Arytmia serca – przyczyny, objawy, rozpoznanie, leczenie zaburzeń rytmu serca
Katarzyna Makos

Arytmia serca – przyczyny, objawy, rozpoznanie, leczenie zaburzeń rytmu serca

Arytmią nazywa się zaburzenia rytmu serca – zarówno zbyt szybkie (tachykardia), zbyt wolne (bradykardia), jak i nieregularne jego bicie. Wyróżnia się dwa główne rodzaje arytmii serca: nadkomorową (są to m.in. trzepotanie przedsionków, migotanie przedsionków, częstoskurcze przedsionkowe, węzłowe, przedsionkowo-komorowe, tachyarytmie zatokowe) oraz komorową (są to m.in. częstoskurcz komorowy, migotanie komór, dodatkowe pobudzenia komorowe). Wyjaśniamy, jakie mogą być przyczyny występowania arytmii i jak je rozpoznać.

Czym jest arytmia serca?

Arytmia to zaburzenie rytmu serca powodujące nieprawidłową czynność skurczową tego narządu. Mięsień serca kurczy się w sposób autonomiczny i zsynchronizowany, dzięki układowi bodźcoprzewodzącemu, którego komórki generują impulsy elektryczne. Układ ten zbudowany jest z: węzła zatokowo–przedsionkowego, węzła przedsionkowo–komorowego, pęczka przedsionkowo–komorowego (pęczka Hisa), szlaków międzywęzłowych oraz włókien Purkinjego. 

Prawidłowym rytmem serca jest rytm zatokowy – impuls elektryczny generowany jest przez komórki rozrusznikowe z węzła zatokowo–przedsionkowego, rozprowadzany na mięśnie przedsionków i w dół pęczkami międzywęzłowymi do węzła przedsionkowo–komorowego. Dalej pęczkiem Hisa i włóknami Purkinjego depolaryzacja obejmuje mięśnie komór. Najpierw kurczą się przedsionki, a potem komory.

Zakres normy częstości pracy serca (ang. heart rate, HR) waha się między 60–100 uderzeń na minutę u osoby dorosłej. U dzieci jest on różny, w zależności od wieku (im młodsze dziecko, tym szybsza praca serca). Rytm zatokowy może być niemiarowy – fizjologicznie może mieć związek z oddychaniem (na wdechu serca przyspieszenie pracy, a na wydechu zwolnienie).

Arytmia serca – rodzaje

Arytmia komorowa powstaje poniżej węzła przedsionkowo–komorowego. Do tych zaburzeń należą częstoskurcz komorowy jednokształtny i wielokształtny (torsade de pointes), przyspieszony rytm idiowentrikularny, przedwczesne pobudzenia komorowe oraz najgroźniejszy – migotanie komór. Migotanie komór jest jednym z rytmów powodujących zatrzymanie krążenia – miocyty kurczą się w całkowitym chaosie, niezależnie od siebie, co przekłada się na brak odpowiedniej siły skurczowej serca. Podobnie jest przypadku częstoskurczu komorowego u pacjenta niewydolnego hemodynamicznie – dochodzi wtedy do ustania krążenia krwi.

Arytmia nadkomorowa charakteryzuje się tym, że impuls powstaje powyżej lub w węźle przedsionkowo–komorowym. Wyróżnia się wśród nich: bradykardię (częstość pracy serca <60uderzeń/min), tachykardię (>100uderzeń/min), zespół chorej zatoki, migotanie i trzepotanie przedsionków, przedwczesne pobudzenia przedsionkowe, częstoskurcz przedsionkowy i w węźle przedsionkowo–komorowym. 

Tachykardia i bradykardia nie muszą oznaczać patologii – zwiększony HR występuje w trakcie wysiłku fizycznego, przy gorączce, bólu, a zwolnienie HR będzie zauważalne w czasie snu lub u sportowców. 

Powiązane produkty

Arytmia serca – przyczyny

Przyczyny arytmii są różne w zależności od rodzaju zaburzenia krążenia. Wśród najczęstszych należy wymienić leki oraz zaburzenia jonowe (sód, potas, magnez, wapń).

Przeczytaj więcej na temat badania poziomu elektrolitów we krwi (jonogramu).

Inne to: zaburzenia budowy anatomicznej serca (wady wrodzone, kardiomiopatie, blizny pozawałowe), uszkodzenie serca na skutek zapalenia mięśnia sercowego, niewydolności serca, niedokrwienia, urazu, porażenia prądem, genetycznie uwarunkowane kanałopatie. Z pozasercowych przyczyn arytmii można wymienić: nadczynność tarczycy, mocznicę, POChP, nadciśnienie tętnicze, sarkoidozę. 

Arytmia – objawy

Objawy arytmii zależą od rodzaju zaburzenia krążenia oraz jego zaawansowania. Część z nich może nie dawać żadnych objawów podmiotowych, np. dodatkowego pobudzenia nadkomorowego. Pewna grupa chorych może zgłaszać kołatanie serca (określane też jako jego nierówne bicie), zmęczenie, zmniejszenie tolerancji wysiłku, zawroty głowy. Zaburzeniom rytmu serca mogą towarzyszyć również tętnienie żył szyjnych oraz zlewne poty.

Czasami arytmia może prowadzić do duszności lub bólu w klatce lub w skrajnym przypadku może skutkować omdleniem. W niektórych przypadkach (wrodzony zespół długiego QT, zespół Brugadów) pierwszym objawem może być zatrzymanie krążenia.

Arytmia serca – rozpoznanie

Podstawowym badaniem służącym rozpoznaniu arytmii jest elektrokardiogram. Polega na graficznym zapisie czynności elektrycznej serca w czasie rzeczywistym. Istnieje możliwość rejestracji EKG przez całą dobę przy pomocy EKG Holtera – chory jest podpięty do urządzenia przez 24 godziny. Pozwala to na wychwycenie zaburzeń rytmu, które występują okresowo (np. w trakcie snu) i nie zawsze są widoczne w pojedynczym, krótkim zapisie EKG. 

Arytmia serca – leczenie

Podstawą leczenia arytmii jest zniwelowanie odwracalnych przyczyn (np. wyrównanie zaburzeń elektrolitowych). W przypadku częstoskurczu nadkomorowego zadziałać mogą techniki manualne, służące pobudzeniu nerwu błędnego (masaż zatoki szyjnej, próba Vasalvy, u młodszych dzieci – położenie zimnej ściereczki na twarz). 

W przypadku postępowania farmakologicznego podstawą są leki przeciwarytmiczne – adenozyna, dilitiazem, werapamil, betablokery.

Jeśli leczenie nie przynosi poprawy lub chory staje się niestabilny hemodynamicznie, przeprowadza się kardiowersję elektryczną. Innym sposobem jest ablacja serca służąca zniszczeniu komórek będących źródłem nieprawidłowych sygnałów elektrycznych. W przypadku groźnych dla życia zaburzeń rytmu postępowaniem z wyboru może być wszczepienie kardiowertera–defibrylatora (ICD).

Arytmia u dzieci – jak często występuje? Jak rozpoznać zaburzenia pracy serca u dziecka?

Arytmie u dzieci nie są zbyt częstym zjawiskiem i głównie są uwarunkowane genetycznie lub spowodowane wrodzoną wadą serca. Inną częstą przyczyną zaburzeń rytmu u dzieci są zaburzenia jonowe spowodowane odwodnieniem, wymiotami lub biegunką w przebiegu infekcji. U dzieci bardzo charakterystyczna jest niemiarowość oddechowa. Nie jest ona patologią, stanowi fizjologiczny wariant normy i polega odpowiednio na przyspieszeniu HR na wdechu i zwolnieniu HR na wydechu. 

Bardzo często obecna jest u dzieci także tachykardia zatokowa (w reakcji na stres, ból, gorączkę). U pacjentów pediatrycznych mogą występować przedwczesne pobudzenia przedsionkowe – nie są jednak zagrożeniem dla życia dziecka. 

Poważniejsze arytmie występują znacznie rzadziej, ale nie należy o nich zapominać. Szczególną uwagę należy zwrócić, jeśli w rodzinie u innych krewnych występowały podobne problemy – kluczowe jest to np. w przypadku kanału opatii (zespół wydłużonego/skróconego QT, zespół Brugadów, katecholaminergiczny częstoskurcz komorowy). Starsze dzieci przy zaburzeniach rytmu mogą zgłaszać nierówne bicie, pauzy w pracy serca, ból w klatce, zawroty głowy, gorszą tolerancję wysiłku czy osłabienie. U mniejszych dzieci może się objawiać trudnościami w karmieniu, bladością skóry, rozdrażnieniem lub nadmierną apatią. 

  1. Eric A. Biondi, Cardiac arrhythmias in children, „Pediatrics in Review”, t. 31, nr 9, str, 375–341.
  2. A. Szczeklik, P. Gajewski, Interna Szczeklika 2016, Medycyna Praktyczna, Warszawa 2016. 
  3. M. Brzezinska, Prawidłowy zapis EKG u dzieci – od noworodka do nastolatka, „Pediatria po Dyplomie” 2013, nr 4 s. 44–54.
  4. A. R. Houghton, D. Gray, EKG jasno i zrozumiale, Alfa-medica Press, Bielsko-Biała 2014, s. 78–129.
  5. W. Kawalec, R. Grenda, M. Kulus, Pediatria, PZWL, Warszawa 2018, s. 436–461.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Pneumokoki – czym są i jakie choroby wywołują? Jak chronić się przed pneumokokami?

    Streptococcus pneumoniae (pneumokoki, dwoinki zapalenia płuc) to bakterie, które osiedlają się w nosie oraz gardle i powodują groźne choroby. Zakażenia pneumokokowe dotyczą głównie małych dzieci oraz seniorów. Wśród grup ryzyka wymienia się również osoby z zaburzeniami odporności oraz osoby cierpiące na choroby przewlekłe. W jaki sposób można zarazić się pneumokokami? Jak się przed nimi chronić? Podpowiadamy.

  • Żółć w żołądku – objawy, przyczyny, dieta, leczenie

    Produkcja żółci ma miejsce w wątrobie, następnie dochodzi do jej magazynowania w pęcherzyku żółciowym i wydzielenia w dużej ilości po spożyciu tłustego posiłku. Kolejno żółć transportowana jest przewodem żółciowym wspólnym do dwunastnicy, gdzie emulguje tłuszcze. Przygotowane w ten sposób lipidy są łatwiejsze do strawienia.

  • Zanik wieloukładowy (MSA) – przyczyny, objawy, diagnoza, leczenie

    21 maja 2024 roku w wieku 71 lat po kilkuletniej walce z chorobą zmarł wybitny polski kompozytor Jan A. P. Kaczmarek. Muzyk zmagał się z nieuleczalnym, postępującym schorzeniem neurodegeneracyjnym – zanikiem wieloukładowym (MSA). Choroba ta prowadzi do uszkodzenia struktur mózgu, a objawy przypominają symptomy choroby Parkinsona. Dowiedz się więcej na temat przyczyn, objawów i sposobów leczenia MSA.

  • Pompa insulinowa – wskazania, działanie, refundacja

    Pompy insulinowe umożliwiają lepszą kontrolę cukrzycy, a tym samym poprawiają jakość życia osób wymagających insulinoterapii. Te niewielkich rozmiarów urządzenia naśladują działanie trzustki i eliminują konieczność wykonywania regularnych wstrzyknięć insuliny. Wyjaśniamy, jak działają pompy insulinowe i jakim grupom pacjentów zaleca się korzystanie z nich. Opisujemy również, komu przysługują z refundacją.

  • Grypa i RSV – szczepionka, podobieństwa i różnice

    Grypa i RSV (ang. Respiratory Syncytial Virus) to dwie powszechne choroby wirusowe, które mają znaczący wpływ na zdrowie publiczne, szczególnie w okresie jesienno-zimowym. Obie mogą prowadzić do poważnych powikłań, zwłaszcza u osób starszych, niemowląt oraz osób z osłabionym układem odpornościowym. W tym artykule przyjrzymy się bliżej podobieństwom i różnicom między grypą a RSV, ze szczególnym uwzględnieniem dostępnych szczepień.

  • Sensor do pomiaru cukru – monitorowanie glikemii. Działanie, refundacja systemu ciągłego CGM

    Cukrzyca jest jedną z najczęstszych chorób cywilizacyjnych, na którą w Polsce choruje ponad 3 mln osób, z czego około 25% nie jest tego świadomych. W leczeniu tego schorzenia oraz w zapobieganiu występowania powikłań narządowych niezwykle istotne jest utrzymywanie prawidłowego stężenia glukozy we krwi. Dzięki nowoczesnym technologiom w postaci systemów do ciągłego monitorowania glikemii mamy szansę na lepszą kontrolę choroby, a co za tym idzie – na opóźnienie rozwoju powikłań narządowych cukrzycy. Niestety należy pamiętać, że sensory są stosunkowo drogie, a ich zakup podlega refundacji przez Narodowy Fundusz Zdrowia jedynie w konkretnych wskazaniach.

  • Refundacja dla cukrzyków – zasady refundacji w diabetologii

    Od stycznia 2024 r. obowiązuje rozporządzenie Ministra Zdrowia wprowadzające w życie zmiany w refundacji wyrobów medycznych przeznaczonych dla pacjentów chorujących na cukrzycę. Wyjaśniamy zasady odpłatności systemów do ciągłego monitorowania glikemii, pomp insulinowych, pojemników na insulinę oraz zestawów infuzyjnych.

  • Zespół słabości (kruchości) to nie zwykłe starzenie. Objawy, diagnoza, leczenie

    Proces starzenia jest nieodłącznym elementem życia każdego człowieka i ma znaczący wpływ zarówno na fizyczne, jak i psychiczne funkcjonowanie seniorów. Wśród zachodzących zmian wymienić można między innymi pogorszenie pracy poszczególnych narządów, podatność na choroby, zaburzenia poznawcze czy zespół kruchości. Ten ostatni jest zagadnieniem szczególnie badanym przez geriatrów – szacuje się, że w populacji polskiej dotyka on około 7% seniorów, wśród których ponad 50% to osoby po 80. roku życia.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij