Leki rozkurczowe – jak działają? Kiedy po nie sięgać? - portal DOZ.pl
żółte tabletki o działaniu rozkurczającym
Joanna Naczyńska

Leki rozkurczowe – jak je bezpiecznie stosować?

Leki na skurczowy ból brzucha dostępne bez recepty szybko łagodzą uporczywe dolegliwości bólowe podczas menstruacji, ataku kolki nerkowej lub wątrobowej, a także w stanach skurczowych przewodu pokarmowego. Co warto o nich wiedzieć?

Leki rozkurczowe – co to za leki? Jak działają?

Stany skurczowe najczęściej przywodzą na myśl wzmożone napięcie mięśni, ból brzucha, skurcze i utrudnione wykonywanie ruchów. W celu łagodzenia dolegliwości związanych ze skurczami w obrębie brzucha stosuje się leki rozkurczowe.

Leki rozkurczowe, znane również pod nazwą leki spazmolityczne, to preparaty działające rozkurczowo bezpośrednio na mięśnie gładkie znajdujące się w przewodzie pokarmowym oraz układzie moczowo-płciowym.

Istnieją również leki działające w innym mechanizmie, których efektem jest rozkurcz mięśni gładkich w układzie krwionośnym, rozkurcz mięśni niektórych narządów, rozszerzenie oskrzeli lub rozluźnienie mięśni szkieletowych. Leki te należą do różnych grup, działają na poziomie ośrodkowego układu nerwowego, rdzenia kręgowego lub poprzez pobudzanie bądź hamowanie odpowiednich receptorów i kanałów jonowych.

Substancje rozkurczające

Najpopularniejszą substancją rozkurczającą jest drotaweryna, lek dostępny jest bez recepty, działa rozkurczająco bezpośrednio na mięśnie gładkie. Jest stosowany w stanach, którym towarzyszy ból brzucha, w kolce wątrobowej i nerkowej, kamicy pęcherzyka (woreczka) żółciowego, stanach skurczowych przewodu pokarmowego i bolesnym miesiączkowaniu.

Drotaweryna zalecana jest również jako lek wspomagający w chorobie wrzodowej żołądka i dwunastnicy oraz w zapaleniu żołądka, a także w schorzeniach nerek, takich jak zapalenie miedniczek nerkowych lub kamica nerkowa.

Tabletki z drotaweryną są dostępne bez recepty w dawce 40 mg. W przypadku gdy ból skurczowy jest uporczywy i potrzebny jest silny lek rozkurczowy także bez recepty, warto wybrać tabletki w dawce 80 mg. W aptece można nabyć również preparaty złożone zawierające drotawerynę i paracetamol – połączono w nich lek rozkurczowy i przeciwbólowy.

Hioscyna, inaczej skopolamina, należy do leków parasympatykolitycznych, stosowana jest w lecznictwie w postaci soli. Butylobromek hioscyny wykorzystuje się przede wszystkim w stanach skurczowych narządów trzewnych, zwłaszcza w bolesnych skurczach żołądka, kolce jelitowej, zespole jelita drażliwego, kolce żółciowej i kolce nerkowej oraz  bolesnym miesiączkowaniu. Występuje w preparatach dostępnych bez recepty, samodzielnie jako lek rozkurczowy lub w połączeniu z substancją o działaniu przeciwbólowym – metamizolem sodowym lub paracetamolem. Preparaty te dostępne są w postaci tabletek lub czopków.

Metamizol jest dostępnym bez recepty lekiem przeciwbólowym i przeciwgorączkowym. Ostatnie doniesienia dotyczące metamizolu wskazują również na właściwości rozkurczające mięśnie gładkie. Dzięki temu metamizol sprawdza się w łagodzeniu bólu pochodzącego z układu moczowo-płciowego, w stanach takich jak kolka (nerkowa, żółciowa) czy bolesne miesiączkowanie. Z uwagi na możliwe działania niepożądane po stosowaniu metamizolu warto jego zastosowanie skonsultować z lekarzem lub farmaceutą.

Istnieje również szereg leków dostępnych na receptę, które zmniejszają napięcie mięśni, działają rozszerzająco na mięśniówkę naczyń krwionośnych, oskrzeli, rozluźniająco na mięśnie szkieletowe czy rozkurczająco na mięsień macicy. Leki te dostępne są na receptę, decyzję o ich zastosowaniu podejmuje lekarz.

W tym miejscu należy wymienić alkaloid papawerynę, stosowaną jako lek rozkurczający mięśnie gładkie, zwłaszcza w obrębie przewodu pokarmowego lub dróg żółciowych. Papaweryna stosowana jest w postaci czopków w preparatach złożonych, a także w zastrzykach, czasami również jako składnik recepturowych proszków rozkurczających, sporządzanych w aptece na podstawie recepty lekarskiej.

Na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego i jelita rozkurczająco działają także mebeweryna oraz alweryna i trimebutyna. Leki te normalizują pracę przewodu pokarmowego i są stosowane w leczeniu zespołu jelita drażliwego.

W schorzeniach układu ruchowego pochodzenia mięśniowo-szkieletowego, a także w przebiegu chorób zwyrodnieniowych kręgosłupa stosuje się leki rozluźniające mięśnie poprzecznie prążkowane, tzw. leki miorelaksacyjne. Leki te modulują m.in. aktywność synaps pobudzających lub hamujących w ośrodkowym układzie nerwowym. Należą tutaj leki zawierające substancje takie jak baklofen, tiokolchikozyd, tyzanidyna oraz tolperyzon wskazany w leczeniu spastyczności poudarowej u osób dorosłych. Niektóre leki z tej grupy stosuje się również w szczękościsku po zabiegach stomatologicznych oraz, obok leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych, w takich stanach jak ból pleców, ból mięśni w okolicy kręgosłupa oraz rwa kulszowa. Leki te dostępne są na receptę.

Na serce, a dokładniej na kurczliwość mięśnia sercowego, wpływ mają leki regulujące kanały wapniowe, przykładami są werapamil i diltiazem. Leki te są wydawane z przepisu lekarza i są stosowane w leczeniu zaburzeń rytmu serca. W leczeniu nadciśnienia tętniczego stosuje się m.in. doksazosynę, lek rozszerzający mięśnie gładkie obwodowych naczyń krwionośnych przez blokowanie receptorów α1-adrenergicznych. Doksazosyna, a także tamsulosyna i alfuzosyna są stosowane u osób chorujących na prostatę. Leki te rozkurczają mięśniówkę pęcherza moczowego, zmniejszają opór utrudniający odpływ moczu i są stosowane w łagodnym przeroście gruczołu krokowego. Preparaty te może zlecić lekarz, są dostępne na receptę.

Lekami rozszerzającymi mięśnie gładkie oskrzeli są substancje podawane drogą wziewną, stosowane w leczeniu astmy. Należą tu fenoterol, salbutamol, formoterol, salmeterol, które oddziałują poprzez receptory β2-adrenergiczne i są dostępne na receptę.

Fenoterol jest również stosowany w ginekologii i położnictwie jako lek tokolityczny – hamujący nadmierne skurcze macicy. Jest stosowany wyłącznie w warunkach szpitalnych, na przykład w zagrażającym porodzie przedwczesnym.

Polecane dla Ciebie

Zioła o działaniu rozkurczowym

Popularnymi środkami rozkurczającymi są niektóre zioła. Tradycyjnie w objawowym leczeniu stanów skurczowych przewodu pokarmowego jest stosowany napar z kwiatu rumianku. Przeciwskurczowe właściwości przypisuje się także innym ziołom, takim jak mięta pieprzowa czy melisa lekarska. W aptece dostępne są również mieszanki ziół do przygotowania naparu, przeznaczone do stosowania m.in. w stanach skurczowych w obrębie żołądka i jelit.

W zespole jelita drażliwego korzystne działanie wykazuje stosowanie doustnego płynu z wyciągami ziołowymi o działaniu rozkurczającym zbyt silnie pobudzone odcinki żołądka i jelit.

Na co pomogą leki rozkurczowe? Kiedy się je stosuje?

Leki rozkurczowe dostępne bez recepty pomagają na takie dolegliwości jak bolesne miesiączkowanie, kolka nerkowa, kolka żółciowa i inne dolegliwości bólowe wynikające ze skurczu mięśni gładkich w obrębie brzucha. Korzystnie działają u osób cierpiących na zespół jelita drażliwego, określany czasem przez pacjentów jako „jelito drażliwe”.

Rzadkim przypadkiem nagłego skurczu mięśni jest pochwica. Pochwica to mimowolny skurcz mięśni pochwy uniemożliwiający wprowadzenie członka do pochwy lub nawet przeprowadzenia badania ginekologicznego. W leczeniu pochwicy zaleca się psychoterapię, gdyż przyczyna często leży w sferze emocjonalnej pacjentki, może wiązać się z przykrymi doświadczeniami z przeszłości lub wynikać z przekonań religijnych albo metod wychowawczych w domu. Pochwicę można skutecznie leczyć ćwiczeniami mięśni dna miednicy i technikami relaksacyjnymi.

Czasami może dojść do nagłego, mimowolnego skurczu mięśni w okolicy pochwy w trakcie stosunku płciowego, kiedy to dochodzi do zakleszczenia penisa w pochwie. Sytuacja występuje rzadko, może ją wyzwolić nagły czynnik stresujący pojawiający się w trakcie stosunku płciowego, np. wejście osoby trzeciej, niespodziewany hałas. Jakie leki rozkurczowe można stosować na zakleszczenie? Leki rozkurczowe dostępne bez recepty, takie jak drotaweryna, mogą być nieskuteczne na zakleszczenie, skurcz w tym przypadku dotyczy mięśni dna miednicy. W warunkach domowych w sytuacji zakleszczenia najlepiej jest pozwolić na uspokojenie się i poczekać na samoistne rozluźnienie mięśni.

Kto może stosować leki rozkurczowe?

U niemowląt oraz dzieci do 6. roku życia wszelkie dolegliwości bólowe powinny być skonsultowane z lekarzem pediatrą, nie należy stosować leków na własną rękę.

Tabletki rozkurczowe zawierające drotawerynę są dostępne bez recepty i można je stosować u dzieci w wieku 6 lat i starszych oraz u dorosłych, zachowując dostosowane do wieku dawkowanie zgodne z ulotką. Butylobromek hioscyny jest również dostępny bez recepty, jednak z uwagi na możliwe działania uboczne, należy zachować ostrożność u niektórych pacjentów, dotyczy to szczególnie osób z chorobami serca, tarczycy, jelit lub dróg moczowych, przed zastosowaniem tego leku należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.

Napar z liści mięty może być podawany dzieciom w wieku 4 lat, jednak mieszanek ziołowych nie należy stosować u dzieci poniżej 12. roku życia.

Leki rozkurczowe sprawdzą się u kobiet, u których miesiączka wiąże się z bolesnymi skurczami.

Drotaweryna może być stosowana w ciąży jedynie w niektórych sytuacjach, dlatego można stosować ten lek po zleceniu go przez lekarza. Nie zaleca się stosowania drotaweryny podczas karmienia piersią.

Postacie leków o działaniu rozkurczowym to głównie tabletki, ale dostępne są również czopki, saszetki z ziołami do przygotowaniu naparu, a także płyny doustne z wyciągami ziołowymi, które należy dawkować, odmierzając zalecaną ilość kropli. Iniekcje są najczęściej dostępne na receptę i w formie zastrzyków podaje się je w warunkach szpitalnych. Proszki o działaniu rozkurczającym mogą być sporządzone w aptece jako lek recepturowy na podstawie recepty lekarskiej.

  1. W. Janiec, Kompendium farmakologii, Wydawnictwo PZWL, Warszawa 2005, str. 49, 60, 137-139, 142, 289.
  2. A. Jasiecka, T. Maślanka, J. J. Jaroszewski, Pharmacological characteristics of metamizole, „Polish Journal of Veterinary Sciences”, nr 1 2014.
  3. Farmakoterapia stanów spastycznych mięśni szkieletowych, „aptekarzpolski.pl” [online] https://www.aptekarzpolski.pl/wiedza/farmakoterapia-stanow-spastycznych-miesni-szkieletowych/ [dostęp:] 5.12.2021.
  4. J. Podlewski, A. Chwalibogowska-Podlewska, Leki współczesnej terapii, Wydawnictwo Medical Tribune Polska, Warszawa 2009, str. 273.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Ocet jabłkowy – właściwości i zastosowanie. Czy warto go pić?

    Ocet jabłkowy wydaje się być remedium na wiele dolegliwości, ale czy słusznie? Jakie właściwości ma ocet jabłkowy i jak samodzielnie przygotować go w domu? Jak go mądrze stosować? Podpowiadamy.

  • „Spalacze tłuszczu” – garcinia cambogia – właściwości, wskazania i przeciwwskazania do suplementacji. Tamaryndowiec malabarski a proces odchudzania?

    Garcinia cambogia to suplement diety, który przez wielu określany jest mianem preparatu ułatwiającego odchudzanie. Występuje zarówno w postaci tabletek, kapsułek, ekstraktów, jak i herbat ziołowych. Jej wpływ na odchudzanie opiera się przede wszystkim na obniżeniu poziomu cholesterolu, zmniejszeniu apetytu i podwyższeniu temperatury ciała. Udowodniono, że efekt termogeniczny sprzyja procesowi spalania tkanki tłuszczowej. Należy jednak pamiętać, że garcinia cambogia może jedynie wspomóc proces odchudzania, który powinien być oparty na konsekwentnej samodyscyplinie, ujemnym bilansie kalorycznym i zwiększonej ilości aktywności fizycznej. Który suplement z tamaryndowca malabarskiego wybrać, czy osoby chore na cukrzycę mogą przyjmować garcinia cambogia i czy suplementacja tym „spalaczem tłuszczu" ma jakieś skutki uboczne? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • „Spalacze tłuszczu” – Pokrzywa indyjska (Coleus forskohlii) – charakterystyka działania. Czy to ajurwedejskie zioło wpływa na odchudzanie?

    Pokrzywa indyjska to roślina, która znalazła swoje zastosowanie w łagodzeniu objawów, jakie towarzyszą niewydolności serca, problemom z oddychaniem, chorobom dróg moczowych, zaburzeniom snu i zmianom skórnym. Właściwości pokrzywy indyjskiej wykorzystuje się także podczas odchudzania, dlatego nazywa się ją naturalnym i skutecznym „spalaczem tłuszczu", który może pomóc w pozbyciu się kilku kilogramów i zbędnych centymetrów z ud, brzucha lub pośladków. Który preparat z pokrzywą indyjską wybrać, jak dawkować forskolinę i jakie są przeciwwskazania do stosowania suplementu z pokrzywą indyjską? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Repelenty – rodzaje. Jak stosować środki odstraszające owady?

    Ukąszenia owadów często skutkują miejscowym obrzękiem, świądem oraz bólem, które przeważnie – w przypadku braku uczulenia – dość szybko ustępują. Wiele zwierząt przenosi jednak poważne schorzenia, takie jak borelioza, dlatego w celu ochrony ludzkiego zdrowia powinno stosować się środki zapobiegawcze – repelenty. Jakie rodzaje środków na komary i kleszcze są najskuteczniejsze?

  • Czy to prawda, że woda utleniona może utrudniać gojenie ran?

    Woda utleniona, czyli inaczej nadtlenek wodoru, stosuje się najczęściej w postaci 3% roztworu. Ma ona głównie właściwości bakteriobójcze, oczyszczające rany i zmiękczające strupy. Wskazaniem do zastosowania wody utlenionej mogą być także m.in. łagodne infekcje jamy ustnej i gardła. Jak właściwie stosować wodę utlenioną, czy można nią wybielać zęby i czyścić uszy?

  • Olejek THC – co należy o nim wiedzieć?

    Marihuana medyczna w formie ekstraktu olejowego to stosunkowo nowa metoda wykorzystywana w terapii wielu schorzeń. Olejek THC używa się jako surowiec do wytwarzania leków recepturowych dostępnych na receptę. Jakie właściwości ma olejek THC?

  • Kwas borowy (borny) – właściwości, zastosowanie, szkodliwość

    Kwas borowy to związek chemiczny posiadający bardzo szerokie zastosowanie – i to zarówno w przemyśle, jak i do indywidualnego użytku. Jego właściwości sprawiają, że warto zainteresować się tym kwasem, ale również mieć wiedzę, kto nie powinien stosować kwasu bornego.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij