Arytmia serca – przyczyny, objawy, rozpoznanie, leczenie zaburzeń rytmu serca
Katarzyna Makos

Arytmia serca – przyczyny, objawy, rozpoznanie, leczenie zaburzeń rytmu serca

Arytmią nazywa się zaburzenia rytmu serca – zarówno zbyt szybkie (tachykardia), zbyt wolne (bradykardia), jak i nieregularne jego bicie. Wyróżnia się dwa główne rodzaje arytmii serca: nadkomorową (są to m.in. trzepotanie przedsionków, migotanie przedsionków, częstoskurcze przedsionkowe, węzłowe, przedsionkowo-komorowe, tachyarytmie zatokowe) oraz komorową (są to m.in. częstoskurcz komorowy, migotanie komór, dodatkowe pobudzenia komorowe). Wyjaśniamy, jakie mogą być przyczyny występowania arytmii i jak je rozpoznać.

Czym jest arytmia serca?

Arytmia to zaburzenie rytmu serca powodujące nieprawidłową czynność skurczową tego narządu. Mięsień serca kurczy się w sposób autonomiczny i zsynchronizowany, dzięki układowi bodźcoprzewodzącemu, którego komórki generują impulsy elektryczne. Układ ten zbudowany jest z: węzła zatokowo–przedsionkowego, węzła przedsionkowo–komorowego, pęczka przedsionkowo–komorowego (pęczka Hisa), szlaków międzywęzłowych oraz włókien Purkinjego. 

Prawidłowym rytmem serca jest rytm zatokowy – impuls elektryczny generowany jest przez komórki rozrusznikowe z węzła zatokowo–przedsionkowego, rozprowadzany na mięśnie przedsionków i w dół pęczkami międzywęzłowymi do węzła przedsionkowo–komorowego. Dalej pęczkiem Hisa i włóknami Purkinjego depolaryzacja obejmuje mięśnie komór. Najpierw kurczą się przedsionki, a potem komory.

Zakres normy częstości pracy serca (ang. heart rate, HR) waha się między 60–100 uderzeń na minutę u osoby dorosłej. U dzieci jest on różny, w zależności od wieku (im młodsze dziecko, tym szybsza praca serca). Rytm zatokowy może być niemiarowy – fizjologicznie może mieć związek z oddychaniem (na wdechu serca przyspieszenie pracy, a na wydechu zwolnienie).

Arytmia serca – rodzaje

Arytmia komorowa powstaje poniżej węzła przedsionkowo–komorowego. Do tych zaburzeń należą częstoskurcz komorowy jednokształtny i wielokształtny (torsade de pointes), przyspieszony rytm idiowentrikularny, przedwczesne pobudzenia komorowe oraz najgroźniejszy – migotanie komór. Migotanie komór jest jednym z rytmów powodujących zatrzymanie krążenia – miocyty kurczą się w całkowitym chaosie, niezależnie od siebie, co przekłada się na brak odpowiedniej siły skurczowej serca. Podobnie jest przypadku częstoskurczu komorowego u pacjenta niewydolnego hemodynamicznie – dochodzi wtedy do ustania krążenia krwi.

Arytmia nadkomorowa charakteryzuje się tym, że impuls powstaje powyżej lub w węźle przedsionkowo–komorowym. Wyróżnia się wśród nich: bradykardię (częstość pracy serca <60uderzeń/min), tachykardię (>100uderzeń/min), zespół chorej zatoki, migotanie i trzepotanie przedsionków, przedwczesne pobudzenia przedsionkowe, częstoskurcz przedsionkowy i w węźle przedsionkowo–komorowym. 

Tachykardia i bradykardia nie muszą oznaczać patologii – zwiększony HR występuje w trakcie wysiłku fizycznego, przy gorączce, bólu, a zwolnienie HR będzie zauważalne w czasie snu lub u sportowców. 

Powiązane produkty

Arytmia serca – przyczyny

Przyczyny arytmii są różne w zależności od rodzaju zaburzenia krążenia. Wśród najczęstszych należy wymienić leki oraz zaburzenia jonowe (sód, potas, magnez, wapń).

Przeczytaj więcej na temat badania poziomu elektrolitów we krwi (jonogramu).

Inne to: zaburzenia budowy anatomicznej serca (wady wrodzone, kardiomiopatie, blizny pozawałowe), uszkodzenie serca na skutek zapalenia mięśnia sercowego, niewydolności serca, niedokrwienia, urazu, porażenia prądem, genetycznie uwarunkowane kanałopatie. Z pozasercowych przyczyn arytmii można wymienić: nadczynność tarczycy, mocznicę, POChP, nadciśnienie tętnicze, sarkoidozę. 

Arytmia – objawy

Objawy arytmii zależą od rodzaju zaburzenia krążenia oraz jego zaawansowania. Część z nich może nie dawać żadnych objawów podmiotowych, np. dodatkowego pobudzenia nadkomorowego. Pewna grupa chorych może zgłaszać kołatanie serca (określane też jako jego nierówne bicie), zmęczenie, zmniejszenie tolerancji wysiłku, zawroty głowy. Zaburzeniom rytmu serca mogą towarzyszyć również tętnienie żył szyjnych oraz zlewne poty.

Czasami arytmia może prowadzić do duszności lub bólu w klatce lub w skrajnym przypadku może skutkować omdleniem. W niektórych przypadkach (wrodzony zespół długiego QT, zespół Brugadów) pierwszym objawem może być zatrzymanie krążenia.

Arytmia serca – rozpoznanie

Podstawowym badaniem służącym rozpoznaniu arytmii jest elektrokardiogram. Polega na graficznym zapisie czynności elektrycznej serca w czasie rzeczywistym. Istnieje możliwość rejestracji EKG przez całą dobę przy pomocy EKG Holtera – chory jest podpięty do urządzenia przez 24 godziny. Pozwala to na wychwycenie zaburzeń rytmu, które występują okresowo (np. w trakcie snu) i nie zawsze są widoczne w pojedynczym, krótkim zapisie EKG. 

Arytmia serca – leczenie

Podstawą leczenia arytmii jest zniwelowanie odwracalnych przyczyn (np. wyrównanie zaburzeń elektrolitowych). W przypadku częstoskurczu nadkomorowego zadziałać mogą techniki manualne, służące pobudzeniu nerwu błędnego (masaż zatoki szyjnej, próba Vasalvy, u młodszych dzieci – położenie zimnej ściereczki na twarz). 

W przypadku postępowania farmakologicznego podstawą są leki przeciwarytmiczne – adenozyna, dilitiazem, werapamil, betablokery.

Jeśli leczenie nie przynosi poprawy lub chory staje się niestabilny hemodynamicznie, przeprowadza się kardiowersję elektryczną. Innym sposobem jest ablacja serca służąca zniszczeniu komórek będących źródłem nieprawidłowych sygnałów elektrycznych. W przypadku groźnych dla życia zaburzeń rytmu postępowaniem z wyboru może być wszczepienie kardiowertera–defibrylatora (ICD).

Arytmia u dzieci – jak często występuje? Jak rozpoznać zaburzenia pracy serca u dziecka?

Arytmie u dzieci nie są zbyt częstym zjawiskiem i głównie są uwarunkowane genetycznie lub spowodowane wrodzoną wadą serca. Inną częstą przyczyną zaburzeń rytmu u dzieci są zaburzenia jonowe spowodowane odwodnieniem, wymiotami lub biegunką w przebiegu infekcji. U dzieci bardzo charakterystyczna jest niemiarowość oddechowa. Nie jest ona patologią, stanowi fizjologiczny wariant normy i polega odpowiednio na przyspieszeniu HR na wdechu i zwolnieniu HR na wydechu. 

Bardzo często obecna jest u dzieci także tachykardia zatokowa (w reakcji na stres, ból, gorączkę). U pacjentów pediatrycznych mogą występować przedwczesne pobudzenia przedsionkowe – nie są jednak zagrożeniem dla życia dziecka. 

Poważniejsze arytmie występują znacznie rzadziej, ale nie należy o nich zapominać. Szczególną uwagę należy zwrócić, jeśli w rodzinie u innych krewnych występowały podobne problemy – kluczowe jest to np. w przypadku kanału opatii (zespół wydłużonego/skróconego QT, zespół Brugadów, katecholaminergiczny częstoskurcz komorowy). Starsze dzieci przy zaburzeniach rytmu mogą zgłaszać nierówne bicie, pauzy w pracy serca, ból w klatce, zawroty głowy, gorszą tolerancję wysiłku czy osłabienie. U mniejszych dzieci może się objawiać trudnościami w karmieniu, bladością skóry, rozdrażnieniem lub nadmierną apatią. 

  1. Eric A. Biondi, Cardiac arrhythmias in children, „Pediatrics in Review”, t. 31, nr 9, str, 375–341.
  2. A. Szczeklik, P. Gajewski, Interna Szczeklika 2016, Medycyna Praktyczna, Warszawa 2016. 
  3. M. Brzezinska, Prawidłowy zapis EKG u dzieci – od noworodka do nastolatka, „Pediatria po Dyplomie” 2013, nr 4 s. 44–54.
  4. A. R. Houghton, D. Gray, EKG jasno i zrozumiale, Alfa-medica Press, Bielsko-Biała 2014, s. 78–129.
  5. W. Kawalec, R. Grenda, M. Kulus, Pediatria, PZWL, Warszawa 2018, s. 436–461.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Wrzodziejące zapalenie jelita grubego – przyczyny, objawy, leczenie, żywienie przy WZJG

    Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG, colitis ulcerosa) jest rozlanym nieswoistym zapaleniem błony śluzowej odbytnicy lub odbytnicy i okrężnicy, prowadzącym w niektórych przypadkach do powstania owrzodzeń. Należy do grupy nieswoistych zapaleń jelit o niewyjaśnionej etiologii. Jak rozpoznać wrzodziejące zapalenie jelita grubego?

  • Łuszczyca paznokci – przyczyny, objawy, leczenie

    Łuszczyca jest przewlekłą zapalną chorobą skóry, przebiegającą z okresami remisji i zaostrzeń, na którą w Polsce choruje prawie milion osób. Choroba najczęściej występuje u rasy białej i w umiarkowanej strefie klimatycznej. Pierwsze objawy łuszczycy mogą wystąpić w dowolnym wieku, jednak zwykle pojawiają się we wczesnym okresie dorosłego życia lub później, około 50–60 roku życia. Łuszczyca charakteryzuje się występowaniem zmian chorobowych zarówno na skórze gładkiej, jak i na owłosionej skórze głowy, a także zmianami w obrębie płytek paznokciowych dłoni i stóp. W cięższych postaciach łuszczyca może również zająć stawy. Zmianom paznokciowym z reguły towarzyszą zmiany w obrębie skóry, chociaż zdarza się, że zmiany chorobowe obejmujące aparat paznokciowy wyprzedzają pojawienie się zmian skórnych nawet o dziesiątki lat.

  • Cytomegalia (CMV) – co to za choroba? Jakie są objawy?

    Cytomegalia jest chorobą wirusową, która wywoływana jest przez wirusa o nazwie Cytomegalovirus hominis, w skrócie CMV. Zakażenie wirusem cytomegalii jest bardzo szeroko rozpowszechnione, natomiast zdecydowana większość infekcji (ponad 99%) przebiega bezobjawowo i pacjent przez przypadek dowiaduje się, że w przeszłości przebył takie zakażenie. Jednak u płodów i noworodków ze względu na niedojrzałość układu odpornościowego, jak również u osób z wrodzonymi lub nabytymi zaburzeniami odpowiedzi immunologicznej, cytomegalia może przebiegać w sposób ostry, a obraz choroby może być bardzo różny.

  • Zakrzepica – przyczyny, objawy, profilaktyka zakrzepowego zapalenia żył powierzchniowych i głębokich

    Zakrzepica (zakrzepowe zapalenie żył) polega na powstaniu w naczyniu żylnym zakrzepu w wyniku zaburzonego przepływu krwi. Nieleczona prowadzi do groźnych powikłań, m.in. do zatorowości płucnej. Wyróżnia się zapalenie żył głębokich i powierzchniowych. Jakie objawy daje zakrzepica i w jaki sposób się ją leczy? Czy istnieją sposoby na to, by jej zapobiec?

  • Nadżerka szyjki macicy (ektopia) – przyczyny, objawy, metody leczenia

    Termin „nadżerka szyjki macicy” oznacza ubytek błony śluzowej. Często jest on nieprawidłowo stosowany na określenie ektopii, która jest zupełnie innym schorzeniem. Rzekoma nadżerka szyjki macicy (tak brzmi inna nazwa ektopii) to zastępowanie nabłonka płaskiego, który fizjologicznie pokrywa tarczę szyjki macicy, nabłonkiem gruczołowym. Zazwyczaj nie daje ona żadnych objawów, a kobieta dowiaduje się o jej istnieniu podczas rutynowego badania ginekologicznego. Kiedy ektopia wymaga szerszej diagnostyki i leczenia? Jakie metody usunięcia „nadżerki” szyjki macicy stosuje się najczęściej?

  • Gastrolog – czym się zajmuje? Jakie choroby leczy?

    Lekarz gastroenterolog jest specjalistą w zakresie chorób układu pokarmowego. Gastrolog diagnozuje i leczy pacjentów z problemami gastrycznymi. Jakimi konkretnie dolegliwościami się zajmuje? Kiedy warto się do niego udać? Czy do gastrologa jest potrzebne skierowanie? Odpowiadamy.

  • Atak paniki – jak wygląda? Co robić, gdy się pojawia?

    Ataki paniki są jednymi z najczęściej występujących zaburzeń lękowych, tuż po zespole lęku uogólnionego oraz fobii społecznej. Objawiają się nagłymi napadami silnego lęku, którym towarzyszą symptomy, takie jak: kołatanie serca, zawroty głowy, duszności, nadmierne pocenie się czy strach przed śmiercią. Dowiedz się, w jaki sposób można sobie poradzić, gdy pojawia się atak paniki.

  • Czego nie można robić przy nadżerce szyjki macicy ? Jak postępować po jej usunięciu?

    Nadżerka szyjki macicy jest rozpoznaniem, które może usłyszeć wiele kobiet w gabinecie ginekologicznym. Warto podkreślić jednak, że określenie „nadżerka” używane jest najczęściej w nieprawidłowy i potoczny sposób. Czym jest nadżerka oraz jak postępować po zabiegu jej usunięcia?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij