Szkarlatyna (płonica) – przyczyny, objawy, leczenie - portal DOZ.pl
Szkarlatyna (płonica) – przyczyny, objawy, leczenie
Katarzyna Gmachowska

Szkarlatyna (płonica) – przyczyny, objawy, leczenie

Szkarlatyna (lub inaczej płonica) to ostra choroba zakaźna, która typowa jest głównie dla dzieci, chociaż bywa, że dotyka również osoby dorosłe. Warto wiedzieć, czym różni się w przebiegu w różnych grupach wiekowych, a także w jaki sposób ją leczyć. 

Jakie są przyczyny powstawania szkarlatyny?

Szkarlatyna powstaje na skutek zakażenia organizmu bakterią o nazwie Streptococcus pyogenes. Jest to paciorkowiec beta-hemolizujacy z grupy A, który wytwarza erytrogenną toksynę. Do powstania choroby dochodzi u osób, których organizmy są wrażliwe na działanie tej właśnie toksyny. 

W jaki sposób można zarazić się szkarlatyną?

Źródłem zakażenia jest człowiek chory na płonice, jak również pacjent, który cierpi z powodu paciorkowcowego zapalenia gardła oraz ozdrowieniec i zdrowy nosiciel zarazka. Zakażenie następuje zazwyczaj drogą kropelkową, a wrotami zakażenia jest błona śluzowa gardła, zdarza się też, że wrotami zakażenia jest uszkodzona skóra (mówi się wtedy o płonicy przyrannej). Do zakażenia czasami może też dojść drogą pośrednią, czyli poprzez odzież i sprzęt, który był wcześniej używany przez chorego. 

Polecane dla Ciebie

Jakie są objawy szkarlatyny u dzieci?

Przede wszystkim należy pamiętać, że okres wylęgania sie płonicy jest bardzo szybki i wynosi zwykle zaledwie od jednego do trzech dni. Po okresie wylęgania choroba rozpoczyna się nagle wzrostem temperatury ciała, u dzieci gorączka jest zazwyczaj bardzo wysoka i niekiedy przekracza nawet 39 st. C. Poza gorączką obecne jest też złe samopoczucie, osłabienie i uogólnione rozbicie. U dzieci także bardzo częstym objawem w tym okresie choroby są wymioty. Jednocześnie z gorączką lub czasami dopiero w następnej dobie po jej pojawieniu się, na skórze ciała pojawia się charakterystyczna wysypka, która bywa porównywana do wyglądu skóry po pokłuciu szczotką ryżową (wysypka ma postać niewielkich, czerwonych, gęsto ułożonych plamek, które zlokalizowane są w poziomie skóry). Wysypka obejmuje całe ciało pozostawiając jedynie wolny trójkąt miedzy nosem, policzkami i ustami (jest to tzw. trójkąt Fiłatowa). Wysypka jest szczególnie obfita w miejscach na skórze, które są najbardziej ucieplone, jak również w fizjologicznych zgięciach. Największą ilość zmian na skórze stwierdza się zatem na brzuchu, w pachwinach, na pośladkach oraz w zgięciach łokciowych i kolanowych. Przy potarciu palcem lub ucisku skóry wysypka na krótko znika uwidaczniając żółto podbarwione tło. Poza tym, w przebiegu szkarlatyny typowy jest też objaw Pastii. Polega on na występowaniu linijnych wybroczyn wzdłuż fałdów skórnych oraz po nawet lekkim uszczypnięciu. Wybroczyny te powstają dlatego, że naczynia krwionośne w przebiegu choroby są bardzo kruche, na skutek uszkadzania ich przez jad produkowany przez paciorkowca. Typowym dla szkarlatyny objawem są też charakterystyczne zmiany w gardle, które może być albo tylko mocno zaczerwienione, albo też dochodzi do powstania ropnych nalotów na powiększonych żywoczerwonych migdałkach podniebiennych. Po kilku dniach wysypka płonicza zaczyna zanikać, rzadko kiedy utrzymuje się ona dłużej niż tydzień. Na początku choroby widoczne jest również wyraźne obłożenie języka białym nalotem. Obłożenie to po około dwóch – trzech dniach ustępuje, a język staje się żywoczerwony, wyraźnie widać na nim uwypuklone brodawki oraz kubki smakowe - mówi się, że jest to tzw. język malinowy. Ponadto, bardzo charakterystycznym dla szkarlatyny objawem jest też płatowe łuszczenie się skóry na dłoniach i stopach, które pojawia się po kilku dniach od ustąpienia wysypki. Zdarza się również, że toksyna paciorkowcowa dostaje się do organizmu przez uszkodzoną skórę - mówi się wtedy o tzw. płonicy przyrannej. W jej przebiegu wszystkie objawy są takie same jak w przypadku "typowej" szkarlatyny z jedną różnicą - w przypadku szkarlatyny przyrannej nie ma zmian w gardle i anginy. Poza tym, należy pamiętać też o tym, że przebieg płonicy może być czasami bardziej toksyczny niż w przypadku "zwykłej" szkarlatyny. W takiej sytuacji mogą też być obecne zaburzenia w pracy układu krążenia, zapalenie mięśnia sercowego, czasami dochodzi też do powiększenia się wątroby i śledziony. W przypadku natomiast płonicy o przebiegu septycznym typowe są bardzo duże zmiany w gardle oraz zapalenie węzłów chłonnych szyi, poza tym może tez dojść do rozwoju posocznicy. 

Czy szkarlatyna u dzieci może dawać powikłania?

Niestety tak, zwłaszcza, kiedy szkarlatyna nie zostanie rozpoznana i nie będzie właściwie leczona. Obecnie, ze względu na możliwość szybkiego włączenia antybiotyku, powikłania stają się naprawdę coraz rzadsze. Jakie to mogą być powikłania? Zdarzało się, że dochodzi do zapalenia węzłów chłonnych, zapalenia ucha środkowego. Typowym powikłaniem po przechorowaniu szkarlatyny może też być kłębuszkowe zapalenie nerek, zapalenie stawów oraz zapalnie mięśnia sercowego. 

Na jakiej podstawie stawia się rozpoznanie szkarlatyny?

Rozpoznanie szkarlatyny stawia się na podstawie obrazu klinicznego i typowych dla płonicy objawów. Celem potwierdzenia diagnozy można wykonać wymaz z gardła, w którym zostanie wyhodowany paciorkowiec grupy A. Poza tym w badaniach dodatkowych w morfologii krwi stwierdza sie wysoką leukocytozę (wysoki poziom białych krwinek), wysoki będzie też poziom OB oraz ASO. 

Z czym należy różnicować szkarlatynę?

W różnicowaniu płonicy należy brać pod uwagę anginę, różyczkę, jak również toksyczno-alergiczny zespól, który może pojawić się po niektórych lekach. Ponadto, płonice należy też różnicować z chorobą Kawasakiego czy też z zakażeniem gronkowcem. 

Jak wygląda leczenie szkarlatyny u dzieci? 

Szkarlatyna wymaga bezwzględnego leczenia antybiotykiem. Szybkie włącznie antybiotykoterapii gwarantuje też szybkie wyleczenie oraz pozwala uniknąć powikłań. Jakie antybiotyki zatem wykorzystuje się do leczenia płonicy? Przede wszystkim lekiem pierwszego rzutu jest penicylina lub też jej pochodne, leczenie powinno trwać minimum siedem dni. W przypadku podejrzenia lub stwierdzonego uczulenia na penicylinę i jej pochodne należy podawać antybiotyki z grupy makrolidow. Należy też pamiętać o tym, że praktycznie u wszystkich chorych po przebyciu szkarlatyny pozostaje już trwała odporność, co oznacza, ze pacjent nie powinien już po raz drugi zachorować na płonice. 

  1. W. Hryniewicz, P. Albrecht, A. Radzikowski, Rekomendacje postępowania w pozaszpitalnych zakażeniach układu oddechowego, Warszawa 2016, www.antybiotyki.edu.pl/pdf/Rekomendacje2016.pdf.
  2. L.Szenborn, Płonica, Pediatria po Dyplomie", nr 06, 2012.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Bifidobakterie – czym są i jakie mają znaczenie dla odporności niemowlęcia?

    1000 pierwszych dni życia dziecka to kluczowy okres w rozwoju młodego organizmu. Narządy i układy, które kształtowały się jeszcze podczas życia płodowego, wciąż dojrzewają i doskonalą swoje funkcje. Fundamentalne znaczenie w tym procesie ma rozwój układu odpornościowego, który już od momentu porodu musi chronić niemowlę przed czynnikami zewnętrznymi. Jaki związek z odpornością mają jelita i zamieszkujące w nich Bifidobakterie?

  • Załupek – przyczyny, objawy, leczenie

    Załupek objawia się jako obrzęk żołędzi i napletka i jest spowodowany zsunięciem napletka poza żołądź. Dochodzi to tego, gdy napletek jest zbyt ciasny. Stan ten wywołuje ucisk, który utrudnia prawidłowy odpływ krwi. Gdy wspomniany ucisk jest duży i występują potężne lub długo utrzymujące się zaburzenia krążenia krwi, może dojść do tzw. martwicy żołędzi i skóry napletka. Jakie są objawy i sposoby leczenia załupka?

  • Pyłkowica – objawy i leczenie

    Pyłkowica, czyli uczulenie na pyłki spędza sen z powiek wielu milionom Polaków. Nasilenie objawów obserwuje się od wczesnej wiosny, aż do końca lata. Jakie są jej przyczyny? Jak wygląda leczenie alergii?

  • Alergia pokarmowa – przyczyny, objawy, leczenie

    Alergia pokarmowa to chorobliwa nadwrażliwość na spożywany pokarm, uwarunkowana swoistą odpowiedzią układu odpornościowego. Najczęściej objawia się ona u pacjenta objawami ogólnymi (np. dusznością) lub miejscowymi (np. wysypka skórna, bóle brzucha), aczkolwiek w przypadku swoistej tolerancji możemy mówić też o „uczuleniu bezobjawowym”. Wokół terminu alergii pokarmowej narosło wiele mitów oraz nieporozumień, często mylona jest z nietolerancją pokarmową lub traktowana jako synonim każdej reakcji nadwrażliwości na pokarmy. Tymczasem mamy z nią do czynienia tylko przy jednoznacznie udokumentowanym mechanizmie immunologicznym. Jakie objawy występują w przypadku alergii pokarmowej i jak się ją leczy? Jakie testy alergiczne wykonać? Co uczula?

  • Jak rozpoznać obrzęk limfatyczny? Przyczyny, objawy, rodzaje, leczenie

    Obrzęku limfatyczny to inaczej obrzęk tkanek, który spowodowany jest zastojem chłonki (limfy)wywołanej wadami wrodzonymi lub uszkodzeniem naczyń chłonnych. Wyróżnia się obrzęk limfatyczny pierwotny i wtórny. Przyczyną obrzęku limfatycznego pierwotnego są nieprawidłowo wykształcone węzły chłonne. Bardziej złożoną kwestią są przyczyny wtórnego obrzęku, do których zaliczono m.in. przewlekłą niewydolność żylną, leki, operacje i inne czynniki. Jak leczyć obrzęki limfatyczne, czy drenaż limfatyczny jest dobrą metodą oraz czym różni się cellulits od cellulitu?

  • Widzisz dziwne robaczki przed oczami? To męty w oku – czym są, skąd się biorą?

    Męty w oku, opisywane między innymi jako latające muszki pojawiające się przed oczami to częsty problem zgłaszany w gabinetach okulistycznych. Przyczyną ich powstawania jest nagromadzenie w ciele szklistym skupisk włókien kolagenowych. O czym świadczy ta przypadłość? Jak można się jej pozbyć?

  • Choroby cywilizacyjne – czym są? Jakie to choroby?

    Choroby cywilizacyjne to schorzenia, które pojawiają się w populacji na skutek gwałtownych przemian i rozwoju cywilizacyjnego, którym jako ludzkość podlegamy. W czasach współczesnych ludzie narażeni są przede wszystkim na hałas, zanieczyszczenia środowiska i stres. To wszystko może być przyczyną schorzeń, prowadzących do utraty zdrowia, a nawet życia.

  • Ropomocz – przyczyny, objawy, leczenie

    Ropomocz to schorzenie, które najczęściej wskazuje na zakażenie dróg moczowych, jak zapalenie cewki moczowej, zapalenie pęcherza czy odmiedniczkowe zapalenie nerek. Obecność ropy w moczu można potwierdzić poprzez wykonanie badania ogólnego moczu. Wskaże ono rodzaj bakterii, który wywołał infekcję, a ponadto w wyniku znajdzie się ilość białych krwinek, która także jest jednym z objawów ropomoczu. Jak się leczy ropomocz i czy jest to groźna choroba?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij