kobieta cierpiąca na anoreksję
Katarzyna Turek-Kawecka

Anoreksja – przyczyny, objawy, leczenie jadłowstrętu psychicznego

Współcześnie coraz więcej osób boryka się z zaburzeniami odżywienia, a anoreksja jest najpoważniejszym schorzeniem spośród nich. Na czym polega ta choroba i jak ją rozpoznać?  Jak wspierać osobę z anoreksją? Podpowiadamy.

Wśród społeczeństwa panuje przekonanie, że jedzenie lub niejedzenie zależne jest od silnej woli i osoba, która nie może się powstrzymać od jedzenia lub do niego zmusić, ma po prostu słabą motywację czy niechęć do wprowadzenia zmian. Prawda jest jednak zupełnie inna. Zarówno kompulsywne objadanie się, bulimia, anoreksja, jak i wiele innych chorób powiązanych ze spożywanym pokarmem i jego ilością klasyfikowane jest jako choroba, zaburzenie psychiczne, czyli problemy, z którymi wcale nie jest tak łatwo sobie poradzić tylko za pomocą chęci. Pomimo że bardzo dużo mówi się o tym, jak rośnie z roku na rok odsetek osób chorujących na otyłość, czyli mających wyższy wskaźnik masy ciała, niż przewidują normy, inne zaburzenia odżywienia nie pozostają w tyle i ilość osób cierpiących z powodu niższej masy ciała także jest coraz większa.

Anoreksja – co to za choroba? U kogo może wystąpić?

Anoreksja, czyli jadłowstręt psychiczny (łac. Anorexia nervosa), jest zaburzeniem, które cechuje się znacznym ubytkiem masy ciała na skutek znaczącego ograniczenia przyjmowanych pokarmów. Jest to realna i groźna choroba – jeśli nie jest odpowiednio leczona, może doprowadzić do stopniowego wyniszczenia organizmu chorej osoby, a nawet śmierci.

Pomimo że anoreksję większość osób kojarzy z wychudzoną kilkunastoletnią dziewczynką, to występowanie tej choroby wcale nie ogranicza się tylko do tej grupy. Na anoreksję chorują zarówno młodsze, nastoletnie osoby, jak i starsze, zupełnie dorosłe. Częstotliwość występowania anoreksji wśród osób płci męskiej jest rzadsza niż u kobiet, ale mężczyźni także chorują na jadłowstręt psychiczny i to coraz częściej. 

Anoreksja a bulimia

Anoreksja oraz bulimia to dwie różne choroby z zakresu zaburzeń odżywiania, chociaż czasem mogą być do siebie podobne. Bulimia polega na okresach nadmiernego objadania się bez kontroli ilości spożywanego pokarmu przeplatanych stosowaniem diet odchudzających i prowokowaniem wymiotów, środków przeczyszczających, moczopędnych lub bardzo silnej aktywności fizycznej w związku ze strachem związanym z przybraniem masy ciała. Anoreksja natomiast zakłada przede wszystkim ograniczanie kaloryczności posiłków oraz podobne sposoby na oczyszczanie jak przy bulimii, ale ataki niekontrolowanego objadania się pojawiają się sporadycznie, a nie na co dzień. W przypadku anoreksji masa ciała zawsze jest niższa niż prawidłowa i następuje zanik miesiączki, u osób chorujących na bulimię masa ciała często jest w normie (może też być za niska lub za wysoka), natomiast cykl menstruacyjny może być normalny lub nieregularny. Anoreksja powoduje brak odczuwania głodu, zupełnie przeciwnie jest natomiast w przypadku bulimii – tutaj głód pojawia się często i jest dość silny, prowadzi do spożywania dużej ilości kalorii i poczucia winy. 

Anoreksja – czynniki ryzyka

Istnieje bardzo wiele czynników ryzyka anoreksji. Bardzo ważne są aspekty kulturowe oraz społeczne, nakazujące dbanie o swoje ciało w celu zmniejszenia ryzyka zachorowania na wiele chorób. Powszechna jest opinia, że osobom szczupłym łatwiej jest znaleźć pracę, partnera, być szczęśliwym i osiągnąć życiowy sukces. Ze wszystkich stron w mediach już do najmłodszych dzieci docierają informacje, że należy być szczupłym – nawet popularne lalka do zabawy ma niemożliwą do osiągnięcia u ludzi, nienaturalnie wąską talię i długie nogi.  

Choroba ta najczęściej występuje w krajach wysoko rozwiniętych, wśród kobiet między 12–35. rokiem życia. Często problem pojawia się w ciąży lub po niej. W dużej ilości przypadków zaburzenie dotyczy osób z tak zwanej średniej i wyższej warstwy społecznej, gdzie rywalizacja pomiędzy rówieśnikami jest bardzo silna.

Osoby chorujące na anoreksję bardzo często mają skłonności autodestrukcyjne oraz narcystyczne. Są niezadowolone ze swojego wyglądu. Duża część anorektyków przywiązuje wagę do swoich osiągnięć, jest pracowita, dokładna i obowiązkowa. Mają dużą potrzebę sukcesu, ale ciągle pomniejszają swoje osiągnięcia. Mają bardzo zaniżoną samoocenę, są nadwrażliwe na krytykę. Mają wrażenie, że nie mają na nic wpływu, ani nie potrafią utrzymać kontroli nad biegiem zdarzeń, więc chcą to zmienić i nie jedząc, przejmują kontrolę nad swoim ciałem.

Powiązane produkty

Anoreksja w Polsce – statystyki

Zaburzenia odżywiania dotykają coraz młodsze osoby. Według statystyk pojawiają się one już u 13–14-latków. Nie ma dokładnych statystyk, które pokazywałyby dokładną częstość występowania anoreksji w Polsce, ale szacuje się, że jest to 0,8–1,8% populacji dziewcząt poniżej 18. roku życia.  

Statystyki pokazują, że na świecie na jadłowstręt psychiczny cierpi od 0,9 do 4,3% kobiet i od 0,2 do 0,3% mężczyzn. Z pewnością liczby te zarówno na świecie, jak i w Polsce ciągle rosną.

Przyczyny anoreksji

Przyczyną anoreksji często jest zniekształcony obraz idealnego ciała kreowany przez media, zabawki dla dzieci, oczekiwania społeczeństwa. Bardzo ważnymi aspektami są także presja i współzawodnictwo rówieśników, chęć osiągnięcia perfekcjonizmu.  

Anoreksja często pojawia się u osób, które miały zaburzone dzieciństwo, mają zaniżoną samoocenę lub mają zaburzenia osobowości o charakterze obsesyjno-kompulsywnym. 

Anoreksja – rozpoznanie

Zgodnie z klasyfikacją ICD-11 anoreksja rozpoznawana jest u osób dorosłych, u których BMI jest niższe niż 18,5 kg/m2 oraz u dzieci i młodzieży poniżej 5 centyla, a niska masa ciała nie wynika z innych chorób lub niedostępności pożywienia. 

Niskiej masie ciała towarzyszyć muszą zachowania żywieniowe zapobiegające przywróceniu prawidłowej dla danej osoby wartości kilogramów – celowe ograniczanie spożywanej energii, nadużywanie środków przeczyszczających, prowokowanie wymiotów, prowokowanych w związku z lękiem przed przybraniem masy ciała. Dodatkowo bardzo często niska masa ciała lub jego kształt mają kluczowe znaczenie dla samooceny, a choremu ciągle wydaje się, że pomimo wychudzenia nadal waży za dużo.

Zgodnie z klasyfikacją DSM-5, anoreksja przyjmuje dwie formy:

  • ograniczającą, kiedy chory po prostu ogranicza jedzenie lub zwiększa aktywność fizyczną, ale nie doprowadza do oczyszczania (wymioty, środki przeczyszczające lub odwadniające, lewatywy) przez minimum 3 miesiące,
  • z napadami objadania się/przeczyszczaniem, kiedy chory stosował regularnie w ciągu 3     miesięcy sposoby pozwalające na „oczyszczenie” organizmu.

Diagnozując anoreksję, można także określić jej ciężkość, zależnie od BMI, lub w przypadku dzieci siatek centylowych. I tak wyróżnia się cztery postaci anoreksji:

  • anoreksja łagodna – BMI >17 kg/m2,
  • anoreksja umiarkowana – BMI 16–16,99 kg/m2,
  • anoreksja ciężka – BMI 15–15,99 kg/m2,
  • anoreksja bardzo ciężka – BMI <15 kg/m2.

Anoreksja – objawy

Osoba chorująca na anoreksję w skrajny sposób przecenia znaczenie masy, wyglądu i kształtu swojego ciała. Pomimo niedowagi uważa, że nadal ma za dużo kilogramów, patrząc w lustro widzi zupełnie inny, zniekształcony obraz swojego ciała. Porównując się z innymi ludźmi, nawet o znacząco wyższej masie ciała, często wydaje jej się, że są one szczuplejsze niż ona. Chory na anoreksję bardzo ogranicza ilość przyjmowanego jedzenia, często wcale nie je w towarzystwie innych osób. Anorektyk nie pozwala sobie na produkty według niego tuczące, nawet jeśli jest to tort urodzinowy czy ulubiony obiad u ukochanej babci. Dodatkowo chętnie sięga po farmakologiczne środki odchudzające, przeczyszczające i odwadniające. Prowokuje wymioty i wprowadza nadmierną aktywność fizyczną.

Niepokojącymi objawami poza powyższymi i coraz niższą masą ciała powinny być także częste ważenie i mierzenie się oraz ciągłe przeglądanie się w lustrze. Z widocznych zmian poza samą różnicą w masie ciała będzie zmniejszenie masy mięśniowej, wystające obojczyki, łopatki i kręgi kręgosłupa oraz specyficzny meszek na tułowiu nazywany lanugo.

Anoreksja – gdzie szukać pomocy? Jak wygląda leczenie?

Leczenie chorych na jadłowstręt psychiczny zazwyczaj trwa lata, a nie tygodnie. Anorektyk musi zaakceptować i sam chcieć przybrać na masie ciała. Do leczenia wykorzystuje się psychoterapię – zazwyczaj w nurcie poznawczo-behawioralnym lub ewentualnie psychodynamicznym. Należy wprowadzić psychoedukację połączoną z edukacją żywieniową.

W przypadku ciężkiej postaci anoreksji zalecane jest przyjęcie chorego do szpitala. Konieczne jest stopniowe podnoszenie kaloryczności diety (z prędkością dopasowaną zawsze do indywidualnego przypadku) i uzupełnienie niedoborów pokarmowych. Czasem dodatkowo wprowadzana jest także farmakoterapia, zazwyczaj jednak ma ona znaczenie objawowe – na przykład leki antydepresyjne przy współwystępowaniu depresji.

Anorektycy powinny szukać pomocy u osób współpracujących na co dzień z chorymi na jadłowstręt psychiczny. Do grupy specjalistów, u których należałoby szukać pomocy, należą psychiatra, psychoterapeuta oraz dietetyk. Koniecznie powinni być to specjaliści doświadczeni w pomocy osobom z zaburzeniami odżywiania.

Jeśli postać choroby będzie na tyle ciężka, że wskazana byłaby hospitalizacja, ponieważ występuje zagrożenie zdrowia lub życia chorego, konieczne jest udanie się ze skierowaniem do oddziału psychiatrycznego, w którym leczy się także osoby z zaburzeniami odżywiania.

Anoreksja – powikłania, skutki

Ze wszystkich chorób natury psychicznej anoreksja wykazuje największy wskaźnik śmiertelności. Jest poważną chorobą. Jeśli nie będzie odpowiednio leczona, może doprowadzić do skrajnego wyniszczenia organizmu, a w konsekwencji poważnych problemów zdrowotnych i śmierci.

Poza niedożywieniem kalorycznym w przypadku anoreksji zazwyczaj dochodzi także do niedoborów witamin i składników mineralnych, które mogą utrudniać lub uniemożliwiać prawidłowe funkcjonowanie wielu narządów i układów w organizmie. Do skutków anoreksji zaliczyć można:

  • zahamowanie wzrostu wraz ze zmniejszeniem masy ciała,
  • zawroty głowy,
  • wypadanie włosów i suchość skóry,
  • osłabienie siły mięśniowej,
  • zwiększone ryzyko osteoporozy,
  • zatrzymanie miesiączkowania (czasem bezpowrotnie),
  • problemy z płodnością i libido,
  • obrzęk stóp, dłoni i twarzy,
  • problemy z sercem i układem krążenia,
  • trudności z pamięcią i koncentracją,
  • problemy z nerkami,
  • zaburzenia pracy jelit.
Wszystkie wymienione powyżej skutki mogą doprowadzić do poważnych powikłań. Jeśli będą zbyt poważne, to czasem nawet przywrócenie diety o odpowiedniej kaloryczności może nie być wystarczające. W przypadku pojawienia się objawów ze strony układu krążenia, wydalniczego czy nerwowego konieczne mogą okazać się interwencja lekarska i hospitalizacja.

Jak pomóc osobie z anoreksją?

Jeśli zauważysz, że ktoś z Twoich bliskich wykazuje objawy osoby mogącej chorować na anoreksję, to pamiętaj, że niczego nie zmienisz naciskiem, krzykiem, na siłę. Anorektyczka lub anorektyk ma mocno zaburzony obraz własnego ciała oraz sytuacji i najprawdopodobniej nie będzie skłonny się zgodzić ze stwierdzeniami, że musi zacząć więcej jeść. Konieczne będą akceptacja, okazanie zaniepokojenia oraz danie odpowiedniego wsparcia. Pokazanie, że się martwisz i chciałbyś pomóc. Nie wolno wzbudzać w chorym poczucia winy, oceniać go, przejmować nad nim kontroli czy okazywać negatywnych emocji. Zachęcaj do tego, aby chory mówił jak najwięcej o swoich uczuciach, słuchaj uważnie i nie przerywaj. Bardzo ważne jest także wybranie odpowiedniego miejsca i momentu do przeprowadzenia rozmowy, aby nie powodowała jeszcze większego stresu. Spróbuj zaproponować pomoc specjalisty.

Profilaktyka anoreksji – czy można zapobiec anoreksji?

Aby zapobiegać zaburzeniom odżywiania, dzieci powinny wynieść już z domu prawidłowe wzorce żywieniowe. Ponadto konieczna jest edukacja, jak bardzo w dzisiejszych mediach zaburzony jest obraz idealnej sylwetki. Niezwykle ważne jest uświadamianie, że wygląd nie jest najważniejszy w życiu i definiowanie wartości ludzi poprzez ich wygląd jest bardzo krzywdzące i nieprawidłowe.

Z pewnością pewnym rodzajem profilaktyki będzie powstrzymanie się od krzywdzących komentarzy dotyczących czyjejś masy ciała, które mogą być czynnikiem zapalnym pojawienia się choroby. Profilaktyka powinna objąć także miejsca edukacji – przedszkole, szkołę, gdzie prowadzona powinna być przez wychowawców oraz nauczycieli. Warto także doceniać dziecko, pozwalać mu mieć nad pewnymi aspektami w życiu kontrolę. Nie wypracowywać w nim zbyt silnej chęci rywalizacji, ani nie stawiać zbyt wysokich wymagań.

  1. A. Brytek-Matera, Psychodietetyka, Wydawnictwo PZWL, Warszawa 2020.
  2. A. Brytek-Matera, Zaburzenia odżywiania się, Wydawnictwo PZWL, Warszawa 2021.
  3. J. Jośko, J. Kamecka-Krupa, Czynniki ryzyka anoreksji, „Problemy Higieny i Epidemiologii”, nr 88 (3) 2007
  4. F. Lwow, K. Dunajska, A. Milewicz, Występowanie czynników ryzyka jadłowstrętu psychicznego i bulimii u 18-letnich dziewcząt, „Endokrynologia, Otyłość i Zaburzenia Przemiany Materii”, nr 3 (3) 2007.
  5. M. Janas-Kozik, A. Gawęda, M. Nowak, C. Żechowski, A. Jakubczyk, I. Jelonek, J. Hyrnik, Różne oblicza anoreksji – model jej leczenia na oddziale klinicznym psychiatrii i psychoterapii wieku rozwojowego, „Psychoterapia”, nr 161 (2) 2012.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Pneumokoki – czym są i jakie choroby wywołują? Jak chronić się przed pneumokokami?

    Streptococcus pneumoniae (pneumokoki, dwoinki zapalenia płuc) to bakterie, które osiedlają się w nosie oraz gardle i powodują groźne choroby. Zakażenia pneumokokowe dotyczą głównie małych dzieci oraz seniorów. Wśród grup ryzyka wymienia się również osoby z zaburzeniami odporności oraz osoby cierpiące na choroby przewlekłe. W jaki sposób można zarazić się pneumokokami? Jak się przed nimi chronić? Podpowiadamy.

  • Żółć w żołądku – objawy, przyczyny, dieta, leczenie

    Produkcja żółci ma miejsce w wątrobie, następnie dochodzi do jej magazynowania w pęcherzyku żółciowym i wydzielenia w dużej ilości po spożyciu tłustego posiłku. Kolejno żółć transportowana jest przewodem żółciowym wspólnym do dwunastnicy, gdzie emulguje tłuszcze. Przygotowane w ten sposób lipidy są łatwiejsze do strawienia.

  • Zanik wieloukładowy (MSA) – przyczyny, objawy, diagnoza, leczenie

    21 maja 2024 roku w wieku 71 lat po kilkuletniej walce z chorobą zmarł wybitny polski kompozytor Jan A. P. Kaczmarek. Muzyk zmagał się z nieuleczalnym, postępującym schorzeniem neurodegeneracyjnym – zanikiem wieloukładowym (MSA). Choroba ta prowadzi do uszkodzenia struktur mózgu, a objawy przypominają symptomy choroby Parkinsona. Dowiedz się więcej na temat przyczyn, objawów i sposobów leczenia MSA.

  • Pompa insulinowa – wskazania, działanie, refundacja

    Pompy insulinowe umożliwiają lepszą kontrolę cukrzycy, a tym samym poprawiają jakość życia osób wymagających insulinoterapii. Te niewielkich rozmiarów urządzenia naśladują działanie trzustki i eliminują konieczność wykonywania regularnych wstrzyknięć insuliny. Wyjaśniamy, jak działają pompy insulinowe i jakim grupom pacjentów zaleca się korzystanie z nich. Opisujemy również, komu przysługują z refundacją.

  • Grypa i RSV – szczepionka, podobieństwa i różnice

    Grypa i RSV (ang. Respiratory Syncytial Virus) to dwie powszechne choroby wirusowe, które mają znaczący wpływ na zdrowie publiczne, szczególnie w okresie jesienno-zimowym. Obie mogą prowadzić do poważnych powikłań, zwłaszcza u osób starszych, niemowląt oraz osób z osłabionym układem odpornościowym. W tym artykule przyjrzymy się bliżej podobieństwom i różnicom między grypą a RSV, ze szczególnym uwzględnieniem dostępnych szczepień.

  • Sensor do pomiaru cukru – monitorowanie glikemii. Działanie, refundacja systemu ciągłego CGM

    Cukrzyca jest jedną z najczęstszych chorób cywilizacyjnych, na którą w Polsce choruje ponad 3 mln osób, z czego około 25% nie jest tego świadomych. W leczeniu tego schorzenia oraz w zapobieganiu występowania powikłań narządowych niezwykle istotne jest utrzymywanie prawidłowego stężenia glukozy we krwi. Dzięki nowoczesnym technologiom w postaci systemów do ciągłego monitorowania glikemii mamy szansę na lepszą kontrolę choroby, a co za tym idzie – na opóźnienie rozwoju powikłań narządowych cukrzycy. Niestety należy pamiętać, że sensory są stosunkowo drogie, a ich zakup podlega refundacji przez Narodowy Fundusz Zdrowia jedynie w konkretnych wskazaniach.

  • Refundacja dla cukrzyków – zasady refundacji w diabetologii

    Od stycznia 2024 r. obowiązuje rozporządzenie Ministra Zdrowia wprowadzające w życie zmiany w refundacji wyrobów medycznych przeznaczonych dla pacjentów chorujących na cukrzycę. Wyjaśniamy zasady odpłatności systemów do ciągłego monitorowania glikemii, pomp insulinowych, pojemników na insulinę oraz zestawów infuzyjnych.

  • Zespół słabości (kruchości) to nie zwykłe starzenie. Objawy, diagnoza, leczenie

    Proces starzenia jest nieodłącznym elementem życia każdego człowieka i ma znaczący wpływ zarówno na fizyczne, jak i psychiczne funkcjonowanie seniorów. Wśród zachodzących zmian wymienić można między innymi pogorszenie pracy poszczególnych narządów, podatność na choroby, zaburzenia poznawcze czy zespół kruchości. Ten ostatni jest zagadnieniem szczególnie badanym przez geriatrów – szacuje się, że w populacji polskiej dotyka on około 7% seniorów, wśród których ponad 50% to osoby po 80. roku życia.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij