Anyż – właściwości i zastosowanie. Do czego go dodawać?
Katarzyna Turek-Kawecka

Anyż – właściwości i zastosowanie. Do czego go dodawać?

Anyż gwiaździsty (badian właściwy) oraz owoce anyżu (biedrzeniec anyż) to jedne z przypraw używanych w kuchni o najbardziej charakterystycznym smaku i aromacie. Mało kto pozostaje w stosunku do ich posmaku bez uczuć – część osób bardzo je lubi, część nie akceptuje nawet w najmniejszej ilości. Zarówno badian właściwy, jak i biedrzeniec anyż zostały docenione w lecznictwie. Jakie są prozdrowotne właściwości anyżu?

Właściwości lecznicze anyżu znane były już w starożytności; w Polsce anyż pojawił się dopiero w średniowieczu, a spopularyzowany został przez benedyktynów. Owoce anyżu używane są jako przyprawa w kuchni orientalnej, składnik popularnych alkoholi, surowiec leczniczy oraz składnik kosmetyków.

Anyż – co to za roślina?

Anyż, nazywany także anyżkiem, to roślina o nazwie właściwej biedrzeniec anyż, należąca do rodziny selerowatych. Używa się jej owoców, które kształtem trochę przypominają kminek. Rośnie w formie jednorocznej, niewysokiej rośliny wyglądem przypominającej trochę koper.

Anyż gwiazdkowaty to podobna smakiem przyprawa o poprawnej nazwie badian właściwy, która należy do rodziny cytryńcowatych. Jest to dość duże drzewo, dożywające ponad 100 lat. Jego owoce mają bardzo atrakcyjny kształt 6–10-ramiennych gwiazdek, które wypełnione są owalnymi nasionkami.

Obydwie przyprawy zawdzięczają swój smak i właściwości olejkowi aromatycznemu – anetolowi – o bardzo charakterystycznym smaku. Podobne nuty można znaleźć także w koprze włoskim, lukrecji i kamforze.

Właściwości anyżu

Właściwości lecznicze anyżu znane są od wielu lat. Z powodzeniem stosowany jest w leczeniu kaszlu – działa wykrztuśnie oraz upłynnia wydzielinę zalegającą w oskrzelach. Zwiększa laktację u kobiet karmiących piersią, zmniejsza wzdęcia u dzieci oraz osób dorosłych. Działa rozkurczająco na mięśnie gładkie jelit oraz może zwiększać wydzielanie soku żołądkowego, dlatego anyż jest częstym składnikiem herbat ziołowych poprawiających trawienie. Kolejną właściwością anyżu jest działanie przeciwbakteryjne i odkażające. W medycynie wykorzystuje się najczęściej napar z nasion anyżku, można używać cukierków anyżkowych, które także wykazują działanie wykrztuszające.

Powiązane produkty

Zastosowanie anyżu w kuchni

Anyż w kuchni dodawany jest w bardzo niewielkich ilościach w związku z jego intensywnym smakiem i aromatem. Jest jedną z przypraw, które tworzą atmosferę i smak świąt Bożego Narodzenia. Obok goździków, kardamonu, cynamonu, imbiru, gałki muszkatołowej, ziela angielskiego i ziarenek kolendry jest składnikiem przyprawy do pierniczków. Jest także jedną z nut chińskiej mieszanki przyprawowej pięciu smaków (obok goździków, cynamonu, kopru włoskiego i pieprzu syczuańskiego). Doskonale komponuje się w wielu daniach, zarówno o charakterze słodkim, jak i wytrawnym.

Jego intensywne nuty bardzo dobrze pasują do owoców, takich jak: ananas, banany, cytryny, czarne porzeczki, figi, gruszki, jabłka, melony, pomarańcze, truskawki i winogrona. Wzbogaca smak ryb białych, owoców morza, wieprzowiny, wołowiny oraz kurczaka. Dodaje ciekawego posmaku pomidorom, czekoladzie, orzechom włoskim i migdałom. Odmienia zupełnie smak serów twardych oraz kozich.

Zastosowanie anyżu w kosmetyce

Związki z anyżu pomagają wygładzać skórę oraz redukować zmarszczki. Olejek z anyżu wykorzystywany jest w specjalistycznych kosmetykach zapobiegających starzeniu się skóry. W związku z jego działaniem przeciwbakteryjnym używany jest także do produkcji kosmetyków przeciwtrądzikowych. Można znaleźć w sprzedaży kremy, toniki z anyżem oraz czysty olejek. Dodatkowo anyż gwiazdkowaty znalazł także zastosowanie w przemyśle perfumeryjnym. Dzięki atrakcyjnemu zapachowi jest również składnikiem mydeł i ekologicznych środków czystości.

Inne zastosowanie anyżu

Anyż jest składnikiem wielu znanych alkoholi: absynt, ouzo, raki, arrack, pastis, sambuca i galliano. Są to wysokoprocentowe alkohole destylowane z różnych składników, przez co lekko różnią się smakiem i kolorem.

Ciekawym faktem jest, że ouzo i raki często pije się po rozcieńczeniu ich wodą, co powoduje, że przestają być klarowne i stają się mleczne. Jest to spowodowane obecnością pochodzącego z anyżu olejku – anetolu, który przy wysokiej zawartości etanolu jest rozpuszczony w postaci mikroskopijnych kropelek, a po rozcieńczeniu wodą wytrąca się do większych białych kropli, ponieważ jest trudno rozpuszczalny w wodzie. Efekt zmiany klarownego napoju po rozcieńczeniu w biały, mętny roztwór nazywa się efektem ouzo.

Innym zastosowaniem anyżu jest wykorzystanie go do aromatyzowania leków.

Gdzie i za ile kupić anyż?

Anyż w postaci nasion biedrzeńca lub gwiazdek anyżu gwiazdkowego kupić można w niemal każdym większym sklepie stacjonarnym oraz internetowym. Sprzedawany jest na dziale przypraw, zazwyczaj w niedużych opakowaniach. Anyż w postaci nasion jest zazwyczaj tańszy i kosztuje około 2–4 zł za opakowanie 20 g. Anyż gwieździsty ma wyższą cenę i kosztuje około 5–10 zł za opakowanie o wadze 10 g. Nie warto zaopatrywać się w duże ilości przyprawy, jeśli nie mamy w planach szybkiego jej zużycia, ponieważ długo przechowywany, szczególnie jeśli jest otwarty, wietrzeje i traci na intensywności aromatu.

Anyż – przeciwwskazania

Przeciwwskazaniami do spożywania anyżu jest alergia na zawarty w nim olejek eteryczny (anyż należy do grupy przypraw charakteryzowanych jako często alergizujące). Olejek anyżowy podawany doustnie w dużych dawkach może powodować podrażnienia błony śluzowej przewodu pokarmowego. Ponadto rozszerza naczynia włosowate, może powodować odurzenie, drgawki, przekrwienie mózgu, płuc i uszkodzenie nerek.

W związku z powyższymi aspektami warto używać go samodzielnie jako przyprawę, ale w przypadku chęci farmakoterapii olejkiem anyżowym lepiej poradzić się lekarza.
  1. E. Lamber-Zarawska, B. Kowal-Gierczak, J. Niedworok, Fitoterapia i leki roślinne, Wydawnictwo PZWL, Warszawa 2014.
  2. N. Segnit, Leksykon smaków, Wydawnictwo Buchmann, Warszawa 2010.
  3. M. Kardas, K. Toczyńska, E. Grochowska-Niedworok, Naturalne przyprawy roślinne skład chemiczny i właściwości prozdrowotne, „Żywność – Żywienie”, nr 70 2016.
  4. M. Kardas, K. Toczyńska, E. Grochowska-Niedworok, Zastosowanie wybranych przypraw w dietoterapii, „Żywność – Żywienie”, nr 71 2017.
  5. M. Kardas, K. Toczyńska, E. Grochowska-Niedworok, Przyprawy roślinne klasyfikacja i zastosowanie kulinarne, „Żywność – Żywienie”, nr 71 2017.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Błonnik pokarmowy – gdzie i czym jest? Jak wpływa na zdrowie?

    Błonnik pokarmowy, zwany włóknem pokarmowym, to grupa substancji, która odgrywa ważną rolę w funkcjonowaniu układu pokarmowego człowieka. Wyróżnia się dwie frakcje błonnika pokarmowego: rozpuszczalną i nierozpuszczalną w wodzie. Każda wywiera określony wpływ na organizm. W jakich produktach można znaleźć błonnik pokarmowy i jakie są jego właściwości?

  • Dynia – wartości odżywcze i właściwości lecznicze. Dietetyczne przepisy z dynią

    Dynia jest warzywem bogatym w witaminy i minerały – m.in. w magnez, selen, potas i cynk. Stanowi także źródło białka i błonnika pokarmowego. Kto powinien włączyć ją do swojej diety? Jakie właściwości mają pestki z dyni i olej z dyni? Czy to warzywo będzie odpowiednie dla cukrzyków?

  • Mleko kokosowe – wartości odżywcze, właściwości, zastosowanie. Jak zrobić je w domu?

    Mleko kokosowe stanowi smaczną alternatywę dla mleka krowiego, dzięki czemu może znaleźć miejsce m.in. w diecie osób chorujących na celiakię, cukrzycę czy nietolerancję laktozy. Jakie właściwości i zastosowanie ma mleko kokosowe? Jak w łatwy sposób przygotować je samodzielnie w domu?

  • Gruszka – właściwości, wartości odżywcze, przepisy

    Jej dodatek do diety może pomóc przy uciążliwych zaparciach. Świetnie sprawdzi się jako element maseczki na przetłuszczającą się cerę. W dodatku pysznie smakuje zarówno w daniach na słodko, jak i na wytrawnie. Gruszka – jakimi wartościami odżywczymi się charakteryzuje? Czy jedzenie jej może zaszkodzić? Co dobrego przygotować z gruszek?

  • Czym jest układ odpornościowy i jak skutecznie go wspierać?

    Po z natury ciepłym lecie przychodzi sezon jesienny, który wystawia na ciężką próbę nie tylko nasz nastrój, ale również układ odpornościowy, który w tym czasie jest wyjątkowo obciążony. Jest to okres infekcji, często nawracających lub przewlekłych. Istnieją jednak sposoby, aby sobie skutecznie pomóc i zniwelować ryzyko uciążliwych i osłabiających przeziębień, na tle których mogą rozwinąć się dużo poważniejsze choroby, jak zapalenie płuc czy oskrzeli. Spośród czynników mających wpływ na prawidłowo funkcjonujący układ immunologiczny, niewątpliwie ogromne znaczenie ma zdrowa dieta.

  • Kapary – smak, właściwości i zastosowanie w kuchni

    Kapary to roślina krzewiasta naturalnie występująca w strefie tropikalnej i w basenie Morza Śródziemnego. Pąki kwiatowe kaparów są znane już od wielu lat ze względu na swój charakterystyczny smak oraz działanie wspomagające trawienie i leczenie infekcji górnych dróg oddechowych. Kapary są ważnym źródłem wielu różnych biologicznie aktywnych substancji chemicznych, których właściwości terapeutyczne były już dobrze znane i cenione przez starożytnych Rzymian.

  • Blue Monday – co to jest? Kiedy wypada? Czy Blue Monday to mit?

    Blue Monday to termin określający rzekomo najbardziej depresyjny dzień w roku. Według wyliczeń twórcy tej teorii przypada on na trzeci poniedziałek stycznia. To właśnie w tym dniu we wszystkich mediach słyszymy o niebieskim poniedziałku. Wiele osób zastanawia się wówczas, ile jest prawdy w teorii Blue Monday.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij