Borowiki (prawdziwki) – rodzaje: jadalne i niejadalne. Właściwości zdrowotne borowików
Katarzyna Turek-Kawecka

Borowiki (prawdziwki) – rodzaje: jadalne i niejadalne. Właściwości zdrowotne borowików

Borowiki, inaczej nazywane prawdziwkami, to grzyby najbardziej pożądane kulinarnie jakie rosną w Polsce. Mają bardzo intensywny smak, nadają się do przygotowania wielu smacznych dań. Ilość grzybów, która jest zakwalifikowana do tej grupy kilkakrotnie się zmieniała, dawniej klasyfikowane w niej były nawet maślaki. Po czym rozpoznać prawdziwki? Które z nich są jadalne, a które należą do borowików niejadalnych i trujących? 

Obecnie jest to kilkadziesiąt gatunków, z czego kilkanaście występuje w Polsce, a kilka jest dość powszechnych w lasach naszego kraju. Latem oraz jesienią można je znaleźć w lasach klimatu umiarkowanego i na ciepłej półkuli północnej. Największe ilości można znaleźć w Europie, ale można na nie trafić także we wschodnich Stanach Zjednoczonych, Meksyku, Alasce, Kanadzie, Australii, Nowej Zelandii, Madagaskarze oraz Tajlandii. Ogromna większość prawdziwków rośnie czerpiąc substancje odżywcze z korzeni drzew liściastych, czasem także iglastych. 

Borowiki (prawdziwki) – co to za grzyby? Po czym je rozpoznać? 

Borowiki to grzyby stosunkowo duże, ich kapelusze mogą sięgać średnicy nawet kilkudziesięciu centymetrów. Większość z nich ma też dość masywny trzon (nóżkę), zgrubiały u podstawy, zawsze pozbawiony pierścienia. Wyjątkiem w tej grupie jest podgrzybek zajączek (borowik zajęczy) oraz podgrzybek żeberkowaty, które kiedyś zaliczane były do klasy podgrzybków, a nie borowików. Ich noga jest zdecydowanie cieńsza i stosunkowo krótsza. Noga prawdziwków pokryta jest siateczką (np. u borowika szlachetnego) lub strzępkami (np. u borowika ceglastoporego). Odcienie kapelusza oraz blaszek są bardzo różne, często to dzięki nim rozróżnia się odmiany jadalne od trujących.

Większość prawdziwków znaleźć można pod drzewami liściastymi, takimi jak dęby, buki i graby ale część z nich rośnie chętnie także w korzeniach drzew iglastych: sosen, świerków i jodeł. 

Borowiki (prawdziwki) – właściwości zdrowotne 

Borowiki są królami grzybów, jeśli chodzi o ich właściwości prozdrowotne. Są bogate w białko i błonnik, zawierają małe ilości tłuszczu więc świetnie nadają się dla osób dbających o linię. Zawierają znaczące ilości substancji mineralnych i witamin, często o działaniu przeciwutleniającym. Ich zawartość zależy od gatunku. Borowik ceglastopory zawiera większą ilość cynku, magnezu i potasu, a borowik szlachetny dostarcza większe ilości fosforu i witamin z grupy B (głównie B2 i B3). Zawarte w borowikach substancje mogą chronić przed występowaniem chorób cywilizacyjnych, nowotworów, zmniejszać negatywne efekty procesów utleniania związane z występowaniem zanieczyszczeń. 

Mówiąc o właściwościach zdrowotnych, nie można nie wspomnieć o zdolności prawdziwków do akumulacji metali ciężkich ze środowiska. W związku z tym, że pobierają substancje odżywcze, ale także szkodliwe z gleby w trakcie swojego wzrostu, nie powinno zbierać się borowików z rejonów bardzo zanieczyszczonych, gdzie w podłożu może znajdować się znacząca dla zdrowia człowieka ilość szkodliwych substancji. Przy zbieraniu okazów w czystych lasach i spożywaniu racjonalnych ilości grzybów, zanieczyszczenia metalami ciężkimi nie będą stanowiły problemu. Największe ilości metali ciężkich odnotowało się podczas badań zebranych owocników borowika siatkowanego oraz klinowotrzonowego (arsenu). Z tego właśnie powodu odradza się spożycie tego ostatniego. 

Co zrobić z borowików?

Borowiki są docenianym przysmakiem w kuchniach wielu narodów. Ich mięsiste kapelusze są genialnym dodatkiem w kuchni włoskiej oraz niemieckiej do różnych dań: makaronu, grzanek, omletów, jajecznicy, mięsnych potrawek oraz pizzy. W Polsce używa się ich przede wszystkim do tradycyjnych bożonarodzeniowych potraw: zupy grzybowej, uszek do barszczu oraz kapusty z grzybami. Coraz częściej jednak można znaleźć je w wielu innych daniach wykwintnych restauracji, także przez cały rok. 

Prawdziwki nadają się do gotowania, smażenia na maśle lub oleju, grillowania, marynowania, suszenia oraz mrożenia. Ich dodatek zmieni smak sosów do mięsa, zup, makaronów, zapiekanek. Nadają się zarówno do dań przygotowanych z udziałem drobiu, dziczyzny, wołowiny i królików. Świetnie pasują także do dań z użyciem wina, pieczywa oraz sera. 

Borowiki jadalne

Borowiki jadalne są skarbnicą smaku i wartości odżywczych. W lasach można znaleźć wiele gatunków, część z nich występuje częściej, część rzadziej lub jest pod ochroną.  

Do grupy jadalnych prawdziwków zaliczyć można: 

  • borowik szlachetny
  • borowik usiatkowany, 
  • borowik sosnowy, 
  • podgrzybek zajączek, 
  • podgrzybek żeberkowany, 
  • borowik ceglastopory (borowik czerwony), 
  • borowik cytrynowy, 
  • borowik płowy, 
  • borowik oprószony, 
  • borowik wysmukły (amerykański), 
  • borowik żółtobrązowy*, 
  • borowik królewski*, 
  • borowik górski*, 
  • borowik blednący*. 

*Grzyby oznaczone gwiazdką występują bardzo rzadko, często są także pod ochroną. 

Borowiki niejadalne 

Borowiki niejadalne nie należą do grzybów śmiertelnie trujących, ale nie nadają się do spożycia, ponieważ albo powodują dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego albo po prostu są gorzkie i niesmaczne. Znaczna część z nich po długiej obróbce termicznej poprzez obgotowanie w dużej ilości wody i odlanie jej może być ewentualnie spożywana (nie dotyczy grzybów trujących!), ale nadal nie jest to zalecane. 

Do grupy borowików trujących i borowików niejadalnych można zaliczyć następujące gatunki

  • borowik szatański (trujący), 
  • borowik purpurowy (trujący), 
  • borowik żółtopory, grubotrzonowy (niejadalny, lekko trujący), 
  • borowik ponury (niejadalny, surowy trujący), 
  • borowik korzeniasty (niejadalny), 
  • goryczak żółciowy (niejadalny, w niektórych rejonach Francji i Niemiec spożywany pomimo goryczy), 
  • borowik gładko trzonowy (niejadalny)*, 
  • borowik żonkilowy (niejadalny)*,  
  • borowik klinowotrzonowy (jadalny, ale akumuluje duże ilości arsenu, więc odradza się jego spożywanie)*. 

*Grzyby oznaczone gwiazdką występują bardzo rzadko, często są także pod ochroną. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Orkisz – wartości odżywcze i wpływ na zdrowie. Dlaczego warto go jeść?

    Należy do najstarszych gatunków pszenicy – ludzkości znany jest już od wielu wielu wieków. Obecnie wytwarza się z niego m.in. pieczywo, płatki, kasze, makarony oraz mąki. Kto powinien sięgać po produkty wytworzone z orkiszu? Dlaczego warto go jeść? 

  • Naturalne elektrolity – przegląd najlepszych produktów

    Elektrolity są to roztwory wodne posiadające ładunek elektryczny, może on być dodatni lub ujemny. Odpowiedni poziom elektrolitów jest bardzo istotnym elementem prawidłowego funkcjonowania organizmu. Elektrolity są obecne we wszystkich strukturach komórkowych żywego organizmu. Do naturalnych najważniejszych elektrolitów należą: sód, potas, wapń, magnez, chlorki i fosforany.

  • Imbir – jak i kiedy go jeść? Właściwości lecznicze, zastosowanie, przeciwwskazania

    Imbir to roślina o wielu właściwościach zdrowotnych. Wśród nich wymienia się m.in. pomoc w łagodzeniu bólu gardła, mdłości w czasie ciąży czy zgagi. Co więcej, imbir wspomaga trawienie i działa przeciwzapalnie. Na jego bazie tworzy się napoje, syropy czy olejki, ale spożywa się go również na surowo. Jakie jeszcze właściwości ma imbir? Jak go przechowywać? Komu odradza się regularne stosowanie imbiru?

  • Tran – właściwości. Czy tran wpływa na odporność?

    Tran to olej otrzymywany z dorsza atlantyckiego lub innych ryb dorszowatych (olej z wątroby rekina nie jest tranem, ma bowiem inny skład i inne właściwości). Tran zawiera witaminę D i A, a także kwasy omega-3 (DHA i EPA), które mają korzystny wpływ na układ odpornościowy, nerwowy oraz krwionośny. Kiedy stosować olej z wątroby dorsza? Jak wybrać najlepszy tran dla dziecka i dla osoby dorosłej?

  • Lecytyna sojowa (E322) – czym jest i gdzie ją znaleźć? Kiedy należy ją suplementować?

    Lecytyna jako apteczny preparat na pamięć znana jest każdemu, niezależnie od wieku: stosowana jest i przez studentów w trakcie sesji, i przez osoby starsze. Jakie jeszcze zastosowania można jej przypisać? Jakie ma właściwości i do czego służy lecytyna sojowa? Dowiedzmy się więcej. 

  • Glutation – czym jest? Co warto o nim wiedzieć?

    Rozwój nauki powoduje, że jesteśmy w stanie coraz częściej powiązać wybrane cząsteczki chemiczne z dobrym bądź złym stanem badanego organizmu lub wręcz z wybraną jednostką chorobową. Jedną z takich cząsteczek jest glutation. Co to jest? Kiedy zaleca się badać jego poziom? Czy ma właściwości prozdrowotne? Czy możemy wpłynąć na jego ilość w organizmie? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.  

  • Serwatka – jak powstaje i czy jest zdrowa? Właściwości i zastosowanie serwatki

    Można powiedzieć, że podobnie jak jednostki wiele gałęzi przemysłu stara się zagospodarować coś, co niegdyś było uważane za odpad i tym samym ograniczyć liczbę wytwarzanych zanieczyszczeń, a nierzadko zwiększyć zyski. Świetnym tego przykładem jest serwatka. W przemyśle serowarskim stanowiąca odpad, w innych gałęziach przemysłu surowiec, z którego produkuje się preparaty białkowe, biodegradowalne tworzywa czy nawóz. Jakie inne zastosowania ma naturalna serwatka? Do czego możemy wykorzystać tę, która pozostanie po produkcji domowego sera? Czy jest zdrowa?  

  • Picie „twardej wody” jest korzystne dla zdrowia. Jakie są jej zalety?

    Utrudnia mycie rąk, pranie ubrań i powoduje wiele szkód w instalacjach wodno-kanalizacyjnych oraz urządzeniach gospodarstwa domowego, ale w kwestii nawadniania organizmu, tzw. twarda woda jest dobrym wyborem, zwłaszcza dla osób cierpiących na niedobory składników mineralnych. Według Światowej Organizacja Zdrowia nie ma ona negatywnego wpływu na zdrowie, wręcz przeciwnie może dostarczyć wielu korzyści.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij