Zapalenie mięśnia sercowego (ZMS) – przyczyny, objawy, diagnostyka i leczenie
Bartosz Krzowski

Zapalenie mięśnia sercowego (ZMS) – przyczyny, objawy, diagnostyka i leczenie

Zapalenie mięśnia sercowego może być groźną chorobą obejmującą środkową warstwę serca, czyli sierdzie. Czasami towarzyszy mu również zapalenie osierdzia – błony otaczającej serce. Co jest przyczyną zapalenia mięśnia sercowego (ZMS)  i jakie są jego objawy? W jaki sposób można je zdiagnozować i leczyć?

Przyczyny zapalenia mięśnia sercowego (ZMS)

Potencjalnych przyczyn zapalenia mięśnia sercowego (łac. myocarditis) jest wiele – od chorób bakteryjnych po autoimmunologiczne. Według dostępnych danych większość przypadków choroby jest jednak powodowana przez wirusy. Dlatego ZMS może mieć związek z infekcją zarówno górnych, jak i dolnych dróg oddechowych, a także zakażeniem przewodu pokarmowego czy opryszczką.  

Za główny patogen odpowiedzialny za zapalenie mięśnia sercowego uznaje się parwowirusa B19. Warto podkreślić, że zapalenie mięśnia sercowego i infekcja nie muszą występować w tym samym czasie, a zatem bywają przerwy między jedną a drugą chorobą. Co więcej, część zakażeń jest przechodzonych bezobjawowo, a po nich również może dojść do zapalenia mięśnia sercowego. Z drugiej strony choroba może zostać wywołana przez patologiczną reakcję układu odpornościowego jako odpowiedź na patogen lub wręcz stanowić postać autoimmunologicznej reakcji przeciwko własnym tkankom.  

Zapalenie mięśnia sercowego w przebiegu choroby autoimmunologicznej, bez udziału drobnoustrojów, może wystąpić jako choroba towarzysząca toczniowi rumieniowatemu układowemu, sarkoidozie, chorobom tkanki łącznej, alergii czy zapaleniu jelit.  

Wśród przyczyn upatruje się również czynników chemicznych, a wśród nich antybiotyków, leków przeciwdrgawkowych, a także narkotyków. Niestety, wiele przypadków zapalenia mięśnia sercowego zostaje przeoczonych, a dokładna częstość występowania choroby nie jest znana.  

Objawy zapalenia mięśnia sercowego (ZMS)

Diagnostyka zapalenia mięśnia sercowego stanowi wyzwanie z powodu niespecyficznego przebiegu i objawów, które mogą sugerować inne rozpoznanie. Zapalenie mięśnia sercowego może przebiegać pod postacią innej choroby, np. arytmii, a w obliczu bezobjawowego przebiegu zakażenia lub choroby autoimmunologicznej diagnoza może być trudna. Poza samymi objawami, również ich intensywność jest zróżnicowana – od subtelnego odczucia zaburzeń rytmu serca po ciężką, ostrą niewydolność serca. 

Wśród głównych objawów wymienia się: ból w klatce piersiowej, arytmię, odczucie zmęczenia, obrzęki (głównie kostek i podudzi), odczucie duszności (spoczynkowej lub wysiłkowej), zmęczenie, a także objawy związane z toczącym się zapaleniem: gorączka, bóle, dreszcze, biegunka, katar, kaszel i wiele innych. Jako pierwszy objaw tej choroby może także wystąpić zator obwodowy. Część pacjentów jednak przechorowuje zapalenie mięśnia sercowego bezobjawowo, co może świadczyć o łagodnym przebiegu, ale stanowić również zagrożenie pod względem rozwoju potencjalnych późnych powikłań. 

Na potrzeby klasyfikacji i postępowania podzielono zapalenie mięśnia sercowego ze względu na przebieg na postaci: 

  • piorunującą – z bardzo szybką progresją objawów i nagłym początkiem, mogącą prowadzić aż do wstrząsu kardiogennego i w niektórych przypadkach do zgonu (zazwyczaj jednak zapalenie mięśnia sercowego o piorunującym przebiegu ustępuje samoistnie), 
  • ostrą – o mniej zaznaczonym początku, w niektórych przypadkach może prowadzić do przebudowy mięśnia komory w postaci kardiomiopatii rozstrzeniowej, 
  • podostrą lub przewlekłą – powolny przebieg w postaci postępującej niewydolności serca. 

Diagnostyka zapalenia mięśnia sercowego – badania 

Obecnie nie ma jednego, łatwo dostępnego testu, który może wyjaśnić, czy pacjent choruje na ZMS. Specjalista w tym przypadku może obserwować odchylenia w wielu badaniach, a dopiero ich połączenie pozwala wysunąć podejrzenie choroby.  

W badaniach laboratoryjnych można się spodziewać zwiększonych stężeń markerów stanu zapalnego, np. białka C-reaktywnego (CRP), leukocytozy, jak również wskaźników martwicy komórek serca w postaci zwiększonych stężeń troponin sercowych czy izoenzymu sercowego kinazy kreatyninowej (CK-MB). W badaniu elektrokardiograficznym (EKG) zazwyczaj obserwuje się nieprawidłowy zapis mogący wskazywać na przyspieszenie akcji serca, niedokrwienie mięśnia sercowego lub zaburzenia rytmu serca. 

W rozpoznaniu pomagają również badania obrazowe. Badanie echokardiograficzne (USG serca) pomocne jest głównie u osób z piorunującym przebiegiem schorzenia, rezonans magnetyczny pokazuje typowy dla zapalenia mięśnia sercowego obraz późnego wzmocnienia po badaniu z użyciem gadolinu. 

Najbardziej inwazyjnym badaniem diagnostycznym jest biopsja mięśnia sercowego wykonywana z dostępu naczyniowego i pozwalająca w niektórych przypadkach ustalić przyczynę występującej choroby. Wbrew powszechnie panującemu przekonaniu, powikłania po biopsji są rzadkie i zazwyczaj niegroźne, a dostarczone informacje mogę być niezwykle wartościowe ze względu na możliwość przyczynowego leczenia i właśnie dlatego jest to metoda zyskująca na popularności.  

U młodej osoby nieobarczonej ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych za rozpoznaniem zapalenia mięśnia sercowego przemawiają wyżej wymienione objawy. 

Leczenie zapalenia mięśnia sercowego 

Jedną ze składowych leczenia zapalenia mięśnia sercowego jest postępowanie objawowe. Należy ograniczyć aktywność fizyczną, dużo odpoczywać i prowadzić oszczędzający tryb życia. Picie alkoholu w okresie choroby jest niewskazane, powinno się także unikać niesteroidowych leków przeciwzapalnych, a w razie potrzeby przyjmować lek o działaniu przeciwgorączkowym i przeciwbólowym (np. paracetamol). Postępowanie terapeutyczne w zapaleniu mięśnia sercowego może również przebiegać jak klasyczne leczenie niewydolności serca. W skrajnych przypadkach konieczne może się okazać przeszczepienie serca.  

Podstawą leczenia jest jednak zwalczenie przyczyny. W ramach takiej terapii można zastosować leczenie przeciwdrobnoustrojowe, immunosupresyjne, a także odstawić lek wywołujący chorobę. Większość chorych wraca do pełni zdrowia, jednak przebieg schorzenia jest bardzo zmienny. W przypadku przeciągającego się, subklinicznego zapalenia mięśnia sercowego może dojść do groźnej kardiomiopatii rozstrzeniowej. Zazwyczaj w przypadkach o ostrzejszym przebiegu chory szybciej zdrowieje, dlatego paradoksalnie bardziej burzliwy przebieg może być dla pacjenta korzystniejszy. Po okresie rekonwalescencji należy ustalić z lekarzem powrót do pełnej aktywności fizycznej. W ramach profilaktyki zalecane są szczepienia, w tym coroczne szczepienie przeciwko grypie.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi

Polecane artykuły

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij