Szmery w sercu u dzieci i dorosłych – przyczyny i diagnostyka
Piotr Ziętek

Szmery w sercu u dzieci i dorosłych – przyczyny i diagnostyka

Szmery w sercu stanowią odgłos przepływającej krwi i mogą pojawić się nad różnymi częściami serca. Nie zawsze są groźne, lecz nie należy ich lekceważyć. Co może powodować szmery w sercu u dzieci i u osób dorosłych? Jak wygląda ich diagnostyka? 

Szmer to odgłos powstający w wyniku turbulentnego przepływu krwi. Podczas badania lekarskiego rutynowo osłuchuje się serce także pod kątem szmerów sercowych. Do ich wysłuchania potrzebny jest stetoskop. Bez niego odgłosy te są praktycznie niesłyszalne. Szmery na sercu pojawiają się często w przypadku wad zastawkowych. Szmery w sercu nie zawsze są groźne. Mogą się one pojawić w pewnych sytuacjach u całkowicie zdrowych osób. 

Szmery w sercu – skąd się biorą i co oznaczają? 

U zdrowych, dorosłych osób nad sercem słyszalne powinny być dwa główne tony serca. Są one efektem gwałtownego zamknięcia zastawek w sercu. Przepływ krwi w większości miejsc układu krwionośnego jest laminarny, a co za tym idzie, bezgłośny. Gdy płynąca krew napotka na przeszkodę lub szybkość jej przepływu gwałtownie wzrośnie, pojawiają się turbulencje, zawirowania. Stąd właśnie biorą się szmery. Mogą się one pojawić nad różnymi częściami serca.  

Szumy w sercu powstają w niektórych sytuacjach czysto fizjologicznie. Wówczas nie świadczą one o chorobie serca, a są spowodowane przyspieszonym przepływem krwi. Jest to przyczyną szmerów serca np. w czasie biegania.  

W ciąży zwiększa się tzw. rzut serca, co również może powodować szmery w sercu.  

Zwykłe przeziębienie, podobnie jak niektóre cięższe infekcje (takie jak grypa) również są przyczyną zwiększonej akcji serca. Z tego samego powodu szmery sercowe mogą się pojawić w nerwicy. U dzieci niektóre szmery w sercu są naturalne – zwłaszcza w okresie gwałtownego wzrostu.  

Przyczyny szmerów w sercu u dzieci i dorosłych 

Jest wiele przyczyn patologicznych szmerów serca. U dorosłych są to najczęściej wady zastawkowe serca.  

W sercu zdrowej osoby znajdują się cztery zastawki oraz cztery jamy przedzielone przegrodą międzyprzedsionkową i międzykomorową. Można się spotkać zarówno ze zwężeniem, jak i niedomykalnością zastawki. Zdecydowanie najczęściej występuje zwyrodnieniowe zwężenie zastawki aortalnej. Jest to choroba głównie zwyrodnieniowa, której częstość zachorowań rośnie z wiekiem. Czasami – wtórnie do niej lub do innych chorób krążenia – rozwija się niedomykalność zastawki mitralnej. 

Szmer w sercu może pojawić się, gdy krew napotyka zwężenie, w którymś z wielkich naczyń, jak ma to miejsce w przypadku koarktacji (tj. zwężenia) aorty. Krew przepływająca przez poszerzone naczynie, np. tętniaka aorty również może być przyczyną szmeru. 

Obydwie komory i obydwa przedsionki u zdrowych, dorosłych osób są przedzielone przegrodami. Ubytki w tych przegrodach powodują przecieki krwi pomiędzy danymi jamami serca, co też jest słyszalne jako szmer nad sercem. 

Niektóre wady serca mogące być przyczyną szumu nad sercem są charakterystyczne dla małych dzieci i niemowląt. Są one pozostałością po płodowym układzie krążenia. Fizjologicznie pozostałości krążenia płodowego powinny zaniknąć samoistnie. Przykładowo szmer serca nad tętnicą płucną u noworodka może być oznaką przetrwałego przewodu tętniczego.  

Jednymi z najczęstszych wrodzonych wad serca, które mogą powodować szmer sercowy u dzieci są ubytki w przegrodach międzyprzedsionkowej i międzykomorowej. 

Rodzaje szmerów sercowych 

Wyróżniamy różne rodzaje szmerów skurczowych. Są one charakteryzowane na podstawie kilku cech. Jedną z nich jest moment wystąpienia szmerów. Mogą być one skurczowe, rozkurczowe lub skurczowo-rozkurczowe w zależności od tego, w którym momencie pracy serca występują.  

Określa się również miejsce występowania szmeru sercowego. Standardowo do określenia jego lokalizacji wykorzystuje się cztery punkty. Są to miejsca osłuchiwania zastawki mitralnej, trójdzielnej, aortalnej i pnia płucnego. Fala akustyczna rozchodzi się wzdłuż naczynia, w którym znajduje się przyczyna szmeru. Dlatego też w pewnych wadach serca szmer może promieniować do różnych okolic. Przykładowo: w zwężeniu zastawki aortalnej stwierdza się promieniowanie szmeru do tętnic szyjnych.  

Określa się również głośność szmeru sercowego. Służy do tego sześciostopniowa skala Levine’a. Wg tej skali stopień 1/6 oznacza najcichszy możliwie słyszalny szmer, a stopień 6/6 – szmer słyszalny bez przykładania stetoskopu do klatki piersiowej.  

Dodatkowo wykonuje się różne manewry, które pomagają zróżnicować przyczyny szmeru. Niektóre na przykład są lepiej słyszalne podczas kucania, a inne, gdy pacjent leży na lewym boku. 

Diagnostyka szmerów serca 

Podstawą przy rozpoznaniu przyczyny szumów serca jest starannie przeprowadzony wywiad i dokładne badanie fizykalne. Samo osłuchiwanie serca pozwala z dużym prawdopodobieństwem określić np. rodzaj wady zastawkowej. W przypadku niektórych wad serca, w badaniu EKG można zauważyć cechy wskazujące na przeciążenie lub przerost którejś z jam serca.  

Wtórne powiększenie lewej komory w zwężeniu zastawki aortalnej będzie także widoczne w standardowym zdjęciu rentgenowskim klatki piersiowej.  

Echokardiografia (UKG) jest złotym standardem w rozpoznaniu części wad przebiegających ze szmerem sercowym. Oprócz samego rozpoznania wady serca konieczne jest również określenie w jakim stopniu wpływa ona na funkcjonowanie mięśnia sercowego. Badanie UKG pozwala dokładnie ocenić rodzaj wady, wydolność serca, stopień powiększenia komór i przedsionków, a także wiele innych parametrów. Pozwalają one zdecydować, jak należy leczyć daną wadę serca. Najdokładniejszym badaniem stosowanym w tym celu jest rezonans magnetyczny. Jednak ze względu na ograniczoną dostępność nie jest aż tak często wykorzystywany.  

W diagnostyce chorób takich jak tętniak czy koarktacja aorty zastosowanie ma natomiast tomografia komputerowa z użyciem środka kontrastowego. 

Szmery w sercu – czy są groźne? 

Niektóre przyczyny szmeru w sercu takie jak koarktacja aorty, tetralogia Fallota czy ostre niedomykalności zastawki aortalnej lub mitralnej są groźne i prowadzą do stopniowo pogłębiającej się niewydolności serca.  

Jednak szmery w sercu nie zawsze świadczą o poważnej patologii. Istnieje wiele naturalnych przyczyn powodujących szmery w sercu. Niektóre wady zastawkowe, takie jak śladowa lub łagodna niedomykalność zastawki mitralnej, można stwierdzić u ponad połowy społeczeństwa. Większość z nich nie odczuwa w związku z tym żadnych objawów. Niepokojące mogą być symptomy takie jak duszność, osłabienie, skłonność do obrzęków, powiększenie wątroby lub bóle w klatce piersiowej.  Wówczas warto zgłosić się do kardiologa. 

Niektóre wady serca występujące u dzieci ustępują samoistnie. Przykładowo ubytek w przegrodzie międzyprzedsionkowej może zarosnąć do końca 1. roku życia. U dzieci niepokojące powinny być jednak takie objawy jak problemy z przyjmowaniem pokarmu, brak przybierania na wadze, sinica, osłabione napięcie mięśniowe czy powiększenie wątroby. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Ból biodra – przyczyny, diagnostyka, leczenie bólu stawu biodrowego. Ćwiczenia na biodra

    Ból biodra może dotknąć osoby w każdym wieku, nie tylko seniorów. Przyczynami bólu stawu biodrowego mogą być zmiany zwyrodnieniowe, ale także urazy czy rwa kulszowa. Często bólom bioder towarzyszy uczucie trzaskania bądź przeskakiwania biodra (tzw. zespół trzaskającego biodra). Leczenie bolącego biodra opiera się przede wszystkim na fizjoterapii – odpowiednio dobranych zabiegach fizykoterapeutycznych i ćwiczeniach, część z nich można wykonywać także w domu. Rzadziej stosuje się leczenie operacyjne w postaci wszczepienia endoprotezy stawu biodrowego.

  • PMS (zespół napięcia przedmiesiączkowego) – jak sobie z nim radzić?

    Co miesiąc powtarza się niemal ten sam scenariusz – dopada Cię huśtawka nastrojów, nie możesz się skoncentrować, przybierasz na wadze nawet do 3 kg, czujesz się opuchnięta, piersi sprawiają Ci ból, nie możesz spać, masz migrenę, nudności, zaparcia lub biegunkę, a twarz i dekolt pokrywają się wypryskami? To tylko część z ponad 100 objawów, które  świadczą o zespole napięcia przedmiesiączkowego, czyli PMS. Jak złagodzić jego objawy?

  • Katar sienny – jak się objawia i jakie są sposoby na alergiczny nieżyt nosa?

    Katar sienny, zwany też katarem alergicznym, to zmora uczuleniowców. Jego objawy to nie tylko cieknąca, bezbarwna wydzielina z nosa czy świąd i zaczerwienienie nosa. Katar może odbijać się na naszym samopoczuciu, jakości snu, powodować bóle głowy lub gorączkę. Czy istnieje domowy sposób na katar alergiczny? Jak go wyleczyć i ile trwa? Kiedy z katarem siennym pójść do lekarza? 

  • Odbijanie po jedzeniu – przyczyny i leczenie częstego odbijania po posiłku

    Odbijanie jest naturalnym odruchem fizjologicznym, które zwykle nie stanowi powodu do niepokoju. Polega na wydaleniu przez usta powietrza znajdującego się w żołądku. Natomiast nadmierne odbijanie może być oznaką np. choroby refluksowej czy nietolerancji pokarmowej. 

  • Chromanie przestankowe – przyczyny, diagnostyka, leczenie i rehabilitacja

    Chromanie przestankowe to nie jednostka chorobowa, a objaw zwężenia bądź niedrożności tętnic spowodowany najczęściej nasiloną miażdżycą. Chromanie przestankowe charakteryzuje się pojawianiem się silnego bólu kończyn dolnych oraz drętwieniem nóg podczas marszu. Dolegliwości ustępują w momencie zatrzymania i chwilowego odpoczynku. Jak wygląda diagnostyka i leczenie chromania przestankowego?

  • Zaburzenia równowagi – najczęstsze przyczyny, diagnostyka i leczenie zachwiań równowagi

    Przyczyn zaburzeń równowagi może być wiele, najczęściej są to schorzenia neurologiczne, takie jak choroba Parkinsona, laryngologiczne, np. choroba Meniere'a czy też zaburzenia psychiczne, m.in. nerwica. Problemy z zachowaniem równowagi mogą również pojawić się w przebiegu chorób kardiologicznych, migreny, cukrzycy, a także jako skutek zatrucia alkoholem bądź lekami. Ponieważ zaburzenia stabilności ciała mogą zwiastować również stany zagrażające życiu, takie jak guz mózgu czy udar, w przypadku nasilonych dolegliwości zawsze należy zasięgnąć porady lekarskiej. 

  • Kolka nerkowa – przyczyny, objawy, leczenie. Jak postępować podczas ataku kolki nerkowej?

    Kolka nerkowa sama w sobie nie jest chorobą, stanowi natomiast najczęstszy objaw schorzenia polegającego na zamknięciu lub znacznym zwężeniu światła moczowodu i utrudnieniu odpływu moczu z nerki do pęcherza moczowego. Atak kolki nerkowej cechuje niezwykle silny ból w okolicy lędźwiowej, który często nie ustępuje nawet po podaniu dostępnych bez recepty środków przeciwbólowych. Objawy kolki nerkowej obejmują również bolesne parcie na mocz, nudności oraz wymioty. 

  • Zakwasy a DOMS – jak zapobiec bólom mięśni w trakcie i po treningu?

    DOMS (delayed onset muscle soreness) to opóźniona bolesność mięśni. Jest ona skutkiem intensywnego wysiłku fizycznego, w trakcie którego dochodzi do wzmożonej pracy włókien mięśniowych (ból mięśni po treningu pojawia się przeważnie w ciągu kilkunastu godzin). Domsy nie są tym samym, co zakwasy. Drugim terminem określa się ból, uczucie pieczenia mięśni w trakcie wykonywania ćwiczeń lub niedługo po ich zakończeniu. Stan ten jest spowodowany nadmiernym kumulowaniem się mleczanu w tkance mięśniowej. Jak zapobiegać zakwasom? W jaki sposób złagodzić opóźnioną bolesność mięśni?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij