od cukrzycy typu 1. Nie należy jednak jej lekceważyć, gdyż niedostatecznie dobrze leczona, przez długi czas może spowodować poważne zagrożenie dla zdrowia.

Rozpoznanie cukrzycy

Pacjent chory na cukrzycę typu 1 może obserwować u siebie objawy zwiększonego pragnienia, zmęczenia, senności, częstego i obfitego oddawania moczu. Mogą pojawić się także zakażenia skóry i jamy ustnej, pogorszenie się ostrości widzenia.  Z tego powodu, że w cukrzycy typu 2 nie dochodzi do całkowitego niedoboru insuliny, stężenie glukozy we krwi rośnie powoli, a organizm się do tego przystosowuje. Objawy, które chory może u siebie obserwować, zwykle są takie same jak w cukrzycy typu 1, lecz mniej nasilone. Pierwszymi symptomami, mogącymi pomóc w rozpoznaniu cukrzycy są zaburzenia widzenia, owrzodzenie stopy czy upośledzone gojenie się ran. Zazwyczaj cukrzyca typu 2 jest wykrywana przypadkowo — najczęściej przy okazji diagnostyki innych schorzeń. Ostateczną diagnozę może postawić jedynie endokrynolog. Lekarz zleca wykonanie badań laboratoryjnych, by określić poziom stężenia glukozy we krwi, które u zdrowej osoby na czczo wynosi poniżej 110 mg.

Cukrzyca typu 1 — leczenie

Zasadą współczesnej terapii cukrzycy jest leczenie wszystkich zaburzeń towarzyszących chorobie, a nie tylko ścisła kontrola gospodarki węglowodanowej.

Zwiększenie aktywności fizycznej, dążenie do normalizacji masy ciała, właściwa dieta i diagnostyka częstych w cukrzycy zaburzeń lipidowych, nadciśnienia tętniczego, chorób układu krążenia oraz utrzymywanie poziomu glikemii w przedziale możliwie najbardziej zbliżonym do normy, znacznie zmniejsza ryzyko groźnych powikłań tej choroby.    

Po rozpoznaniu cukrzycy typu 1 jedynym ratunkiem dla chorego jest insulinoterapia, czyli wstrzykiwanie insuliny pod skórę, skąd przedostaje się ona do krwi. Obecnie dostępne są insuliny w systemach do jej podawania, które pozwalają skutecznie leczyć cukrzycę. Aby leczenie insuliną powiodło się, należy zastępować naturalne działanie trzustki poprzez odpowiednie jej dawkowanie. Leczenie cukrzycy typu 1 musi być tak dobrane przez lekarza, by stężenie glukozy było podobne do obserwowanego u osób zdrowych.

Skuteczność leczenia cukrzycy typu 1 jest uzależniona od samego pacjenta, który musi nauczyć się funkcjonować z własną chorobą i przede wszystkim samemu kontrolować poziom glukozy we krwi. Stosuje się do tego glukometry, czyli niewielkie aparaty, umożliwiające pomiar glikemii z kropli krwi z opuszka palca. Współcześnie to poręczne urządzenia, bardzo łatwe w codziennej obsłudze. Te najnowocześniejsze mają dodatkowo możliwość przesłania danych do komputera oraz zapamiętania nawet kilkuset wyników.

Kluczem do skutecznego leczenia cukrzycy typu 1 jest bardzo regularna samokontrola, polegająca na wykorzystywaniu umiejętności i wykonywaniu czynności, pozwalających na nadzór stanu własnego zdrowia poprzez modyfikację diety oraz adekwatne do potrzeb dawkowanie leków lub insuliny.

Cukrzyca typu 2 — leczenie

Insulinoterapia w cukrzycy tyou 2 nie musi być konieczna od początku. Leczenie rozpoczyna się zazwyczaj od starannie dobranej diety i odpowiednio dostosowanego wysiłku fizycznego, czyli zmiany dotychczasowego stylu życia. Dobrą kontrolę poziomu glikemii mogą zapewnić także doustne leki przeciwcukrzycowe o różnych mechanizmach działania. Odpowiednio ze sobą kojarzone wzmacniają efekt leczniczy i w miarę postępu choroby, mogą być łączone z insuliną, jeśli sama terapia doustna nie przynosi oczekiwanych rezultatów. Należy także pamiętać, że stosowanie terapii lekami doustnymi może wywołać rozmaite działania niepożądane, takie jak niedocukrzenie czy gwałtowny przyrost masy ciała. Nie można także pić alkoholu. Jego połączenie z lekami może powodować zaczerwienienie twarzy, uderzenia gorąca, pulsowanie krwi w głowie, kołatanie serca i wzrost ciśnienia krwi.

Dieta i aktywność fizyczna a leczenie obu typów cukrzycy

Dieta cukrzycowa jest jednym z najważniejszych elementów leczenia cukrzycy każdego typu. Powinna być odpowiednio urozmaicona i zawierać wszystkie niezbędne składniki pokarmowe, będące elementami zdrowego sposobu odżywania. Dzięki jej stosowaniu można nie tylko utrzymać prawidłową masę ciała i poziom cukru we krwi w granicach normy, ale także zapobiec późniejszym powikłaniom cukrzycy.

Prawidłowe odżywianie polega na dostarczaniu organizmowi niezbędnych składników pokarmowych. Należą do nich: węglowodany, białko, tłuszcze, witaminy i sole mineralne. Stosowanie urozmaiconej diety pomoże w utrzymaniu prawidłowej masy ciała. Dieta nie musi być nudna — chory może jeść różnorodne produkty, w tym także swoje ulubione potrawy. Nie ma także przeciwwskazań do odżywiania się w restauracjach, choć posiłki przygotowane samodzielnie są dużo zdrowsze.

Zasady odżywiania podczas leczenia cukrzycy: 

  1. Jedz produkty jak najmniej przetworzone.
  2. Stosuj w diecie ziarna, warzywa i owoce.
  3. Ogranicz spożycie tłuszczu, soli i cukru — unikaj dań typu fast food.
  4. Odżywiaj się regularnie.

Nadwaga nie jest wskazana dla zdrowych osób, a tym bardziej dla osób z cukrzycą. Nadmierna masa ciała nie tylko bywa przyczyną cukrzycy typu 2, ale także może spowodować dodatkowe powikłania, na przykład insulinoodporność czy choroby serca. Dlatego tak ważna jest kontrola własnej wagi. Prawidłowa dieta w leczeniu każdego typu cukrzycy nie może być dziełem przypadku i powinna być odpowiednio dobrana przez dietetyka oraz połączona z wysiłkiem fizycznym. Regularne ćwiczenia i aktywny tryb życia obniżają ciśnienie tętnicze krwi, zmniejszają ryzyko zawału serca, udaru mózgu oraz zapotrzebowanie na insulinę. Umiarkowany wysiłek fizyczny jest bardzo wskazany, gdyż pomaga w utrzymaniu prawidłowej wagi, wzmacnia siłę mięśni i wpływa na poprawę ogólnej sprawności, wzrost poziomu energii życiowej i zmniejszenie stresu. 


Podziel się: