Żywienie pozajelitowe – czym jest i jak wygląda?
Maria Brzegowy

Żywienie pozajelitowe – czym jest i jak wygląda?

Gdy żywienie drogą przewodu pokarmowego nie jest wystarczające albo możliwe, zespół leczący może podjąć decyzję o włączeniu pacjenta do procedury żywienia pozajelitowego. Czym ono jest i na czym polega? Czy można je podawać w warunkach domowych? Jak długo trwa żywienie parenteralne? 

Żywienie pozajelitowe – na czym polega i jak długo trwa? 

Zadaniem przewodu pokarmowego jest trawienie oraz wchłanianie poszczególnych elementów pożywienia. W sytuacji, gdy te, a także inne mechanizmy nie działają jak należy, może być potrzebne wsparcie z zewnątrz – w postaci właśnie żywienia drogą dożylną.  

Żywienie pozajelitowe, inaczej żywienie parenteralne (ang. parenteral nutrition), polega na dożylnym dostarczeniu składników takich jak białko, węglowodany, tłuszcze, elektrolity, witaminy, pierwiastki śladowe oraz woda z pominięciem jelit oraz krążenia wrotnego. Mieszaninę przeznaczoną do tego celu stanowi jałowy, apirogenny roztwór wodny bądź emulsja typu olej w wodzie (o/w) substancji odżywczych o ściśle zaplanowanym składzie.

Mieszanina jest przygotowana indywidualnie dla pacjenta, w warunkach aseptycznych apteki szpitalnej, na podstawie wypisanej przez lekarza recepty. Opracowana i przygotowana w ten sposób mieszanina jest przeznaczona do podaży drogą dożylną jako wlew kroplowy lub za pomocą pompy infuzyjnej. Aby było to możliwe, niezbędny jest dostęp dożylny. 

W żywieniu parenteralnym wyróżnia się dwa sposoby prowadzenia interwencji:  

  • całkowite żywienie pozajelitowe – wskazane m.in. u pacjentów z nasilonym katabolizmem w przebiegu rozległych operacji, niewydolności nerek, wątroby lub posocznicy; 
  • częściowe żywienie pozajelitowe – zalecane u pacjentów wymagających zmienionej podaży składników odżywczych, pomimo że występuje pełen dostęp do przewodu pokarmowego, np. u chorych w przebiegu choroby nowotworowej. 

Żywienie pozajelitowe – wytyczne. Przygotowanie do żywienia parenteralnego 

Celem właściwego przygotowania do podaży żywienia pozajelitowego zespół leczący opracowuje tzw. plan leczenia, czyli dokument określający cele leczenia żywieniowego oraz sposób jego realizacji. Taki plan zawiera: 

  • wskazania do leczenia żywieniowego; 
  • krótko- oraz długoterminowe cele żywienia (w tym zmniejszenie dolegliwości związanych z chorobą, poprawa stanu odżywienia pacjenta, poprawa jakości jego życia itp.); 
  • rodzaj zastosowanego dostępu do układu żylnego; 
  • skład planowanej do podaży mieszaniny odżywczej; 
  • sposób podawania mieszanin odżywczych. 

Żywienie parenteralne prowadzone jest przy użyciu:  

  • cewnika założonego do żyły centralnej (tzw. żywienie pozajelitowe drogą dostępu do żył centralnych); 
  • kaniuli założonej do żyły obwodowej (tzw. żywienie pozajelitowe drogą żył obwodowych); 
  • przetoki tętniczo-żylnej. 

Polecane dla Ciebie

Wskazania do żywienia pozajelitowego  

Żywienie pozajelitowe (jako interwencję będącą składową leczenia żywieniowego) rozważa się w przypadku tych chorych, u których stwierdza się następujące warunki kliniczne: 

  • obecność niedożywienia albo tzw. wysokie ryzyko żywieniowe; 
  • zagrażające niedożywienie; 
  • spodziewany brak możliwości włączenia diety doustnej przez więcej niż 7 dni.  
W kontekście żywienia pozajelitowego głównym wskazaniem do jego prowadzenia jest niewydolność przewodu pokarmowego. Rekomenduje się je wdrożyć u pacjentów m.in. z określonym typem zespołu krótkiego jelita (ang. SBS, short bowel syndrome), niedokrwieniem przewodu pokarmowego, ostrą lub przewlekłą niewydolnością jelit, a także cechujących się brakiem możliwości dostępu do przewodu pokarmowego.  

Żywienie pozajelitowe w domu – warunki, refundacja 

Ponieważ żywienie pozajelitowe może być procedurą trwającą przez długi czas, jeśli warunki chorego na to pozwalają, włącza się tzw. domowe żywienie pozajelitowe. Kwalifikacja do tej formy leczenia następuje w szpitalu. Chory musi posiadać stały dostęp żylny, cechować się stabilnością metaboliczną, posiadać odpowiednią wiedzę i umiejętności w zakresie pielęgnacji dostępu i sposobu jego używania oraz pozostawać w stałej współpracy z ośrodkiem prowadzącym.

Istotnym elementem opieki jest także miejsce zamieszkania – pozwalające na bezpieczne prowadzenie interwencji. Gdy wymogi te zostaną spełnione, pacjent będzie regularnie otrzymywać mieszaniny do żywienia bezpośrednio do domu, samodzielnie podłączać się, przetaczać „worki” oraz odłączać je po zakończonej procedurze. Żywienie pozajelitowe w warunkach domowych jest refundowane przez NFZ. 

Żywienie pozajelitowe – powikłania

Pomimo zaawanasowanej technologii oraz wysokiej standaryzacji metod leczenia podczas prowadzenia żywienia pozajelitowego mogą wystąpić rozmaite powikłania, takie jak: 

  • zespół szoku pokarmowego (tzw. refeeding syndrome); 
  • odcewnikowe zapalenie krwi; 
  • posocznica
  • zakażenia skóry; 
  • zaburzenia glikemii; 
  • zaburzenia lipidowe; 
  • niedożywienie (gdy żywienie zostanie poprowadzone w niewłaściwy sposób). 
Celem zapobieżenia powikłaniom przed rozpoczęciem domowej procedury leczenia żywieniowego pacjent (oraz najczęściej także i jego bliski/bliscy) przechodzą dokładne szczegółowe szkolenie w temacie pielęgnacji dostępu oraz sposobu jego obsługi. Takie szkolenie prowadzone jest przez zespół pielęgniarski szpitala i zwykle trwa przynajmniej kilka dni. 
  1. POLSPEN, Żywienie pozajelitowe w domu. Podręcznik dla pacjentów, Wydawnictwo Scientifica, Kraków 2016. 
  2. POLSPEN, Standardy żywienia dojelitowego i pozajelitowego, Wydawnictwo Scientifica, Kraków 2019. 
  3. S. Kłęk i in., Leczenie żywieniowe w neurologii - stanowisko interdyscyplinarnej grupy ekspertów. Część I. Zasady ustalania wskazań do leczenia żywieniowego, "Polski Przegląd Neurologiczny", nr 3 (13) 2017. 
  4. L. Sobotka, Podstawy żywienia klinicznego, Wydawnictwo Scientifica, Kraków 2013. 
  5. K. Księżarczyk, B. Sankowski, Wybrane aspekty żywienia pozajelitowego, "Biuletyn Wydziału Farmaceutycznego WUM", nr 4 2017. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Wymiotowanie krwią – czego jest objawem?

    Krwawe wymioty mogą mieć wiele przyczyn – od niegroźnego podrażnienia błony śluzowej żołądka, aż po zagrażające życiu pękniecie żylaków przełyku. Śladowe krwawienie może pochodzić z jamy ustnej, nosa, gardła, krtani, przełyku czy żołądka. Pojedynczy epizod niewielkiej ilość krwi w wymiotach nie musi budzić niepokoju, natomiast jeśli sytuacja się powtarza lub ilość krwi jest znaczna, konieczna będzie pilna konsultacja specjalistyczna. Czym zatem jest spowodowane wymiotowanie krwią? Czy jest groźne?

  • Parwowiroza psa – przyczyny, objawy, leczenie psiego tyfusu

    Brak apetytu, osowiałość, wymioty i biegunka – to mogą być jedne z pierwszych objawów parwowirozy, czyli choroby zakaźnej, która dotyka psów. Psi tyfus może objawiać się poprzez krwotoczne zapalenie jelit lub zapalenie mięśnia sercowego, a zależy to do wieku czworonoga, gdyż drugi wariant choroby częściej dotyczy szczeniąt. Jak uchronić psa przed parwowirozą? Jak wygląda diagnostyka i leczenie parwowirozy?

  • Choroba Addisona-Biermera

    Choroba Addisona-Biermera inaczej zwana anemią złośliwą to najczęstsza przyczyna niedokrwistości związanej z niedoborem witaminy B12. Co ciekawe dotyczy ona częściej osób starszych, z grupą krwi A oraz niebieskim kolorem oczu. Oprócz objawów ogólnych związanych z niedokrwistością towarzyszą jej również zaburzenia neurologiczne oraz objawy ze strony przewodu pokarmowego.

  • Liszaj twardzinowy – co to jest, przyczyny, objawy

    Liszaj twardzinowy to schorzenie narządów płciowych, które dotyka przede wszystkim młode kobiety wchodzące w okres dojrzewania, jak również panie, u których rozpoczyna się menopauza. Dowiedz się, z czego wynika ta choroba, na którą zapadają również mężczyźni, oraz w jaki sposób sobie z nią radzić.  

  • Dermatillomania – co to jest? Co zrobić, kiedy chęć skubania skóry jest silniejsza?

    Neurotyczne drapanie skóry czy też patologiczne skubanie skóry – to dwa określenia, które stosowane są zamiennie w przypadku dermatillomanii (PSP, ang. Pathological Skin Picking). PSP jest często porównane do uzależnienia, ponieważ pacjenci z dermatillomanią odczuwają ogromną potrzebę czy wręcz przymus skubania swojego naskórka. Jak radzić sobie w sytuacji, w której nie możemy przestać rozdrapywać skóry?

  • Płukanie żołądka – na czym polega? Kiedy jest wykonywane?

    Płukanie żołądka jest jedną z procedur dekontaminacyjnych. Polega na usunięciu spożytych substancji toksycznych, które stanowią zagrożenie dla zdrowia i życia. Jak dokładnie wygląda płukanie żołądka? Czy boli?

  • Sarkopenia wieku podeszłego – czym jest? Czy można jej zapobiec?

    Szybsze męczenie się, niska wytrzymałość na wysiłek, zaburzenia równowagi – to tylko wybrane z następstw sarkopenii, jednostki chorobowej dotyczącej zwłaszcza populacji osób starszych. Niestety, sarkopenia także jest problemem wśród osób otyłych i przewlekle chorych. Jak zatem ją rozpoznać? Czym jest otyłość sarkopeniczna?

  • Pęcherzowe oddzielanie się naskórka

    Pęcherzowe oddzielanie się naskórka jest grupą chorób pęcherzowych o podłożu genetycznym lub autoimmunologicznym, która charakteryzuje się powstawaniem pęcherzy samoistnie lub po niewielkim urazie. Zwiększona wrażliwość skóry oraz tendencja do powstawania pęcherzy związana jest ze zmianami w budowie cząsteczek adhezyjnych lub białek strukturalnych, od których zależą prawidłowe połączenia pomiędzy skórą właściwą a naskórkiem.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij