Objawy kacheksji - niedożywienie
Natalia Bień

Kacheksja – czym jest?

Przewlekłe choroby, takie jak nowotwory, powodują w organizmie człowieka prawdziwe spustoszenie. Stan taki nazywa się kacheksją, a jednym z jego charakterystycznych objawów jest spadek masy ciała. Jak pomóc choremu dotkniętemu kacheksją?

Kacheksja to stan wyniszczenia organizmu w przebiegu przewlekłej choroby, zazwyczaj nowotworowej. Sam termin pochodzi od greckich słów kakos”  i hexis”, które w dosłownym tłumaczeniu oznaczają złą kondycję. Najczęściej objawia się ona brakiem apetytu, spadkiem masy ciała oraz pogorszeniem stanu sprawności.

Kacheksja – co to jest?

Kacheksja (ICD 10 – kod R41) jest synonimem przewlekłego niedożywienia związanego z chorobą ze współistniejącym stanem zapalnym. Do rozpoznania kacheksji wymagane jest stwierdzenie co najmniej 5% ubytku masy ciała w czasie ostatnich 12 miesięcy (w wyniku przewlekłej choroby nerek, obturacyjnej choroby płuc czy niewydolności serca) lub krótszym – 3– 6 miesięcy w przebiegu choroby nowotworowej.

Dodatkowo bierze się pod uwagę takie objawy jak obniżenie siły mięśniowej, niski wskaźnik beztłuszczowej masy ciała osłabienie organizmu czy anoreksja.

Ten zespół chorobowy towarzyszy aż 10% pacjentom z niewydolnością serca lub reumatoidalnym zapaleniem stawów, przez 30% przypadków różnych typów nowotworów do nawet 50% chorych w schyłkowej fazie przewlekłej niewydolności nerek. Istotne jest jej wczesne rozpoznanie, które poprawia rokowania pacjentów w kacheksji.

Kacheksja – przyczyny

Najczęstszą przyczyną jest kacheksja nowotworowa, która występuje zwłaszcza w przebiegu nowotworów układu pokarmowego (rak trzustki, żołądka, przełyku), nowotworów płuc oraz chłoniaków nieziarniczych. W takich przypadkach zazwyczaj towarzyszy jej anoreksja, czyli obniżenie apetytu powodujące zmniejszenie ilości spożywanych pokarmów oraz astenia, czyli zmęczenie, znużenie nasilające się w czasie leczenia onkologicznego i w zaawansowanym okresie choroby. Połączenie tych zespołów objawowych nosi nazwę zespołu kacheksja-anoreksja-astenia lub inaczej zespołu wyniszczenia nowotworowego. Chociaż powszechnie uważa się, że przyczyną tego stanu odpowiedzialny jest brak apetytu, patomechanizm tego zespołu chorobowego jest o wiele bardziej złożony. Twierdzi się, że w wyniku patologicznego przewlekłego zapalenia tlącego się w organizmie dochodzi do zmian metabolicznych w postaci hipermetabolizmu tłuszczy, cukrów i białek oraz podwyższenia poziomu cytokin prozapalnych. Jest to swoista odpowiedź organizmu na toczący się w organizmie proces chorobowy.

Do wystąpienia  kacheksji może dojść również w przebiegu chorób przewlekłych takich jak niewydolność serca, nerek czy przewlekła obturacyjna choroba płuc. Kacheksja sercowa wywołana jest zazwyczaj zmianami w przewodzie pokarmowym upośledzającym wchłanianie składników pokarmowych, zaburzeniami równowagi metabolicznej polegającymi na nasileniu katabolizmu oraz zwiększeniu aktywacji układu współczulnego.

Kacheksja alkoholowa jest przykładem tego, że również uzależnienia mogą prowadzić do zespołu wyniszczenia organizmu. Do innych mniej częstszych przyczyn zalicza się długotrwałe niedożywienie, w szczególności w krajach rozwijających się, gdzie panuje powszechny głód, czy w przypadku chorób zakaźnych, takich jak AIDS.

Polecane dla Ciebie

Kacheksja – objawy

W przypadku wycieńczenia organizmu pierwsze objawy to zazwyczaj ogólne osłabienie i spadek apetytu. Występuje niechęć do spożywania pokarmów, uczucie przepełnienia w żołądku, bóle brzucha, mdłości, a nawet czasami wymioty. Upośledzone jest również wchłanianie substancji odżywczych, jak i perystaltyka przewodu pokarmowego. Do chodzi do tego osłabienie siły mięśniowej oraz przewlekłe wyczerpanie, wycieńczenie. Pojawiają się również obrzęki w okolicach dłoni i stóp będące konsekwencją niedostatecznej podaży i nadmiernej utraty białka.

W przebiegu kacheksji dochodzi również do niedokrwistości, która pogłębia już występujące przewlekłe zmęczenie, i objawia się dodatkowo jako zawroty głowy, omdlenia, uczucie kołatania serca czy duszności.

Charakterystyczne jest również osłabienie odporności organizmu, które zazwyczaj manifestuje się jako zwiększona podatność na infekcje.

Zmienia się również wygląd zewnętrzny pacjentów. Dochodzi do objawów odwodnienia, zaników mięśni i tkanki tłuszczowej. Skóra staje się blada i przesuszona, włosy matowieją, a na twarzy występują cienie pod oczami.

Pacjenci cierpiący na kacheksję, prezentują również zmiany w zachowaniu zazwyczaj w postaci depresji. Powoduje ona, że chorzy mają obniżony nastrój, wycofują się z życia towarzyskiego, całkowicie lub częściowo rezygnują z życia seksualnego, a na co dzień towarzyszy im poczucie lęku. Za znacznym obniżeniem nastroju stoi również zależność pacjentów od swoich rodzin oraz postrzeganie siebie jako ciężaru dla najbliższych.

W schyłkowym stadium kacheksja może objawiać się jako bardzo silne osłabienie organizmu prowadzące nieuchronnie do śmierci.

Kacheksja – leczenie

Wyniszczenie, kacheksja zazwyczaj jest konsekwencją innej patologii leżącej u jej podłoża, więc w leczeniu powinniśmy się skupić nie tylko na łagodzeniu objawów, ale również na działaniu przyczynowym. W kacheksji nowotworowej działając przyczynowo będziemy starali się wyeliminować ognisko nowotworu. W kacheksji chorób przewlekłych najważniejszym czynnikiem będzie prawidłowe leczenie choroby podstawowej, a w kacheksji alkoholowej odstawienie alkoholu.

Leczenie objawowe odgrywa bardzo istotną rolę, ponieważ polepsza jakość życia pacjenta oraz ma wpływ na skuteczność leczenia choroby podstawowej. W kacheksji dieta oraz edukacja pacjenta i jego rodziny na temat zespołu wyniszczenia stanowi bardzo ważny element terapii.

Dieta powinna składać się głównie z pokarmów bogatoenergetycznych i ubogoresztkowych, a posiłki powinny być podawane częściej, ale w mniejszych porcjach. Warto również uwzględnić preferencje żywnościowe chorego, gdyż zazwyczaj chętniej spożywają pokarmy chłodne i dobrze przyprawione. Ważne, żeby pamiętać o tym, że najkorzystniejsze dla pacjenta jest żywienie dojelitowe, które obejmuje nie tylko przyjmowanie posiłków drogą doustną, ale również przez zgłębnik wprowadzony do żołądka lub jelita cienkiego czy przetokę odżywczą. Żywienie pozajelitowe powinno być ostatecznością w przypadku pacjentów z kacheksją.

W leczeniu objawowym stosujemy głównie:

  • octan megestrolu, który powoduje wzrost apetytu i hamuje ubytek masy ciała,
  • glikokortykosteroidy, które poprawiają apetyt i samopoczucie
  • cyproheptadynę, czyli antagonistę receptorów serotoninowych, który poprawia apetyt bez zwiększania masy ciała
  • wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega-3 znajdujące się m.in. w oleju ryb morskich
  • leki prokinetyczne poprawiające perystaltykę przewodu pokarmowego
  • oraz pochodne greliny.
Pacjentów, którzy mogą się samodzielnie poruszać powinno zachęcać się nawet do niewielkiej aktywności fizycznej, a chorzy leżący powinni być pod stałą opieką rehabilitanta. Zapobiega to powstawaniu odleżyn, jak i również przykurczy i zaników mięśniowych.

Istotne jest również wsparcie psychologiczne, w szczególności u pacjentów, którzy wykazują zmiany w dotychczasowym zachowaniu.

  1. Kacheksja w niewydolności serca; B.Stanuch, B. Zubelewicz-Szkodzińska; Postępy dietetyki w geriatrii i gerontologii"; 2016;4:41-47.
  2. Onkologia  podręcznik dla studentów i lekarzy, pod redakcją Jacka Jassema i Radzisława Kordka, Via Medica Gdańsk 2019.
  3. Zespół wyniszczenia nowotworowego (kacheksja). Brak łaknienia (anoreksja); L. Gorzelińska, J.Łuczak; Borgis - Nowa Medycyna" 1/2000.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Choroba Gravesa-Basedova – objawy, rozpoznanie, leczenie

    Do tej pory nie udało się ustalić etiopatogenezy choroby Gravesa-Basedova, wiadomo jedynie, że jest chorobą autoimmunologiczną. Występuje zdecydowanie częściej u kobiet (około 10 razy częściej), co z kolei może sugerować wpływ estrogenów na rozwój schorzenia. Ponadto zaobserwowano, że choroba częściej rozwija się po silnych sytuacjach stresowych.

  • Piodermia zgorzelinowa – przyczyny, objawy, leczenie

    Piodermia zgorzelinowa to rzadka, niezakaźna choroba, której etiologia do tej pory nie została wyjaśniona. Charakteryzuje się szybko rozwijającym się owrzodzeniem, mogącym zajmować duże obszary skóry. Często towarzyszy chorobom o podłożu autoimmunologicznym.

  • Kompresjoterapia – czym jest i na czym polega?

    Choroby naczyń żylnych to jedne z częstszych dolegliwości dotyczących głównie kończyn dolnych. W ich leczeniu przychodzi nam z pomocą kompresjoterapia, czyli inaczej zwana terapia uciskowa. Na czym ona polega?

  • Gęsta, lepka krew – przyczyny, objawy, leczenie

    Krew składa się z wyspecjalizowanych komórek, przeciwciał, czynników krzepnięcia i substancji w niej przenoszonych, m.in hormonów, lipidów, białek i glukozy. Stężenie tych składników wpływa na gęstość i lepkość krwi, a równowaga między nimi pozwala na jej poprawne krążenie. Jak rozpoznać zbyt gęstą krew?

  • Mielofibroza – przyczyny, leczenie

    Mielofibroza zaliczana jest do nowotworów szpiku kości, najrzadszych wśród wszystkich chorób mieloproliferacyjnych. Rozwija się długo i podstępnie, początkowo nie dając specyficznych objawów. Jakie są jej symptomy? W jaki sposób leczy się mielofibrozę?

  • Zespół popunkcyjny – na czym polega?

    Zespół popunkcyjny jest następstwem nakłucia lędźwiowego, którego dokonuje się podczas diagnostyki zakażeń ośrodkowego układu nerwowego. Pomimo że punkcja jest zabiegiem całkowicie bezpiecznym, to istnieje jednak ryzyko pojawienia się nieprzyjemnych objawów utrzymujących się najczęściej od 2 do 3 dni.

  • Wirus Epsteina-Barr (EBV) – objawy i leczenie

    Jednym z członków dużej rodziny wirusów z rodzaju Herpes jest wirus Epsteina-Barr (EBV). Co ciekawe, jest jednym z tych patogenów, które u ludzi występują najczęściej i na ogół nie manifestują się pod postacią specyficznych objawów. Mimo to EBV może przyczynić się do rozwoju poważnej choroby, jaką jest mononukleoza zakaźna.

  • Rak okrężnicy – przyczyny, objawy, leczenie, rokowania

    Rak okrężnicy jest drugim co do częstości nowotworem oraz drugą przyczyną zgonu w krajach zachodnich, a niestety, ilość zachorowań na ten typ raka wciąż rośnie. Dlatego najważniejsza jest profilaktyka lub wczesne wykrycie, które zapewnia wysoką wyleczalność. Pierwsze symptomy raka okrężnicy są nietypowe i zależą od jego lokalizacji. Jak objawia się rak okrężnicy? Jak mu zapobiec?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij