Naukowcy ostrzegają przed chorobą X – czy czeka nas kolejna pandemia?

Choroba X to termin wprowadzony przez Światową Organizację Zdrowia (WHO), który nie odnosi się do konkretnego schorzenia, ale jest używany w epidemiologii i medycynie do opisania potencjalnej przyszłej pandemii wywołanej przez nieznany patogen. Może ona szybko się rozprzestrzeniać i stanowić znaczne zagrożenie dla zdrowia publicznego.

Czym jest tajemnicza choroba X?

Choroba X to pojęcie stworzone przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) w lutym 2018 roku na określenie hipotetycznego, nieznanego schorzenia, które potencjalnie może wywołać epidemię. Wpisano ją na listę najgroźniejszych chorób zakaźnych wymagających bezwzględnego uwzględnienia w badaniach i przyznano jej najwyższy priorytet (na liście widnieje m.in. obok COVID-19, krymsko-kongijskiej gorączki krwotocznej, zakażenia wirusem Ebola czy wirusem Marburg).

Specjaliści podkreślają również, że ogromny rezerwuar wirusów krążących wśród dzikich zwierząt może być źródłem chorób poważnie zagrażających zdrowiu i życiu ludzi, np. hantawirus z rodziny Bunyaviridae przenoszony przez gryzonie. Dzieje się tak ze względu na zdolność wirusów do przenoszenia się i zarażania innych gatunków, a tym samym do powodowania infekcji, na którą ludzie nie będą mieli odporności.

Jaki patogen może wywołać chorobę X?

Naukowcy nie wiedzą jeszcze, jaki rodzaj wirusa czy bakterii może wywołać następną pandemię. Wielu specjalistów uważa, że może to być koronawirus lub nowy szczep grypy. Jednak może być to także zupełnie nowy patogen. Eksperci WHO ostrzegają, że choroba X może być przyczyną zgonów nawet 50 milionów ludzi na świecie, a więc tylu, ile zginęło w trakcie trwania pandemii grypy w latach 1918-1919.

Obecnie na liście Światowej Organizacji Zdrowia, obejmującej najgroźniejsze patogeny posiadające potencjał epidemiczny, znajduje się m.in.:

• gorączka krwotoczna Ebola,
• zakażenie wirusem Marburg,
• gorączka Doliny Rift,
• dżuma,
• małpia ospa,
• gorączka krwotoczna Lassa,
• SARS (zespół ostrej ciężkiej niewydolności oddechowej),
• MERS (bliskowschodni zespół niewydolności oddechowej),
• tularemia (gorączka zajęcza),
• zakażenie wirusem Nipah,
• legionelloza,
• borelioza,
• melioidoza (choroba Whitmora).

Inne choroby o potencjale epidemicznym, takie jak gruźlica, HIV/AIDS, malaria, ptasia grypa i denga, nie zostały uwzględnione na liście WHO, ponieważ istnieją duże sieci kontroli i badań tych patogenów, a także zatwierdzone metody leczenia.

Jak się uchronić przed chorobą X?

Choć środowiska naukowe ostrzegają, że kolejna pandemia może nadejść już wkrótce, tak naprawdę nie wiadomo, jaki dokładnie patogen może ją wywołać. W związku z tym nie istnieją precyzyjne wytyczne dotyczące tego, w jaki sposób można się przed nim chronić. To, co możemy robić, to stosować podstawowe środki ostrożności i higieny osobistej. Ważne jest, aby monitorować stan swojego zdrowia i być na bieżąco z ostrzeżeniami wydawanymi przez międzynarodowe (takie jak WHO) i krajowe (np. Ministerstwo Zdrowia) służby oraz organizacje zajmujące się ochroną zdrowia. Eksperci podkreślają również, aby nie wpadać w panikę, a w razie zachorowania stosować się do wskazówek lekarza.

Wirusowe choroby zakaźne – profilaktyka

Profilaktyka chorób zakaźnych obejmuje szereg działań, które mają na celu zapobieganie zakażeniom i ograniczenie rozprzestrzeniania się drobnoustrojów chorobotwórczych. Oto kilka kluczowych zasad:

• Noszenie maseczki – noszenie maski ochronnej w miejscach publicznych, szczególnie kiedy mamy objawy infekcji i gdy nie możemy zachować odpowiedniego dystansu społecznego, ma na celu minimalizowanie ryzyka przeniesienia wirusa.
• Częste mycie rąk – mycie rąk wodą i mydłem przez co najmniej 20 sekund jest jednym z najskuteczniejszych środków zapobiegawczych. Jeśli nie ma dostępu do wody i mydła, można użyć środka do dezynfekcji na bazie alkoholu.
• Dystans społeczny – staraj się utrzymywać co najmniej 1–2 metry odległości od innych osób, zwłaszcza jeśli ktoś kaszle, kicha lub nie nosi maski. Unikaj dużych zgromadzeń.
• Zasłanianie ust i nosa – gdy kichasz lub kaszlesz, zasłaniaj nos i usta łokciem bądź chusteczką, a następnie wyrzuć ją do zamkniętego kosza na śmieci.
• Regularne wietrzenie pomieszczeń – właściwa wentylacja może pomóc w rozproszeniu potencjalnie zakaźnych cząsteczek znajdujących się w powietrzu. Dbaj też o czystość otoczenia, a jeśli jest to konieczne – dezynfekuj powierzchnie specjalnymi środkami.
• Monitorowanie swojego stanu zdrowia – bądź świadomy, jakie objawy występują przy najczęstszych chorobach zakaźnych (np. gorączka, kaszel, trudności z oddychaniem, ostra biegunka, wysypka), a w przypadku ich pojawienia się, skonsultuj się z lekarzem i postępuj zgodnie z jego zaleceniami.
• Samoizolacja – jeśli masz objawy infekcji, pozostań w domu i skonsultuj się ze specjalistą.
• Unikanie kontaktu z chorymi – w miarę możliwości unikaj kontaktu z osobami, które są chore.
• Szczepienia – skorzystaj z dostępnych szczepień, np. przeciwko COVID-19 czy przeciwko grypie.
• Dbanie o swój stan zdrowia – stosuj zbilansowaną dietę, pamiętaj o regularnym, umiarkowanym wysiłku fizycznym, wysypiaj się, unikaj silnego stresu. W porozumieniu z lekarzem bądź farmaceutą stosuj odpowiednią suplementację, dopasowaną do Twojego stanu zdrowia.