×
DOZ.PL Darmowa
aplikacja
DOZ.pl
Zainstaluj

Lukrecja – co to za roślina? Właściwości, działanie, przeciwwskazania

Któż z nas chociaż jeden raz w życiu nie zetknął się z niezwykłymi, czarnymi cukierkami o ślimakowatym kształcie? Ponoć albo się je kocha, albo nienawidzi. Charakterystyczny kolor i smak słodycze te zawdzięczają zawartości ekstraktu z lukrecji – rośliny, nad której bogactwem zastosowań warto się pochylić. Czym zatem jest lukrecja, jakie ma właściwości i jaki może mieć wpływ na nasze zdrowie? 

Już medycyna starożytna czerpała pełnymi garściami ze świata roślin: leki pochodzenia naturalnego były remediami niemal na wszystkie dolegliwości. Wiele z tych środków terapeutycznych przetrwało próbę czasu i po tysiącach lat ciągłego stosowania zadziwia nas także dzisiaj, gdy nowoczesne badania potwierdzają ich skuteczność. Wieki tradycji stoją za wieloma substancjami stosowanymi obecnie w branżach medycznych, spożywczych czy kosmetycznych. Jak jest z lukrecją? 

Lukrecja – co to takiego? 

Lukrecja (Glycyrrhiza, ang. liquorice) to rodzaj bylin należących do rodziny bobowatych (Fabaceae). Obejmuje około trzydziestu gatunków, z których największe znaczenie i najszersze zastosowanie ma lukrecja gładka (Glycyrrhiza glabra). Pochodzi z Europy Południowej i Azji, a jej największe uprawy znajdują się w Hiszpanii, Iraku, Turcji, Rosji, Japonii i w północnych Chinach. Korzenie lukrecji gładkiej to jeden z najstarszych leków pochodzenia naturalnego. Stosowane są od ponad 4000 lat, a korzystali z nich na pewno medycy starożytnych Chin (do dzisiaj 60% leków roślinnych tam ordynowanych bazuje na lukrecji), Egiptu, Grecji, Indii, Rzymu. O lukrecji w swych pismach wspominali m.in. Hipokrates i Galen, prekursorzy współczesnej medycyny. 

Właściwości lukrecji – jak działa lukrecja? Jakie są jej składniki aktywne? 

Aktywność biologiczna korzenia lukrecji wynika z bogatego składu chemicznego, przede wszystkim z obecności saponin triterpenowych (wiodące to glicyryzyna oraz sole kwasu glicyryzynowego), flawonoidów (np. glabrydyny i pochodnych izoflawonu), kumaryn. 

Glicyryzyna stanowi od 5 do 14% zawartości korzenia lukrecji. To ona, wraz z występującymi tu również glukozą, sacharozą, mannitolem, odpowiada za słodki smak surowca. Dzięki glicyryzynie lukrecja wykazuje szereg właściwości zdrowotnych: ma działanie wykrztuśne, sekretolityczne (rozrzedzające wydzieliny), przeciwdrobnoustrojowe, przeciwzapalne, prawdopodobnie przeciwnowotworowe. Wpływa na przemiany hormonalne. 

Kwas glicyryzynowy odpowiada za działanie przeciwwrzodowe i hepatoochronne. 

Dzięki flawonoidom lukrecja działa spazmolitycznie (rozkurczowo) na mięśnie gładkie oskrzeli i przewodu pokarmowego, ma wpływ na procesy poznawcze (może okazać się przydatna np. w chorobie Alzheimera), ma działanie estrogenopodobne, co ma ogromne znaczenie dla kobiet w okresie postmenopauzalnym. Wykazuje obiecującą aktywność przeciwko szczepom Helicobacter pylori opornym na leczenie amoksycyliną i klarytromycyną. 

Na co pomoże lukrecja? 

Lukrecja w medycynie 

Korzeń lukrecji często jest stosowany w chorobach układu oddechowego ze względu na swoje działanie wykrztuśne, sekretolityczne (zmniejsza lepkość śluzu zalegającego w górnych drogach oddechowych), przeciwzapalne, spazmolityczne (rozkurczowe) na mięśnie gładkie oskrzeli. Istotne jest tu też działanie hamujące rozwój bakterii i wirusów, np. wirusa RSV, główną przyczynę zapalenia oskrzeli i płuc u dzieci poniżej 2. roku życia. 

Ze względu na zawartość fitoestrogenów może być rozważana jako terapeutyk dla kobiet w okresie postmenopauzalnym. Może mieć korzystny wpływ na zmiany osteoporotyczne, obniża ryzyko zachorowania na nowotwory piersi i śluzówki macicy oraz wystąpienia choroby zatorowo-zakrzepowej naczyń krwionośnych. 

Mając potencjał antyandrogenowy (zmniejszający oddziaływanie męskich hormonów), lukrecja może dać wyśmienite wyniki w leczeniu pacjentów ze schorzeniami skóry wywołanymi hiperandrogenizmem: hirsutyzmem czy łysieniem androgenowym. Kwas glicyryzynowy obniża poziom wolnego testosteronu u mężczyzn oraz ogranicza jego poziom u kobiet np. z zespołem policystycznych jajników.

Istotne jest również działanie przeciwwolnorodnikowe lukrecji oraz hamujące rozwój bakterii Propionibacterium acnes, co uzasadnia zastosowanie surowca w leczeniu trądziku pospolitego. 

Co najciekawsze, glicyryzyna była i jest rozważana jako remedium na pandemie wywołane przez wirusy. Nie tylko bowiem udowodniono jej działanie hamujące replikację wirusa HIV, wirusa Herpes Simplex czy wyżej wspomnianego RSV; od niemal 70 lat jest stosowana w Japonii do leczenia wirusowego zapalenia wątroby, Również, a może przede wszystkim, glicyryzyna może być bezpiecznym lekiem przeciwko koronawirusom. Badania na ten temat pojawiały się już w 2003 roku, podczas pandemii wywołanej przez wirusa SARS-CoV, a teraz mówi się o niej w świetle pandemii SARS-CoV-2. Lek na bazie korzenia lukrecji mógłby być stosowany zarówno zapobiegawczo (zaaplikowany miejscowo na błony śluzowe jamy ustnej i nosa blokuje wnikanie wirusa do komórek, będąc pierwszą linią obrony przeciwko zakażeniu), jak i terapeutycznie, hamując replikację wirusa. 

Lukrecja w kosmetyce 

Podczas hydrolizy kwasu glicyryzynowego powstaje m.in. kwas glicyretynowy o szerokim zastosowaniu w kosmetyce. Wykorzystuje się go do produkcji produktów ochronnych i pielęgnacyjnych do skóry twarzy i rąk, preparatów do opalania, do preparatów przeciwcellulitowych (hamuje adipogenezę – proces różnicowania i rozwoju komórek tkanki tłuszczowej, równocześnie stymulując lipolizę w dojrzałych komórkach tłuszczowych). Często jest też podstawą do wytwarzania kosmetyków kolorowych. 

Glicyryzyna, mająca dużą zdolność zatrzymywania wody w skórze, wykorzystywana jest do produkcji preparatów głęboko nawilżających – często dla cery dojrzałej. 

Glabrydyna zapobiega pigmentacji wywołanej przez promieniowanie UVB, a równocześnie ma działanie wybielające, przeciwzapalne, przyspieszające gojenie i przeciwutleniające. Kumaryny mają zdolność pochłaniania ultrafioletowej części widma słonecznego. Dzięki takim właściwościom lukrecja znajduje zastosowanie w kosmetykach przeciwsłonecznych, kosmetykach po opalaniu i kremach wybielających. 

Lukrecja w branży spożywczej 

Nieprzypadkowo nazwę Glycyrrhiza (wywodzącą się z greki) tłumaczymy jako „słodki korzeń”. Dzięki składowi chemicznemu lukrecja jest 50 razy słodsza od cukru, co determinuje jej zastosowanie w branży spożywczej: w wielu krajach (wielbicielami charakterystycznego smaku i aromatu lukrecji są np. Skandynawowie) czekolady, cukierki, żelki i napoje słodzone są ekstraktem z korzenia lukrecji. Amatorzy ciekawszych doznań smakowych sięgają po tzw. słoną lukrecję, czyli cukierki z dodatkiem chlorku amonu, który nadaje tym słodyczom intensywnego, cierpkiego smaku. 

Dawkowanie lukrecji 

Zalecane dawkowanie korzenia lukrecji to doustnie od 5 do 15 g na dzień, co odpowiada 200–600 mg glicyryzyny na dobę. Nie należy stosować kuracji bez konsultacji z lekarzem dłużej niż 4–6 tygodni. 

Zbyt duże dawki przyjmowane przez dłuższy czas grożą wystąpieniem obrzęków (w tym płuc), zawrotów głowy, hipokaliemią, znacznie podwyższonym ciśnieniem, zaburzeniami rytmu serca, ostrą niewydolnością nerek. 

Lukrecja – przeciwwskazania 

Preparatów z lukrecją nie powinny stosować osoby z chorobami wątroby połączonymi z zastojami żółci, osoby z marskością wątroby, z ciężką niewydolnością nerek, z chorobami układu sercowo-naczyniowego (dotyczy to głównie osób z nadciśnieniem). 

Wyciągi z lukrecji nie są zalecane dla kobiet w ciąży. 

Lukrecja – gdzie kupić preparaty z lukrecją?

W aptekach dostępne są preparaty jedno- lub wieloskładnikowe do stosowania doustnego z wyciągiem z korzenia lukrecji (w postaci tabletek, kapsułek, herbat), jak również korzeń lukrecji w formie sypkiej do przygotowania odwaru. Można też kupić preparaty do stosowania zewnętrznego, np. toniki na skórę trądzikową, kremy, odżywki do włosów, szampony dla dzieci. 

Przed użyciem zawsze należy zapoznać się z ulotką preparatu, a ewentualne wątpliwości skonsultować z lekarzem lub farmaceutą. 

Bibliografia  zwiń/rozwiń

  1. K. Kucharska-Ambrożej, Aktualny stan wiedzy na temat chemizmu i aktywności biologicznej lukrecji gładkiej Glycyrrhiza glabra L., "Postępy Fitoterapii", nr 18 (2) 2017. 
  2. S. Klasik-Ciszewska, W. Wojnar, I. Kaczmarczyk-Sedlak, Lukrecja gładka (Glycyrrhiza glabra L.) i jej zapobiegawczy wpływ na rozwój osteoporozy, "Postępy Fitoterapii", nr 17 (2) 2016. 
  3. A. Kulwikowska, S. Lewandowska, B. Imko-Walczuk, Rola roślinnych surowców kosmetycznych w leczeniu schorzeń dermatologicznych wywołanych hiperandrogenizmem, "Przegląd Dermatologiczny", nr 98 2011. 
  4. J. B. Vibha, K. Choudhary, M. Singh, M. S. Rathore, N. S. Shekhawat, A Study on Pharmacokinetics and Therapeutic Efficacy of Glycyrrhiza glabra: A Miracle Medicinal Herb, "Botany Research International", nr 2 (3) 2009. 
  5. J. Chrzanowski, A. Chrzanowska, W. Graboń, Glycyrrhizin: An old weapon against a novel coronavirus, "Phytotherapy Research", nr 09 2020. 

Podziel się: