Niewydolność serca - portal DOZ.pl
Niewydolność serca
Michał Żerdziński

Niewydolność serca

Jednostką chorobową, której częstotliwość wzrasta wraz z wiekiem i w praktyce może dotyczyć każdego z nas, jest niewydolność serca. Dotyczy ona zarówno mężczyzn, jak i kobiet. Stanowi także „naturalne” końcowe powikłanie wielu innych chorób, takich jak nadciśnienie czy choroba wieńcowa.

Pojemność minutowa serca

O niewydolności serca mówimy, kiedy uszkodzone serce nie jest w stanie zapewnić optymalnego rzutu, zabezpieczyć właściwej dla danego organizmu pojemności minutowej. Przyczyna tego tkwi bądź to w spadku kurczliwości, bądź to w patologicznym wzroście obciążenia wstępnego lub następczego.

Nadciśnienie tętnicze – najbardziej popularna choroba w populacji Polaków – przyczynia się do rozwoju niewydolności krążenia w stopniu trzy razy większym, niż u zdrowej populacji. Otyłość i przerost lewej komory serca to kolejne czynniki ryzyka. Każda z powyższych chorób, bardzo popularnych wśród naszych rodaków, kończy się, w zasadzie zawsze, rozwojem niewydolności serca.

Pojemność minutowa serca, czyli PM, to ilość krwi pompowana przez serce w ciągu jednej minuty. Im większa jest jej ilość, tym bardziej wydaje się skuteczna praca serca jako pompy. Z kolei im mniejsza ilość przepompowywanej krwi, tym gorsza jest praca serca i tym samym większy stopień niewydolności krążenia.

Jest to więc pierwszy i najprostszy składnik oceny funkcjonowania serca, dający jednak dobry wgląd w jego pracę. Policzyć ją możemy z wzoru przedstawionego poniżej i wyrażonego w mililitrach: PM (w ml) to iloraz objętości wyrzutowej i częstości serca (l/min). Ze względu jednak na to, iż objętości i pojemności różnią się w sposób zasadniczy, chcąc je ujednolicić wyliczamy odpowiednie wskaźniki na 1 m kw. powierzchni ciała i wyliczamy go wedle wzoru: PM (L/min) = OW (ml) x CzS, gdzie OW to ilość mililitrów wyrzucana na obwód w czasie jednego skurczu pracy serca, a CzS to częstotliwość serca.

Wskaźnik objętości wyrzutowej zdrowego człowieka wynosi pomiędzy 2,4 -4,0 l/min/m kw., jeżeli więc przyjmiemy częstość akcji serca zdrowego człowieka 70/min i przemnożymy tę wartość przez 3,0 otrzymamy wynik pojemności minutowej 70 x 3,0 l/min= 2100 ml i taką wartość pojemności minutowej uważamy za prawidłowy wskaźnik pracy serca wykluczający jego niewydolność.

Kurczliwość

Kolejnym bardzo ważnym pojęciem dotyczącym prawidłowej pracy mięśnia sercowego jest kurczliwość. Jest to nic innego tylko maksymalna szybkość skracania się sarkomeru niepoddanemu działaniu żadnej siły.
Sama kurczliwość uwarunkowana jest:
a) obciążeniem wstępnym, czyli „taką ilością krwi, która napływa do serca”
b) obciążeniem następczym, czyli „oporem, który mięsień musi pokonać w czasie skurczu, aby przepompować krew na obwód, czyli wyrzucić z aorty”.

Im lepsza kurczliwość, tym większa objętość wyrzutowa i lepsze opróżnianie lewej komory, czyli kurczliwość to taka cecha sarkomeru mięśnia, która odpowiada za prawidłowe działanie mięśnia sercowego i ma bezpośredni wpływ na wystąpienie niewydolności serca, albowiem kompensacja zaburzeń kurczliwości przez przerost mięśniówki możliwa jest tylko do pewnego momentu.

Polecane dla Ciebie

Mechanizm Franka-Starlinga

Innym mechanizmem kontrolującym funkcję serca jest Mechanizm Franka-Starlinga, czyli prosta zasada mówiąca o tym, iż wraz ze wzrostem promienia komory serca wzrasta objętość wyrzutowa serca. Innymi słowy, mięsień nasz jest do pewnego stopnia adaptowany do zmieniających się warunków, to znaczy jego przerost kompensuje osłabienie siły skurczu sarkomeru. I właśnie dlatego (między innymi) na skutek kompensacji siły mięśniowej pacjenci w niższych stopniach klasyfikacji rozpoznanej niewydolności krążenia początkowo „nie odczuwają” skutków choroby.

Diagnoza i leczenie niewydolności serca

W jaki sposób możemy i czy potrafimy skutecznie zdiagnozować niewydolność serca?
Oto przykład postępowania standardowego, które powinno być zalecone przez lekarza. Obejmuje ono wykonanie następujących badań:

  •  EKG,
  •  RTG klatki piersiowej,
  •  morfologia,
  •  poziom stężenia elektrolitów,
  •  poziom kreatyniny,
  •  poziom glukozy,
  •  poziom albumin,
  •  badanie wątroby,
  •  badanie ogólne moczu,
  •  TSH (u chorych z migotaniem przedsionków i chorobami tarczycy),
  •  BNP (możliwość korelacji ciężkości niewydolności krążenia z jego poziomem).

Posługując się wynikami badań oraz danymi dotyczącymi PM, kurczliwości i mechanizmu Franka-Starlinga wiemy, iż leczenie niewydolności serca polega dzisiaj głównie na poprawie pracy serca jako pompy. Możemy to osiągnąć poprzez:
a) poprawę kurczliwości,
b) przez modyfikację obciążenia serca,
c) przez ograniczenie nadmiernej konsumpcji płynów i zażywania soli kuchennej.

W najbardziej przystępnym skrócie, leczenie to mogłoby wyglądać tak:

  • Najstarszym, ale nadal niezwykle skutecznym lekiem są glikozydy naparstnicy. Poprawiają one wyrzut krwi na obwód, w związku z tym najbardziej wydają się przydatne przy „zwiększonym” promieniu lewej komory zgodnie z zasadą Franka-Starlinga. Pacjent zażywający ten lek odczuwa znaczny komfort życia, natomiast nie stwierdzono do tej pory, iż miałyby one redukować śmiertelność. Pamiętajmy, iż glikozydy naparstnicy musimy dawkować z bardzo dużą ostrożnością.
  • We wszystkich najnowszych wytycznych zachodzi także konieczność zażywania inhibitorów konwertazy angiotensyny. Działają one głównie na obniżenie oporu obwodowego i tym samym poprawę kurczliwości serca. Inhibitory angiotensyny również poprawiają komfort życia pacjenta, ale nie redukują śmiertelności.
  • Stosowanie leków moczopędnych to typowe leczenie objawowe, stosowane głównie u chorych z cechami zastoju płynów w płucach, czyli w przypadku tzw. niewydolności lewokomorowej. Podobnie jak poprzednio wspomniane leki również poprawiają tylko komfort życia pacjenta. W przypadku ich zażywania nie obawiajmy się nadmiernych ilości oddawanego moczu, to właśnie jest ich zasadniczy cel działania.
  • Kolejna grupa leków to beta-blokery – poprawiają one frakcje wyrzutu oraz ograniczają rozwój choroby. Według ostatnich badań, jedynie ta grupa zwiększa przeżycie pacjentów z niewydolnością krążenia. Nie każdy pacjent może jednak zażywać leki z tej grupy. Ze wszystkich bowiem wymienionych wyżej leków właśnie te obarczone są największą ilością przeciwwskazań, z których najważniejsze są choroby zaporowe płuc, jak astma czy przewlekłe zapalenie oskrzeli.

Główną zasadą leczenia niewydolności krążenia jest uzyskanie stabilizacji farmakologicznej, objawowej i skurczowej dysfunkcji lewej komory: uzyskujemy to poprzez stopniowe wdrażanie leków ze wspomnianych grup według poniżej przedstawionego schematu.

Jeżeli mamy do czynienia z objawową niewydolnością krążenia, zaczynamy leczenie od blokerów konwertazy z diuretykiem tiazydowym. Przy braku odpowiedzi (objawy utrzymują się nadal) kontynuujemy leczenie blokerami konwertazy i zamieniamy słabszy diuretyk tiazydowy na mocniejszy diuretyk petlowy. Przy dalszym braku odpowiedzi lub gdy odpowiedź na leki jest niepełna, włączamy do leczenia beta-bloker + digoksynę, która z leku pierwszego rzutu stała się lekiem stosowanym przy nieskuteczności innych.

Powyższy schemat ograniczony jest zaleceniem stałej kontroli elektrolitów i kreatyniny we krwi w trakcie leczenia, natomiast jako jego efekt oceniamy przede wszystkim stan kliniczny mierzony skalą NYHA, wskaźnik sercowo-płucny oraz wysiłek fizyczny, który pacjent potrafi pokonać na bieżni lub cykloergometrze rowerowym najlepiej porównując wartość przed wprowadzeniem leczenia i  po leczeniu. Możemy tutaj posłużyć się również tzw. marszowym testem sześciominutowym, tj. dystansem „po odcinku prostym” na przykład w trakcie spaceru, który pacjent jest w stanie pokonać przed, i po wdrożeniu leczenia. Jeżeli takowy dystans wynosi poniżej 300 metrów, to sugeruje to ciężką niewydolność serca, co łączy się oczywiście ze złym rokowaniem; jeżeli uda się wydłużyć dystans do powyżej 500 metrów ryzyko niekorzystnych zdarzeń jest mniejsze. A rokowanie znacznie się poprawia. Jeżeli przeprowadzone leczenie pozostaje nieskuteczne, tj podczas spoczynku nadal obecne są objawy choroby, mamy do czynienia z tzw. niewydolnością krążenia oporną na leczenie.

Celem, który lekarz pragnie osiągnąć u pacjenta, jest przede wszystkim stabilizacja hemodynamiczna chorego, a w dalszym kroku usunięcie skutków uszkodzenia mięśnia sercowego. I tak pacjent musi być przygotowany w przypadku choroby wieńcowej na zabieg koronorografii, na operację w przypadku choroby zastawek, bądź na długotrwałe leczenie farmakologiczne w przypadku zapalenia mięśnia sercowego. Ostatecznym leczeniem krańcowej niewydolności serca jest jego przeszczep, do którego możemy zakwalifikować jedynie wybraną grupę chorych i to po wnikliwej analizie całego obrazu klinicznego.

Dzisiaj widzimy niewydolność krążenia jako jednostkę chorobową dotyczącą przede wszystkim populacji ludzi starszych, będąca niejako „naturalnym” ciągiem nieleczonej choroby wieńcowej, nadciśnienia, bądź zaawansowanych wad serca, niezależnie od zawodu, który wcześniej pacjent wykonywał, i tylko w niewielkim stopniu możemy ograniczyć jej występowanie. Leczenie, poczynając od farmakologicznego poprzez zabiegi chirurgiczne (polegające np. na usunięciu kinetycznego obszaru pozawałowego, aż po krańcowy przeszczep serca) nie jest leczeniem w 100 procentach skutecznym i nie prowadzi do całkowitego wyleczenia procesu niewydolności krążenia, a jedynie do przesunięcia do niższej klasy.

Dlaczego tak ważna jest profilaktyka?

Dla każdego z nas niezwykle istotna wydaje się prewencja, czyli zapobieganie ryzyku wystąpienia wyżej opisanych schorzeń. Mowa tu przede wszystkim o właściwym leczeniu wspomnianej wcześniej NYHA i pierwszemu stopniowi niewydolności krążenia jeszcze na poziomie bezobjawowym. Dlaczego? Bo rokowanie, zwłaszcza w objawowej niewydolności krążenia, czyli w stopniu NYHA II-IV, jest niestety złe. Według badań z ostatnich lat, połowa pacjentów umiera w ciągu czterech lat. Przeżywalność w niewydolności krążenia jest dzisiaj, pomimo leczenia, niższa niż dla wielu postaci nowotworów. Problem niewydolności krążenia staje się dzisiaj problemem społecznym, a koszty jej leczenia w związku z tym stale wzrastają.

Dla naszych pacjentów niezwykle istotnym faktem jest znajomość czynników zaostrzających niewydolność krążenia. Są to:

  •  nadmiar soli w diecie,
  •  stresy psychiczne,
  •  nadużywanie alkoholu i/lub narkotyków,
  •  nadużywanie leków przeciwbólowych,
  •  niestosowanie się do zaleceń lekarza.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Co to jest czynnik reumatoidalny (RF)? Normy, podwyższony. Kiedy należy wykonać badanie RF?

    Czynnik reumatoidalny (RF) jest badaniem, które może wskazać, że w organizmie rozwija się reumatoidalne zapalenie stawów, toczeń rumieniowaty, zespół Sjogrena, sarkoidoza czy borelioza. Co ciekawe nie musi być jednak parametrem świadczącym tylko o rozwoju tych chorób, ponieważ u nawet 20% społeczeństwa występuje on fizjologicznie. Najczęściej świadczy tym, że w organizmie rozwija się stan zapalny, związany albo z chrząstką stawową albo tkanką łączną. Jakie specyficzne objawy powinny skłonić do zbadania RF, ile kosztuje oznaczenie czynnika reumatoidalnego i czy należy posiadać skierowanie do wykonania tego badania? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule

  • Badanie poziomu aminokwasów w organizmie – kiedy należy sprawdzić ich poziom?

    Do oceny stężenia wolnych aminokwasów służy aminogram (profil aminokwasów). Badanie jest stosowane w diagnostyce wrodzonych wad metabolicznych, ale także przy projektowaniu odpowiedniej diety uzupełniającej lub obniżającej poziom konkretnych aminokwasów. Badanie poziomu aminokwasów zaleca się także sportowcom. Wynik oznaczenia w tym przypadku pozwala na wprowadzenie właściwej suplementacji diety, od której m.in. zależy osiągnięcie założonych celów treningowych.  Czy do profilu aminokwasów trzeba być na czczo, ile kosztuje aminogram i jakie są objawy niedoboru i nadmiaru aminokwasów?

  • Jak natura wpływa na nasze zdrowie? Co na ten temat mówi nauka?

    W długie zimowe wieczory oferta serwisów streamingowych wydaje się bardziej kusząca niż spacer na łonie natury. Warto zastanowić się jednak, która z tych form spędzania wolnego czasu jest lepsza dla naszego zdrowia. Jakie korzyści zdrowotne wynikające z bliskiego kontaktu z przyrodą?

  • Czy mutacja genu MTHFR może być przyczyną niepłodności i zakrzepicy?

    Genotyp genu MTHFR pośrednio wpływa na metabolizm i przyswajanie kwasu foliowego w organizmie ludzkim. Mutacjautacja w genie MTHFR jest łączona z występowaniem u pacjenta tendencji do nadkrzepliwości i zakrzepicy, nowotworów bądź zwiększonego ryzyka chorób układu krążenia. Doniesienia te bywają jednak sprzeczne i nie znajdują przełożenia na rekomendacje specjalistów w sprawie wdrożenia profilaktycznej diagnostyki mutacji w genie MTHFR. Niedobory kwasu foliowego szczególnie istotne są przy planowaniu ciąży i w diagnostyce niepowodzeń położniczych i trudności z utrzymaniem ciąży, a także przy ustalaniu przyczyn urodzenia dziecka z wadą cewy nerwowej

  • Zmiany w cyklu miesiączkowym po szczepionce na COVID-19?

    Zaburzenia cyklu miesiączkowego po przyjęciu szczepionki na COVID-19 – to jeden z wątków, który od pewnego czasu jest tematem wiodącym na nie jednym forum internetowym czy społecznościowych grupach dyskusyjnych. Naukowcy postanowili przyjrzeć się temu problemowi, wyciągając pierwsze wnioski.

  • Norowirusy – charakterystyka, objawy zarażenia, leczenie

    1/3 przypadków zakażeń norowirusami dotyczy dzieci poniżej 5. roku życia., jednak norowirusy bardzo łatwo przenoszą się również na osoby dorosłe i wywołują te same dolegliwości. Jakie są objawy zakażenia norowirusem? Co robić, by zapobiegać zarażeniu? Podpowiadamy.

  • Hipotermia – przyczyny, objawy, pierwsza pomoc

    Hipotermia to wychłodzenie organizmu, do którego dochodzi, gdy temperatura ciała spada poniżej 35℃. Co ją może spowodować? Czy jej skutki mogą być groźne dla zdrowia? Jak wygląda pierwsza pomoc osobie z hipotermią? Podpowiadamy.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij