Arytmia serca – przyczyny, objawy, rozpoznanie, leczenie zaburzeń rytmu serca
Katarzyna Makos

Arytmia serca – przyczyny, objawy, rozpoznanie, leczenie zaburzeń rytmu serca

Arytmią nazywa się zaburzenia rytmu serca – zarówno zbyt szybkie (tachykardia), zbyt wolne (bradykardia), jak i nieregularne jego bicie. Wyróżnia się dwa główne rodzaje arytmii serca: nadkomorową (są to m.in. trzepotanie przedsionków, migotanie przedsionków, częstoskurcze przedsionkowe, węzłowe, przedsionkowo-komorowe, tachyarytmie zatokowe) oraz komorową (są to m.in. częstoskurcz komorowy, migotanie komór, dodatkowe pobudzenia komorowe). Wyjaśniamy, jakie mogą być przyczyny występowania arytmii i jak je rozpoznać.

Czym jest arytmia serca?

Arytmia to zaburzenie rytmu serca powodujące nieprawidłową czynność skurczową tego narządu. Mięsień serca kurczy się w sposób autonomiczny i zsynchronizowany, dzięki układowi bodźcoprzewodzącemu, którego komórki generują impulsy elektryczne. Układ ten zbudowany jest z: węzła zatokowo–przedsionkowego, węzła przedsionkowo–komorowego, pęczka przedsionkowo–komorowego (pęczka Hisa), szlaków międzywęzłowych oraz włókien Purkinjego. 

Prawidłowym rytmem serca jest rytm zatokowy – impuls elektryczny generowany jest przez komórki rozrusznikowe z węzła zatokowo–przedsionkowego, rozprowadzany na mięśnie przedsionków i w dół pęczkami międzywęzłowymi do węzła przedsionkowo–komorowego. Dalej pęczkiem Hisa i włóknami Purkinjego depolaryzacja obejmuje mięśnie komór. Najpierw kurczą się przedsionki, a potem komory.

Zakres normy częstości pracy serca (ang. heart rate, HR) waha się między 60–100 uderzeń na minutę u osoby dorosłej. U dzieci jest on różny, w zależności od wieku (im młodsze dziecko, tym szybsza praca serca). Rytm zatokowy może być niemiarowy – fizjologicznie może mieć związek z oddychaniem (na wdechu serca przyspieszenie pracy, a na wydechu zwolnienie).

Arytmia serca – rodzaje

Arytmia komorowa powstaje poniżej węzła przedsionkowo–komorowego. Do tych zaburzeń należą częstoskurcz komorowy jednokształtny i wielokształtny (torsade de pointes), przyspieszony rytm idiowentrikularny, przedwczesne pobudzenia komorowe oraz najgroźniejszy – migotanie komór. Migotanie komór jest jednym z rytmów powodujących zatrzymanie krążenia – miocyty kurczą się w całkowitym chaosie, niezależnie od siebie, co przekłada się na brak odpowiedniej siły skurczowej serca. Podobnie jest przypadku częstoskurczu komorowego u pacjenta niewydolnego hemodynamicznie – dochodzi wtedy do ustania krążenia krwi.

Arytmia nadkomorowa charakteryzuje się tym, że impuls powstaje powyżej lub w węźle przedsionkowo–komorowym. Wyróżnia się wśród nich: bradykardię (częstość pracy serca <60uderzeń/min), tachykardię (>100uderzeń/min), zespół chorej zatoki, migotanie i trzepotanie przedsionków, przedwczesne pobudzenia przedsionkowe, częstoskurcz przedsionkowy i w węźle przedsionkowo–komorowym. 

Tachykardia i bradykardia nie muszą oznaczać patologii – zwiększony HR występuje w trakcie wysiłku fizycznego, przy gorączce, bólu, a zwolnienie HR będzie zauważalne w czasie snu lub u sportowców. 

Arytmia serca – przyczyny

Przyczyny arytmii są różne w zależności od rodzaju zaburzenia krążenia. Wśród najczęstszych należy wymienić leki oraz zaburzenia jonowe (sód, potas, magnez, wapń).

Przeczytaj więcej na temat badania poziomu elektrolitów we krwi (jonogramu).

Inne to: zaburzenia budowy anatomicznej serca (wady wrodzone, kardiomiopatie, blizny pozawałowe), uszkodzenie serca na skutek zapalenia mięśnia sercowego, niewydolności serca, niedokrwienia, urazu, porażenia prądem, genetycznie uwarunkowane kanałopatie. Z pozasercowych przyczyn arytmii można wymienić: nadczynność tarczycy, mocznicę, POChP, nadciśnienie tętnicze, sarkoidozę. 

Arytmia – objawy

Objawy arytmii zależą od rodzaju zaburzenia krążenia oraz jego zaawansowania. Część z nich może nie dawać żadnych objawów podmiotowych, np. dodatkowego pobudzenia nadkomorowego. Pewna grupa chorych może zgłaszać kołatanie serca (określane też jako jego nierówne bicie), zmęczenie, zmniejszenie tolerancji wysiłku, zawroty głowy. Zaburzeniom rytmu serca mogą towarzyszyć również tętnienie żył szyjnych oraz zlewne poty.

Czasami arytmia może prowadzić do duszności lub bólu w klatce lub w skrajnym przypadku może skutkować omdleniem. W niektórych przypadkach (wrodzony zespół długiego QT, zespół Brugadów) pierwszym objawem może być zatrzymanie krążenia.

Arytmia serca – rozpoznanie

Podstawowym badaniem służącym rozpoznaniu arytmii jest elektrokardiogram. Polega na graficznym zapisie czynności elektrycznej serca w czasie rzeczywistym. Istnieje możliwość rejestracji EKG przez całą dobę przy pomocy EKG Holtera – chory jest podpięty do urządzenia przez 24 godziny. Pozwala to na wychwycenie zaburzeń rytmu, które występują okresowo (np. w trakcie snu) i nie zawsze są widoczne w pojedynczym, krótkim zapisie EKG. 

Arytmia serca – leczenie

Podstawą leczenia arytmii jest zniwelowanie odwracalnych przyczyn (np. wyrównanie zaburzeń elektrolitowych). W przypadku częstoskurczu nadkomorowego zadziałać mogą techniki manualne, służące pobudzeniu nerwu błędnego (masaż zatoki szyjnej, próba Vasalvy, u młodszych dzieci – położenie zimnej ściereczki na twarz). 

W przypadku postępowania farmakologicznego podstawą są leki przeciwarytmiczne – adenozyna, dilitiazem, werapamil, betablokery.

Jeśli leczenie nie przynosi poprawy lub chory staje się niestabilny hemodynamicznie, przeprowadza się kardiowersję elektryczną. Innym sposobem jest ablacja serca służąca zniszczeniu komórek będących źródłem nieprawidłowych sygnałów elektrycznych. W przypadku groźnych dla życia zaburzeń rytmu postępowaniem z wyboru może być wszczepienie kardiowertera–defibrylatora (ICD).

Arytmia u dzieci – jak często występuje? Jak rozpoznać zaburzenia pracy serca u dziecka?

Arytmie u dzieci nie są zbyt częstym zjawiskiem i głównie są uwarunkowane genetycznie lub spowodowane wrodzoną wadą serca. Inną częstą przyczyną zaburzeń rytmu u dzieci są zaburzenia jonowe spowodowane odwodnieniem, wymiotami lub biegunką w przebiegu infekcji. U dzieci bardzo charakterystyczna jest niemiarowość oddechowa. Nie jest ona patologią, stanowi fizjologiczny wariant normy i polega odpowiednio na przyspieszeniu HR na wdechu i zwolnieniu HR na wydechu. 

Bardzo często obecna jest u dzieci także tachykardia zatokowa (w reakcji na stres, ból, gorączkę). U pacjentów pediatrycznych mogą występować przedwczesne pobudzenia przedsionkowe – nie są jednak zagrożeniem dla życia dziecka. 

Poważniejsze arytmie występują znacznie rzadziej, ale nie należy o nich zapominać. Szczególną uwagę należy zwrócić, jeśli w rodzinie u innych krewnych występowały podobne problemy – kluczowe jest to np. w przypadku kanału opatii (zespół wydłużonego/skróconego QT, zespół Brugadów, katecholaminergiczny częstoskurcz komorowy). Starsze dzieci przy zaburzeniach rytmu mogą zgłaszać nierówne bicie, pauzy w pracy serca, ból w klatce, zawroty głowy, gorszą tolerancję wysiłku czy osłabienie. U mniejszych dzieci może się objawiać trudnościami w karmieniu, bladością skóry, rozdrażnieniem lub nadmierną apatią. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Ból szyi – przyczyny, diagnostyka, leczenie, ćwiczenia

    Ból szyi to częsta dolegliwość, która dotyka dużą grupę osób. Przyczyny bolącej szyi mogą być różne, od przeciążenia i napięcia mięśni, spowodowanego np. wielogodzinną pracą przed komputerem przez zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa szyjnego i urazy odcinka szyjnego kręgosłupa aż po nowotwór. Sprawdź, jak przebiega diagnostyka bólów szyi, w jaki sposób się je leczy oraz jakie ćwiczenia można zastosować, by złagodzić dolegliwości. 

  • Niedobór witaminy B12 – przyczyny, objawy, skutki niskiego poziomu witaminy B12

    Witamina B12 (kobalamina) pełni istotną rolę w organizmie, m. in. reguluje produkcję czerwonych krwinek. Witamina B12 znajduje się głównie w produktach pochodzenia zwierzęcego, nie jest wytwarzana przez ludzki organizm, dlatego niedobór witaminy B12 jest dość częsty. Objawy niedoboru to np. nerwowość, depresja, zaburzenia chodu czy problemy ze wzrokiem. Jak powinna wyglądać dieta i suplementacja u osób z niskim poziomem kobalaminy?

  • Ból brzucha z lewej strony – co może oznaczać?

    Ból brzucha po lewej stronie może być wywołany przez chwilową niedyspozycję, ale jest także objawem poważnych chorób układu pokarmowego czy moczowego. Jakim schorzeniom towarzyszy? 

  • Mioklonie – przyczyny i leczenie mimowolnych skurczów mięśni

    Mioklonie (zrywania mięśniowe) to niekontrolowane, intensywne skurcze mięśni. Mogą one obejmować jeden mięsień, grupę mięśni, kończynę, a nawet cały tułów. Przyczyn powstawania mioklonii jest wiele, niektóre mimowolne ruchy są fizjologiczne (np. mioklonie przysenne, czyli szarpnięcia ciała podczas zasypiania) i nie wymagają leczenia, inne mogą oznaczać poważne schorzenia, takie jak zaburzenia metaboliczne, padaczkę czy zatrucie metalami ciężkimi. Wszystkie niekontrolowane skurcze mięśni wymagają konsultacji ze specjalistą.

  • Nadmierne i częste gazy jelitowe – co robić?

    Choć produkcja gazów w jelitach to proces naturalny, ich nadmierne powstawanie nastręcza wielu trudności. Wzdęty i obolały brzuch oraz uczucie dyskomfortu są nieodłącznymi towarzyszami zwiększonej ilości gazów jelitowych. Czy ich nadmierne powstawanie może oznaczać chorobę? Jak skutecznie zapobiegać zbyt wielkiej produkcji gazów w jelitach?  

  • Suchość gardła – czym i jak nawilżać gardło?

    Suchość gardła może być spowodowana wieloma przyczynami. Zwykle pojawia się podczas infekcji, a także w wyniku odwodnienia, palenia papierosów, nadwyrężenia narządu głosu czy spania z otwartymi ustami. Uczucie suchego gardła dotyczy zarówno dzieci, jak i osób dorosłych. Jak i czym nawilżać gardło? Czego warto unikać, gdy czujemy suchość w gardle?

  • Zatkany nos – przyczyny i sposoby leczenie zatkanego nosa bez kataru

    Zatkany nos to bardzo częsty objaw infekcji górnych dróg oddechowych, zarówno o podłożu wirusowym, jak i bakteryjnym. Towarzyszą mu wówczas nadmierna produkcja wydzieliny, kichanie, ból głowy, ból gardła, kaszel, chrypka czy ogólne osłabienie. Zatkany nos bez kataru jest natomiast objawem,mogącym świadczyć o różnych schorzeniach przewlekłych, takich jak chroniczne zapalenie zatok, skrzywienie przegrody nosa, obecność polipów. Uczucie zatkanego nosa może pojawić się również na skutek urazu, zazwyczaj wówczas występuje także krwawienie.

  • Brzuch tarczycowy – jak wygląda, czemu powstaje, jak się go pozbyć?

    Wydaje się, że termin „brzuch tarczycowy” to kolejne, modne hasło, mające za zadanie wytłumaczyć rosnącą skalę problemu, jaką jest otyłość. Tym samym winę za dodatkowe kilogramy zrzuca się na współwystępujące choroby, w tym niedoczynność tarczycy czy jej zapalenie, chorobę Hashimoto. Czy jednak otyłość brzuszna to to samo co „brzuch tarczycowy”? Jakie są jego przyczyny? Jak powinna wyglądać dieta oraz ćwiczenia? 

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij