Borowik szlachetny (prawdziwek) – wartości odżywcze. Jak przyrządzać i przechowywać prawdziwki? Zdrowe przepisy z borowikami
Katarzyna Turek-Kawecka

Borowik szlachetny (prawdziwek) – wartości odżywcze. Jak przyrządzać i przechowywać prawdziwki? Zdrowe przepisy z borowikami

Borowik szlachetny (Boletus edulis) to prawdziwy król polskich (i nie tylko) lasów. Nazywany także prawdziwkiem, jest grzybem o najbardziej intensywnym smaku i aromacie. Jakie ma wartości odżywcze? Jak przyrządzać borowiki i jak je przechowywać? 

Na terenach słowiańskich znany i doceniany jest od kilkuset lat – szybko stał się nieodłącznym elementem kuchni szlacheckiej i magnackiej. Mowa o borowiku (prawdziwku) szlachetnym. W sklepach w sezonie można kupić grzyby świeże, a poza sezonem także suszone lub mrożone. Prawdziwki nadają się do wykorzystywania zarówno jako główny składnik potrawy, jak i jako przyprawa wzbogacająca smak dania. 

Borowik szlachetny (prawdziwek) – charakterystyka, występowanie 

Borowik szlachetny występuje w lasach liściastych, iglastych oraz mieszanych, najczęściej na skrajach lasu lub przy polankach, gdzie dochodzi więcej światła. Owocniki często wyrastają pojedynczo, czasem w niedużych grupach lub w kręgach. Spotkać można go w Europie, Ameryce Północnej, Nowej Zelandii oraz w południowej części Afryki.  

W ostatnich latach można też – przy zapewnieniu odpowiednich warunków (wilgotność, temperatura, odpowiednie drzewa) – spróbować wyhodować go samodzielnie w swoim ogrodzie z wykorzystaniem specjalnej grzybni. 

Owocnik prawdziwka osiąga średnicę do 25 centymetrów. Kolor kapelusza młodych grzybów jest biały, z czasem robi się piaskowy, aż w końcu staje się jasno- lub ciemnobrązowy. Rurki borowika szlachetnego są drobne, u młodych grzybów mają kolor biały lub kremowy, a u starszych żółto- lub zielonooliwkowy. Trzon (nóżka) grzyba jest jasna: biała, szarobiała lub piaskowa, pokryta delikatną siateczką o białym lub jasnobrązowym zabarwieniu. Kształt nóżki jest pękaty u młodych osobników, a u starszych bardziej maczugowaty i baryłkowaty. Miąższ borowika szlachetnego jest biały lub lekko kremowy i po uszkodzeniu lub pokrojeniu nie zmienia swojej barwy. 

Borowik szlachetny a szatański – jak rozróżnić? 

Borowik szlachetny występuje w lasach liściastych, iglastych oraz mieszanych, natomiast borowik szatański tylko w liściastych. Największą i najbardziej znaczącą różnicą jest kolor miąższu obydwu grzybów. Prawdziwek ma miąższ biały, który po przekrojeniu nie zmienia swojego koloru, w przeciwieństwie do białego miąższu szatana, który po uszkodzeniu lub przekrojeniu staje się niebieskosiny. Mają podobną wielkość i kształt, różne jednak są kolory ich kapelusza, porów pod jego spodem oraz trzonu.  

Borowik szlachetny ma kapelusz w kolorze początkowo białym, a następnie zmieniając się przez piaskowy aż do brązowego. Kapelusz borowika szatańskiego jest szary lub u dojrzałych osobników szarooliwkowy. Pory pod kapeluszem borowika szatańskiego zmieniają się w trakcie wzrostu grzyba z żółtych przez pomarańczowe i czerwone do oliwkowych a po uszkodzeniu także tak jak miąższ sinieją. Rurki borowika szlachetnego są początkowo białe, a następnie kremowe, żółte, żółtooliwkowe aż finalnie stają się oliwkowozielone, nie stają się niebieskie po uszkodzeniu lub naciśnięciu palcem. Różnicą pomiędzy dwoma gatunkami jest także kolor trzonu: u borowika szatańskiego jest żółto-różowo-brązowy pokryty czerwono-różową siateczką, przez co wydaje się być purpurowy, u prawdziwka jest jasny, pokryty jasną białoszarą siateczką. 

Sprawdź, jakie są objawy zatrucia borowikiem szatańskim i co robić, gdy do niego doszło.

Wartości odżywcze prawdziwka szlachetnego 

Borowik szlachetny, jak wszystkie grzyby, charakteryzuje się niską kalorycznością, ma dość znaczącą jednak zawartość białka. 100 g grzyba dostarcza 34 kcal i aż 5 g białka. Grzyby mają także niski indeks glikemiczny, nadają się także dla osób będących na diecie, ograniczających kalorie, chorujących na cukrzycę lub insulinooporność. Pomimo niskiej kaloryczności prawdziwek dostarcza także pewnych ilości fosforu, żelaza, magnezu, potasu oraz witamin z grupy B (szczególnie B1, B2 i B3).  

Negatywną cechą borowika jest fakt, że poza składnikami mineralnymi pobieranymi z gleby kumuluje także metale ciężkie – dlatego należy wybierać te grzyby, które nie były zbierane w pobliżu ruchliwych ulic i autostrad.  

Dodatkowo borowik szlachetny zawiera chitynę – związek, który jest ciężkostrawny i dlatego borowiki nie powinny być spożywane przez osoby starsze i dzieci

Jak przyrządzać prawdziwki (borowiki)? Jak je przechowywać? 

Prawdziwki idealnie nadają się do przygotowywania wszystkich dań z użyciem grzybów. Świetnie zachowują się w trakcie gotowania – idealnie nadają się do przygotowania zup, sosów i wywarów. Można je smażyć na oleju lub maśle, wykorzystując do zapiekanek, makaronów i innych dań. Nie tracą swojego smaku w trakcie mrożenia, więc jeśli trafimy na większą ilość grzybów w trakcie zbiorów, śmiało można je oczyścić, pokroić i zamrozić, a potem wykorzystać do sosów lub zup.  

Idealnie nadają się także do suszenia, ponieważ w związku z intensywnym aromatem nadal są bogactwem smaku także po ususzeniu ich w piekarniku, suszarce do grzybów lub na słońcu. Z suszonych grzybów można przygotować żurek grzybowy, nadzienie do pierogów, wigilijnych uszek lub zblendować je na pył i wykorzystywać jako przyprawę do sosów, zup i wielu innych dań.  

Prawdziwki mają dużą ilość naturalnie występującego glutaminianu sodu, odpowiadającego za smak umami (taki sam jak w sosie sojowym lub wegecie), są w stanie więc znacząco wzbogacić niejedno danie.  
Bardzo ważną rzeczą jest odpowiednie przygotowanie grzybów przed suszeniem lub mrożeniem. Nie powinno się ich moczyć w wodzie, należy je oczyścić i sprawdzić czy nie są robaczywe. W przypadku występowania „lokatorów” grzybów nie należy suszyć ani mrozić. 

Zdrowe przepisy z prawdziwkami (borowikami szlachetnymi) 

Sos z prawdziwków – borowiki w śmietanie 

Składniki: 

  • 1 płaska łyżeczka masła klarowanego (w dietetycznej, bardziej zdrowej wersji zamień na olej), 
  • 125 g borowików, 
  • 1/4 cebuli, 
  • 1 ząbek czosnku, 
  • szczypta soli i pieprzu, 
  • kilka kropli soku z cytryny, 
  • 50 ml śmietanki 30% (w wersji dietetycznej użyj jogurtu greckiego lub naturalnego), 
  • 2 łyżki posiekanej natki pietruszki. 

Grzyby pokrój na ćwiartki (mniejsze) lub plasterki (większe). Cebulę posiekaj w kostkę, czosnek w cienkie plasterki lub przeciśnij przez praskę. Na patelni lub w rondelku z grubym dnem rozgrzej tłuszcz i podsmaż na średnim ogniu cebulę i czosnek, uważając, aby się nie przypaliły. Dodaj podgrzybki i smaż przez około kwadrans, mieszając, aby się nie przypaliły. Dodaj sok z cytryny, sól, pieprz i śmietankę lub jogurt. W przypadku śmietanki gotuj kilka minut, w razie użycia jogurtu ściągnij z ognia i tylko wymieszaj, aby sos się nie ściął. Posyp natką pietruszki i podawaj z makaronem, pieczywem lub innymi dodatkami. 

Indyk w sosie z borowików 

Składniki: 

  • porcja sosu z borowików (z przepisu wyżej), 
  • 100–150 g filetu indyka (można zamienić na kurczaka), 
  • 1 łyżeczka oleju, 
  • szczypta soli i pieprzu, 
  • 3 ziemniaki, 
  • 1/4 pęczka natki pietruszki, 
  • surówka z buraczków. 

Oczyść mięso z błonek i pokrój na plastry. Ziemniaki ugotuj w wodzie. Mięso posmaruj olejem i grilluj na rozgrzanej patelni, przypraw. Zalej sosem z prawdziwków i podgrzewaj na małym ogniu kilka minut. Podawaj z ziemniakami posypane obfitą ilością natki pietruszki z surówką z buraczków. 

Risotto z borowikami 

Składniki: 

  • 100 g borowików, 
  • 1 łyżeczka oleju, 
  • 1 łyżeczka masła klarowanego, 
  • 50 g ryżu do risotto (np. arborio) – w zdrowszej wersji nada się także kasza jęczmienna, np. pęczak – wtedy zamiast risotto z prawdziwkami otrzymasz kaszotto z prawdziwkami, 
  • 50 ml białego wytrawnego wina (można pominąć), 
  • 250 ml bulionu warzywnego, 
  • 50 ml śmietanki 30% (w wersji dietetycznej użyj jogurtu greckiego lub naturalnego), 
  • 1–2 łyżki parmezanu lub płatków drożdżowych, 
  • 1/4 pęczka natki pietruszki
  • 1 łyżeczka pudru z suszonych grzybów (najlepiej prawdziwków – zblenduj dobrze wysuszone grzyby), 
  • pieprz i sól do smaku. 

Borowiki pokrój w plasterki i zrumień na oleju na patelni lub w rondlu o grubym dnie. Usuń z naczynia na talerz, dodaj masło. Kiedy tłuszcz się rozpuści, wsyp suchy ryż i mieszaj, smażąc na niedużym ogniu 2 minuty. Dolej wino i odparuj. Dodaj grzyby, dolej porcję bulionu (1/3), gotuj, co jakiś czas mieszając. Kiedy ziarna wchłoną płyn, dodaj kolejną porcję bulionu i powtórz z ostatnią częścią. Dodaj śmietankę, puder z grzybów, pieprz oraz ewentualnie sól i lwymieszaj. Podawaj posypane parmezanem (lub płatkami drożdżowymi) oraz natką pietruszki. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi

Polecane artykuły

  • Cynamon – właściwości i zastosowanie. Na co pomaga? Czy jest zdrowy?

    Cynamon to nie tylko popularna przyprawa. Dzięki obecności wielu substancji aktywnych wykazuje właściwości prozdrowotne, dlatego używa się go w przemyśle kosmetycznym oraz farmaceutycznym. Przy jakich dolegliwościach pomoże cynamon? Kto powinien na niego uważać? Podpowiadamy.

  • Rzeżucha – wartości odżywcze i właściwości. Czy jest zdrowa?

    Zielona rzeżucha nie tylko powinna stanowić estetyczny wystrój świątecznego stołu. Ze względu na jej właściwości lecznicze oraz zawartość witamin powinna na stale gościć w codziennym menu. Na co pomoże rzeżucha? Do czego ją dodawać, co można z niej zrobić? Jak wyhodować ją w domu? Podpowiadamy.

  • Zioła na trawienie – jakie wybierać?

    Kto z nas podczas jedzenia skupia się całkowicie na posiłku i dokładnym przeżuwaniu każdego kęsa? No właśnie. Niestety, zajmują nas raczej smartfony czy rozmowy przy stole. A to prosta droga do niestrawności. Na szczęście są sposoby, żeby sobie pomóc – do akcji wkraczają zioła na trawienie.

  • Czy woda wystarczy, by umyć owoce i warzywa?

    Spożywanie surowych warzyw i owoców to zwyczaj bardzo dobry dla zdrowia. Produkty te zawierają dużo witamin i mikroelementów, błonnika, antyoksydantów i innych korzystnych dla zdrowia składników. Jednak, aby jedzenie świeżych jarzyn było dla nas bezpieczne, należy właściwie je przygotować, aby usunąć z nich szkodliwe substancje i chorobotwórcze mikroorganizmy.

  • Resweratrol – czym jest i jak działa? Gdzie występuje i jak wpływa na zdrowie?

    Fitoskładniki, czyli naturalnie występujące w roślinach substancje, których zadaniem jest ochrona przed negatywnymi czynnikami (jak zanieczyszczenia, infekcje wirusowe czy grzybicze), mogą przyjść w sukurs nam ludziom w walce z chorobami cywilizacyjnymi. Resweratrol jest aktualnie jednym z najintensywniej eksplorowanych substancji tego typu. Co to jest? W jakim winie znajdziemy go najwięcej? Czy liposomalny jest lepszy od „zwykłego”? Czy warto go suplementować? W jakich owocach występuje? Odpowiedzi na ta i wiele innych pytań udzielamy w poniższym artykule.     

  • „Spalacze tłuszczu” – garcinia cambogia – właściwości, wskazania i przeciwwskazania do suplementacji. Jak tamaryndowiec malabarski pomaga w procesie odchudzania?

    Garcinia cambogia to suplement diety, który przez wielu określany jest mianem preparatu ułatwiającego odchudzanie. Występuje zarówno w postaci tabletek, kapsułek, ekstraktów, jak i herbat ziołowych. Jej wpływ na odchudzanie opiera się przede wszystkim na obniżeniu poziomu cholesterolu, zmniejszeniu apetytu i podwyższeniu temperatury ciała. Udowodniono, że efekt termogeniczny sprzyja procesowi spalania tkanki tłuszczowej. Należy jednak pamiętać, że garcinia cambogia może jedynie wspomóc proces odchudzania, który powinien być oparty na konsekwentnej samodyscyplinie, ujemnym bilansie kalorycznym i zwiększonej ilości aktywności fizycznej. Który suplement z tamaryndowca malabarskiego wybrać, czy osoby chore na cukrzycę mogą przyjmować garcinia cambogia i czy suplementacja tym „spalaczem tłuszczu" ma jakieś skutki uboczne? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Czym jest mikroplastik i jaki jest jego wpływ na środowisko i na nasze zdrowie?

    Działalność człowieka doprowadziła do skażenia środowiska cząsteczkami mikroplastiku. Ich obecność stwierdzono już w powietrzu, glebie, wodach słodkich, morzach i oceanach, organizmach roślin i zwierząt oraz w produktach spożywczych. Nie wiemy dokładnie, z jakimi zagrożeniami zdrowotnymi związane jest to zanieczyszczenie, ale dotychczasowe odkrycia mogą dostarczać powodów do niepokoju.

  • Rukola – charakterystyka. Właściwości i zastosowanie rokietty siewnej. Dlaczego warto jeść rukolę?

    Rukola (rokietta siewna) to sałata o bardzo charakterystycznym smaku, ale też wielu prozdrowotnych właściwościach. Dlaczego warto włączyć rukolę do codziennej diety? Jak prawidłowo ją przechowywać i przyrządzać? Sprawdź nasze propozycje dań z wykorzystaniem rukoli. 

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij