Borowik szatański – charakterystyka. Jak poznać objawy zatrucia?
Katarzyna Turek-Kawecka

Borowik szatański – charakterystyka. Jak poznać objawy zatrucia?

Borowik szatański, szatan, diablik, smoczy łeb – nie bez powodu ma tak złowieszcze nazwy – należy do grupy grzybów trujących, które po spożyciu mogą wywołać silne dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego i nie tylko. Jak odróżnić borowika szatańskiego od szlachetnego? Jakie są objawy zatrucia borowikiem szatańskim? Co zrobić, gdy dojdzie do zatrucia? Podpowiadamy.

  1. Borowik szatański – charakterystyka, występowanie
  2. Borowik szatański a goryczak żółciowy – jak rozróżnić?
  3. Borowik szatański a borowik szlachetny – jak rozróżnić?
  4. Objawy zatrucia borowikiem szatańskim – jak rozpoznać zatrucie grzybem?
  5. Pierwsza pomoc przy zatruciu borowikiem szatańskim – co robić?

Borowik szatański nie nadaje się do spożycia pod żadną postacią, nawet po długotrwałej obróbce termicznej. Jest to spowodowane obecnością w grzybie toksycznych żywic, których ludzki przewód pokarmowy nie potrafi strawić. Dodatkowo borowik szatański zawiera niewielkie ilości innych trujących związków: muskaryny i bolesatyny. Jego owocniki można spotkać w lasach liściastych klimatu umiarkowanego w okresie pomiędzy lipcem a wrześniem. Bardzo dużo mówi się o tym, aby w trakcie grzybobrania uważać na owocniki borowika szatańskiego, ale do zatruć nim na szczęście nie dochodzi często.

Borowik szatański – charakterystyka, występowanie

Owocniki borowika szatańskiego są dość duże, jego kapelusz mierzy nawet do 25 centymetrów średnicy. Młode okazy mają szare kapelusze, a starsze – szarooliwkowe. Pory pod kapeluszem są jasnożółte, później zmieniają kolor na pomarańczowy lub czerwony, aby ostatecznie u najstarszych osobników stać się brązowooliwkowe. Istotnym wyróżnikiem jest także to, że pod uciskiem palca stają się sinawe, niebieskie. Miąższ borowika szatańskiego jest biały, po przecięciu staje się niebieski (tak jak jego pory). Jego trzon ma dość charakterystyczny, purpurowy kolor przez gęstą siateczkę, która pokrywa jego żółto-różowo-brązową nogę – u młodych osobników o kształcie cylindrycznym lub kulistym, a u starszych baryłkowatym. Młode okazy mają łagodny i przyjemny smak i zapach, a starsze wydzielają zapach padliny lub zgniłej cebuli.

Gatunek ten rośnie w lasach Europy, Stanów Zjednoczonych i w Maroku. Rośnie zazwyczaj w dobrze nasłonecznionych lasach liściastych, zwykle w sąsiedztwie dębów lub buków, najchętniej na glebach wapiennych. Wbrew powszechnej opinii jest bardzo rzadki – gatunek uważa się za wymierający.

W Polsce oficjalnie występuje tylko w dwóch miejscach – na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej i w Górach Kaczawskich. Znajduje się na liście grzybów chronionych, pod żadnym pozorem nie wolno go zbierać czy niszczyć. Jeśli znajdziesz go w lesie, pozostaw go na jego miejscu i poszukaj innych, jadalnych odmian borowików.

Borowik szatański a goryczak żółciowy – jak rozróżnić? 

Obydwa grzyby nie mają zastosowania kulinarnego ze względu na to, że borowik szatański jest trujący, a borowik żółciowy (goryczak żółciowy) ma dość nieprzyjemny smak i wiele osób zalicza go do grupy grzybów niejadalnych, mimo że nie jest grzybem trującym. Młode owocniki tych dwóch gatunków wyglądają niemal identycznie – mają żółtawe trzony oraz żółte lub jasnobrązowe kapelusze, są także podobnej wielkości. Dojrzałe grzyby nieznacznie różnią się wyglądem, inne jest także miejsce ich występowania.

Goryczak ma kapelusz o średnicy do maksymalnie kilkunastu centymetrów w kolorze jasnobrązowym. Rurki pod spodem mają kolor szaroróżowy lub brązowoczerwony, można je łatwo oddzielić od miąższu. Miąższ goryczaka jest biały, a po uszkodzeniu barwi się na różowo.

Jak wygląda borowik szatański (szatan)? Po czym go rozponać?
Jak wygląda borowik szatański (szatan)?
Borowik szatański ma większy kapelusz (dosięgający nawet 25 centymetrów średnicy), który jest jasnoszary lub u starszych osobników żółtozielony, a nawet oliwkowy. Rurki pod spodem u młodych grzybów są początkowo żółte, a następnie oliwkowe. Po uszkodzeniu błękitnieją, tak samo jak jego biały miąższ. Szczegółem, który pozwoli odróżnić te dwa grzyby, jest także miejsce, gdzie można je spotkać – borowik szatański występuje w lasach liściastych (zazwyczaj pod grabem, lipą lub leszczyną), a goryczak żółciowy występuje w lasach iglastych (świerkowych i sosnowych).

Powiązane produkty

Borowik szatański a borowik szlachetny – jak rozróżnić?

Borowik szlachetny różni się od borowika szatańskiego przede wszystkim kolorem miąższu po przekrojeniu. Biały miąższ borowika szatańskiego robi się niebieski, a miąższ borowika szlachetnego pozostaje nadal biały. Obydwa grzyby mają podobny kształt oraz rozmiar, różnią się jednak kolorem. Kapelusz borowika szatańskiego ma kolor szary lub u dojrzałych grzybów szarooliwkowy, natomiast u borowika szlachetnego początkowo jest biały, a następnie brązowy. Rurki borowika szatańskiego oraz szlachetnego także są różne – u pierwszego są jasnożółte, u dojrzałych grzybów pomarańczowe, czerwone, a u starych grzybów oliwkowe, z kolei u prawdziwka szlachetnego początkowo są białe lub kremowe, a następnie ciemnieją do żółtooliwkowego lub oliwkowozielonego koloru.

Pory borowika szatańskiego, podobnie jak miąższ pod naciskiem, sinieją. Innego odcienia jest także trzon grzybów: trzon borowika szatańskiego jest na górze żółty, niżej różowy, a na dole brązowy i pokryty siateczką różowych lub purpurowych żyłek, co sprawia wrażenie, że jest czerwono-różowy. Borowik szlachetny ma nóżkę jasną – białą, szarobiałą lub piaskową, pokrytą siateczką o białawym lub jasnobrązowym zabarwieniu.

Objawy zatrucia borowikiem szatańskim

W związku z obecnością nietrawionych przez przewód pokarmowy człowieka żywic oraz trującej muskaryny oraz bolesatyny już trzy godziny po spożyciu prawdziwka szatańskiego pojawiają się dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego – objawy zatrucia grzybami.

Zawarte w nim związki powodują podrażnienie błony śluzowej układu trawiennego i wzmagają perystaltykę jelit – mogą pojawić się biegunki, wymioty, bóle brzucha. Poza dolegliwościami pokarmowymi często pojawiają się bóle głowy, zaburzenia widzenia, halucynacje i zaburzenia neurologiczne. Dodatkowo może wystąpić: rumień na twarzy, obfita potliwość oraz łzawienie oczu. Czasem dochodzi także do spadku ciśnienia oraz zapaści.

Pierwsza pomoc przy zatruciu borowikiem szatańskim

W przypadku spożycia borowika szatańskiego należy jak najszybciej wywołać wymioty – nawet jeśli jeszcze nie pojawiły się objawy, ale zorientowaliśmy się, że grzyb nie był jadalny. Dzięki temu istnieje szansa, że trujące związki nie zdążą się wchłonąć i nie przedostaną się do krwiobiegu.

Kolejnym krokiem jest obowiązkowe udanie się do lekarza i zabranie ze sobą resztki spożytego posiłku z grzybem, co w razie potrzeby pozwoli na zidentyfikowanie dokładnego typu trucizny. Nie wolno samodzielnie stosować kuracji odtruwających ani spożywać wody.

Jeśli po zatruciu borowikiem szatańskim nie zareaguje się wystarczająco szybko, może dojść do trwałego uszkodzenia wątroby. Na szczęście grzyb ten występuje dość rzadko, a oprócz tego stosunkowo łatwo jest go odróżnić od jadalnych prawdziwków – do zatruć dochodzi więc niezbyt często.
  1. B. Gumińska, W. Wojewoda, Grzyby i ich oznaczanie, Wydawnictwo PWRiL, Warszawa 1985.
  2. A. Jarczyk, W. Płocharski, Technologia produktów owocowych i warzywnych, Wydawnictwo WSE-H, Skierniewice 2010.
  3. P. Skubla, Wielki atlas grzybów, Wydawnictwo Elipsa, Poznań 2007.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • HIV – drogi zakażenia, test na HIV, profilaktyka

    Wirus HIV jest przyczyną jednej z najgroźniejszych i najbardziej uporczywych epidemii w dziejach ludzkości. Szacuje się, że na świecie jest nim zakażonych 37 milionów osób. Postęp, jaki dokonał się w leczeniu, sprawił, że ich jakość życia uległa poprawie, jednak nadal statystyki są przygnębiające – w 2022 i 2023 roku padły w Polsce rekordy zakażeń HIV. Jakie są nowoczesne metody leczenia zakażenia tym wirusem?

  • Nietrzymanie moczu u seniorów – przyczyny, leczenie

    Nietrzymanie moczu, znane także jako inkontynencja, to powszechny problem zdrowotny, który może znacząco wpływać na jakość życia osób dotkniętych tym schorzeniem, zwłaszcza osób starszych. Jest to stan, w którym osoba traci kontrolę nad oddawaniem moczu, co może prowadzić do mimowolnego wydalania moczu. Istnieje wiele przyczyn nietrzymania moczu, a ich zrozumienie jest kluczowe dla właściwego poradzenia sobie z tym problemem.

  • Rozszerzone źrenice – o czym świadczą? Czy oznaczają chorobę?

    Rozszerzone źrenice na ogół kojarzone są ze stanem silnego pobudzenia – również tego wywołanego farmakologicznie. W niektórych przypadkach mogą być jednak objawem poważnych zaburzeń zdrowotnych.

  • Żółć w żołądku – objawy, przyczyny, dieta, leczenie

    Produkcja żółci ma miejsce w wątrobie, następnie dochodzi do jej magazynowania w pęcherzyku żółciowym i wydzielenia w dużej ilości po spożyciu tłustego posiłku. Kolejno żółć transportowana jest przewodem żółciowym wspólnym do dwunastnicy, gdzie emulguje tłuszcze. Przygotowane w ten sposób lipidy są łatwiejsze do strawienia.

  • Zanik wieloukładowy (MSA) – przyczyny, objawy, diagnoza, leczenie

    21 maja 2024 roku w wieku 71 lat po kilkuletniej walce z chorobą zmarł wybitny polski kompozytor Jan A. P. Kaczmarek. Muzyk zmagał się z nieuleczalnym, postępującym schorzeniem neurodegeneracyjnym – zanikiem wieloukładowym (MSA). Choroba ta prowadzi do uszkodzenia struktur mózgu, a objawy przypominają symptomy choroby Parkinsona. Dowiedz się więcej na temat przyczyn, objawów i sposobów leczenia MSA.

  • Pompa insulinowa – wskazania, działanie, refundacja

    Pompy insulinowe umożliwiają lepszą kontrolę cukrzycy, a tym samym poprawiają jakość życia osób wymagających insulinoterapii. Te niewielkich rozmiarów urządzenia naśladują działanie trzustki i eliminują konieczność wykonywania regularnych wstrzyknięć insuliny. Wyjaśniamy, jak działają pompy insulinowe i jakim grupom pacjentów zaleca się korzystanie z nich. Opisujemy również, komu przysługują z refundacją.

  • Grypa i RSV – szczepionka, podobieństwa i różnice

    Grypa i RSV (ang. Respiratory Syncytial Virus) to dwie powszechne choroby wirusowe, które mają znaczący wpływ na zdrowie publiczne, szczególnie w okresie jesienno-zimowym. Obie mogą prowadzić do poważnych powikłań, zwłaszcza u osób starszych, niemowląt oraz osób z osłabionym układem odpornościowym. W tym artykule przyjrzymy się bliżej podobieństwom i różnicom między grypą a RSV, ze szczególnym uwzględnieniem dostępnych szczepień.

  • Sensor do pomiaru cukru – monitorowanie glikemii. Działanie, refundacja systemu ciągłego CGM

    Cukrzyca jest jedną z najczęstszych chorób cywilizacyjnych, na którą w Polsce choruje ponad 3 mln osób, z czego około 25% nie jest tego świadomych. W leczeniu tego schorzenia oraz w zapobieganiu występowania powikłań narządowych niezwykle istotne jest utrzymywanie prawidłowego stężenia glukozy we krwi. Dzięki nowoczesnym technologiom w postaci systemów do ciągłego monitorowania glikemii mamy szansę na lepszą kontrolę choroby, a co za tym idzie – na opóźnienie rozwoju powikłań narządowych cukrzycy. Niestety należy pamiętać, że sensory są stosunkowo drogie, a ich zakup podlega refundacji przez Narodowy Fundusz Zdrowia jedynie w konkretnych wskazaniach.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij