Arytmia serca – przyczyny, objawy, rozpoznanie, leczenie zaburzeń rytmu serca
Katarzyna Makos

Arytmia serca – przyczyny, objawy, rozpoznanie, leczenie zaburzeń rytmu serca

Arytmią nazywa się zaburzenia rytmu serca – zarówno zbyt szybkie (tachykardia), zbyt wolne (bradykardia), jak i nieregularne jego bicie. Wyróżnia się dwa główne rodzaje arytmii serca: nadkomorową (są to m.in. trzepotanie przedsionków, migotanie przedsionków, częstoskurcze przedsionkowe, węzłowe, przedsionkowo-komorowe, tachyarytmie zatokowe) oraz komorową (są to m.in. częstoskurcz komorowy, migotanie komór, dodatkowe pobudzenia komorowe). Wyjaśniamy, jakie mogą być przyczyny występowania arytmii i jak je rozpoznać.

Czym jest arytmia serca?

Arytmia to zaburzenie rytmu serca powodujące nieprawidłową czynność skurczową tego narządu. Mięsień serca kurczy się w sposób autonomiczny i zsynchronizowany, dzięki układowi bodźcoprzewodzącemu, którego komórki generują impulsy elektryczne. Układ ten zbudowany jest z: węzła zatokowo–przedsionkowego, węzła przedsionkowo–komorowego, pęczka przedsionkowo–komorowego (pęczka Hisa), szlaków międzywęzłowych oraz włókien Purkinjego. 

Prawidłowym rytmem serca jest rytm zatokowy – impuls elektryczny generowany jest przez komórki rozrusznikowe z węzła zatokowo–przedsionkowego, rozprowadzany na mięśnie przedsionków i w dół pęczkami międzywęzłowymi do węzła przedsionkowo–komorowego. Dalej pęczkiem Hisa i włóknami Purkinjego depolaryzacja obejmuje mięśnie komór. Najpierw kurczą się przedsionki, a potem komory.

Zakres normy częstości pracy serca (ang. heart rate, HR) waha się między 60–100 uderzeń na minutę u osoby dorosłej. U dzieci jest on różny, w zależności od wieku (im młodsze dziecko, tym szybsza praca serca). Rytm zatokowy może być niemiarowy – fizjologicznie może mieć związek z oddychaniem (na wdechu serca przyspieszenie pracy, a na wydechu zwolnienie).

Arytmia serca – rodzaje

Arytmia komorowa powstaje poniżej węzła przedsionkowo–komorowego. Do tych zaburzeń należą częstoskurcz komorowy jednokształtny i wielokształtny (torsade de pointes), przyspieszony rytm idiowentrikularny, przedwczesne pobudzenia komorowe oraz najgroźniejszy – migotanie komór. Migotanie komór jest jednym z rytmów powodujących zatrzymanie krążenia – miocyty kurczą się w całkowitym chaosie, niezależnie od siebie, co przekłada się na brak odpowiedniej siły skurczowej serca. Podobnie jest przypadku częstoskurczu komorowego u pacjenta niewydolnego hemodynamicznie – dochodzi wtedy do ustania krążenia krwi.

Arytmia nadkomorowa charakteryzuje się tym, że impuls powstaje powyżej lub w węźle przedsionkowo–komorowym. Wyróżnia się wśród nich: bradykardię (częstość pracy serca <60uderzeń/min), tachykardię (>100uderzeń/min), zespół chorej zatoki, migotanie i trzepotanie przedsionków, przedwczesne pobudzenia przedsionkowe, częstoskurcz przedsionkowy i w węźle przedsionkowo–komorowym. 

Tachykardia i bradykardia nie muszą oznaczać patologii – zwiększony HR występuje w trakcie wysiłku fizycznego, przy gorączce, bólu, a zwolnienie HR będzie zauważalne w czasie snu lub u sportowców. 

Polecane dla Ciebie

Arytmia serca – przyczyny

Przyczyny arytmii są różne w zależności od rodzaju zaburzenia krążenia. Wśród najczęstszych należy wymienić leki oraz zaburzenia jonowe (sód, potas, magnez, wapń).

Przeczytaj więcej na temat badania poziomu elektrolitów we krwi (jonogramu).

Inne to: zaburzenia budowy anatomicznej serca (wady wrodzone, kardiomiopatie, blizny pozawałowe), uszkodzenie serca na skutek zapalenia mięśnia sercowego, niewydolności serca, niedokrwienia, urazu, porażenia prądem, genetycznie uwarunkowane kanałopatie. Z pozasercowych przyczyn arytmii można wymienić: nadczynność tarczycy, mocznicę, POChP, nadciśnienie tętnicze, sarkoidozę. 

Arytmia – objawy

Objawy arytmii zależą od rodzaju zaburzenia krążenia oraz jego zaawansowania. Część z nich może nie dawać żadnych objawów podmiotowych, np. dodatkowego pobudzenia nadkomorowego. Pewna grupa chorych może zgłaszać kołatanie serca (określane też jako jego nierówne bicie), zmęczenie, zmniejszenie tolerancji wysiłku, zawroty głowy. Zaburzeniom rytmu serca mogą towarzyszyć również tętnienie żył szyjnych oraz zlewne poty.

Czasami arytmia może prowadzić do duszności lub bólu w klatce lub w skrajnym przypadku może skutkować omdleniem. W niektórych przypadkach (wrodzony zespół długiego QT, zespół Brugadów) pierwszym objawem może być zatrzymanie krążenia.

Arytmia serca – rozpoznanie

Podstawowym badaniem służącym rozpoznaniu arytmii jest elektrokardiogram. Polega na graficznym zapisie czynności elektrycznej serca w czasie rzeczywistym. Istnieje możliwość rejestracji EKG przez całą dobę przy pomocy EKG Holtera – chory jest podpięty do urządzenia przez 24 godziny. Pozwala to na wychwycenie zaburzeń rytmu, które występują okresowo (np. w trakcie snu) i nie zawsze są widoczne w pojedynczym, krótkim zapisie EKG. 

Arytmia serca – leczenie

Podstawą leczenia arytmii jest zniwelowanie odwracalnych przyczyn (np. wyrównanie zaburzeń elektrolitowych). W przypadku częstoskurczu nadkomorowego zadziałać mogą techniki manualne, służące pobudzeniu nerwu błędnego (masaż zatoki szyjnej, próba Vasalvy, u młodszych dzieci – położenie zimnej ściereczki na twarz). 

W przypadku postępowania farmakologicznego podstawą są leki przeciwarytmiczne – adenozyna, dilitiazem, werapamil, betablokery.

Jeśli leczenie nie przynosi poprawy lub chory staje się niestabilny hemodynamicznie, przeprowadza się kardiowersję elektryczną. Innym sposobem jest ablacja serca służąca zniszczeniu komórek będących źródłem nieprawidłowych sygnałów elektrycznych. W przypadku groźnych dla życia zaburzeń rytmu postępowaniem z wyboru może być wszczepienie kardiowertera–defibrylatora (ICD).

Arytmia u dzieci – jak często występuje? Jak rozpoznać zaburzenia pracy serca u dziecka?

Arytmie u dzieci nie są zbyt częstym zjawiskiem i głównie są uwarunkowane genetycznie lub spowodowane wrodzoną wadą serca. Inną częstą przyczyną zaburzeń rytmu u dzieci są zaburzenia jonowe spowodowane odwodnieniem, wymiotami lub biegunką w przebiegu infekcji. U dzieci bardzo charakterystyczna jest niemiarowość oddechowa. Nie jest ona patologią, stanowi fizjologiczny wariant normy i polega odpowiednio na przyspieszeniu HR na wdechu i zwolnieniu HR na wydechu. 

Bardzo często obecna jest u dzieci także tachykardia zatokowa (w reakcji na stres, ból, gorączkę). U pacjentów pediatrycznych mogą występować przedwczesne pobudzenia przedsionkowe – nie są jednak zagrożeniem dla życia dziecka. 

Poważniejsze arytmie występują znacznie rzadziej, ale nie należy o nich zapominać. Szczególną uwagę należy zwrócić, jeśli w rodzinie u innych krewnych występowały podobne problemy – kluczowe jest to np. w przypadku kanału opatii (zespół wydłużonego/skróconego QT, zespół Brugadów, katecholaminergiczny częstoskurcz komorowy). Starsze dzieci przy zaburzeniach rytmu mogą zgłaszać nierówne bicie, pauzy w pracy serca, ból w klatce, zawroty głowy, gorszą tolerancję wysiłku czy osłabienie. U mniejszych dzieci może się objawiać trudnościami w karmieniu, bladością skóry, rozdrażnieniem lub nadmierną apatią. 

  1. Eric A. Biondi, Cardiac arrhythmias in children, „Pediatrics in Review”, t. 31, nr 9, str, 375–341.
  2. A. Szczeklik, P. Gajewski, Interna Szczeklika 2016, Medycyna Praktyczna, Warszawa 2016. 
  3. M. Brzezinska, Prawidłowy zapis EKG u dzieci – od noworodka do nastolatka, „Pediatria po Dyplomie” 2013, nr 4 s. 44–54.
  4. A. R. Houghton, D. Gray, EKG jasno i zrozumiale, Alfa-medica Press, Bielsko-Biała 2014, s. 78–129.
  5. W. Kawalec, R. Grenda, M. Kulus, Pediatria, PZWL, Warszawa 2018, s. 436–461.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Jak powstaje nowotwór?

    Nowotwory są główną przyczyną zgonów na świecie. Szacuje się, że w Polsce choruje na nie ponad milion osób, a ok. 100 tys. umiera. Niestety, statystyki te z roku na rok są coraz mniej optymistyczne. Jak powstaje nowotwór? Czy da się zapobiec jego rozwojowi?

  • Gorączka plamista Gór Skalistych – przyczyny, objawy, leczenie

    Dla przeciętnego Polaka gorączka plamista Gór Skalistych brzmi niezwykle egzotycznie. Nie da się ukryć, że choroba w Polsce jest bardzo rzadko spotykana. Zagrożenie jest jednak realne, zwłaszcza dla osób, które podróżują do Stanów Zjednoczonych.

  • Zatrucie nikotynowe – objawy, leczenie przedawkowania

    Objawy zatrucia nikotyną zależne są głównie od liczby wypalonych papierosów. Uznaje się, że aby doszło do wystąpienia zatrucia nikotynowego, konieczne jest przyjęcie w krótkim czasie ok. 4-8 mg nikotyny. Podstawą oczyszczania organizmu z nikotyny jest oczywiście rzucenie palenia papierosów. Większość nikotyny dostarczanej wraz z wypalanym papierosem wydalana jest niemal natychmiastowo przez nerki.

  • WZW C – przyczyny, objawy, czynniki ryzyka wirusowego zapalenia wątroby typu C

    Wirusowe zapalenie wątroby typu C (HCV) to choroba wywołana przez wirusa zapalenia wątroby typu C. Choroba ta jest często nazywana „cichym zabójcą”, ponieważ wczesne stadium infekcji często nie daje objawów, a osoba zakażona może przez wiele lat nie wiedzieć, że jest chora. Wirusowe zapalenie wątroby typu C może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak marskość wątroby, rak wątrobowokomórkowy i niewydolność wątroby, jeśli nie zostanie zdiagnozowane i leczone na czas. Objawy wirusowego zapalenia wątroby typu C mogą obejmować zmęczenie, utratę apetytu, nudności i wymioty, bóle brzucha, ciemny mocz, żółtaczkę, świąd skóry czy bóle stawów.

  • Perforacja jelita – przyczyny, objawy, leczenie

    Perforacja jelita to bardzo poważne schorzenie, które wymaga natychmiastowej interwencji lekarskiej. Nieleczone może doprowadzić do śmierci. Jak rozpoznać przedziurawione jelito i co jest jego przyczyną? Jak wygląda leczenie i czy może się objeść bez interwencji chirurga?

  • Chłoniak – objawy, leczenie, rokowania i rodzaje nowotworu układu chłonnego

    Chłoniakiem określa się nieprawidłowy rozrost tkanki limfatycznej. Jednoznaczne wyjaśnienie pochodzenia chłoniaków i przyczyn ich występowania nadal pozostaje wyzwaniem dla współczesnej medycyny. Podstawą leczenia wszystkich rodzajów chłoniaków jest chemioterapia.

  • By-passy, czyli pomostowanie aortalno-wieńcowe – na czym polega ten zabieg?

    Pojęcie by-passów, używane często w środowisku medycznym, nadal nie jest do końca jasne dla reszty społeczeństwa. Pomostowanie aortalno-wieńcowe umożliwia doprowadzenie krwi do serca, co jest szczególnie istotne w przypadku m.in. zablokowania tętnic wieńcowych przez blaszki miażdżycowe.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij