Błędy dietetyczne w żywieniu dzieci – jak ich nie popełniać?

Odpowiedni sposób żywienia powinno kształtować się już od pierwszych lat życia dziecka. Jeśli prawidłowe, zdrowe zwyczaje żywieniowe nie zostaną przekazane dziecku, gdy jest małe, trudno będzie je wykształcić, kiedy stanie się dorosłym człowiekiem. Dlatego tak istotna jest prawidłowa edukacja związana ze zdrowym żywieniem i dawanie dzieciom przykładu od najmłodszych lat. Czym są błędy żywieniowe u dzieci i jak ich nie popełniać?

Błędy żywieniowe u dzieci – co to takiego i jakie są ich następstwa? 

Błędów żywieniowych, które popełniają dzieci jest bardzo wiele. Mogą dotyczyć nieprawidłowej ilości spożywanego jedzenia, małego urozmaicenia lub wyboru złych produktów spożywczych.

Nieodpowiednie nawyki żywieniowe wiążą się z większą częstotliwością występowania nadwagi i otyłości, niedoborów witamin i składników mineralnych, próchnicy, zaburzeń hormonalnych oraz chorób metabolicznych takich jak miażdżyca czy cukrzyca. Pojawiają się one już u najmłodszych dzieci, mogą też wystąpić na późniejszych etapie życia, kiedy błędy w żywieniu dzieci popełniane przez dłuższy czas ujawnią się dopiero kilka czy kilkanaście lat później.

Najczęstsze błędy żywieniowe u dzieci 

Do najczęściej wymienianych błędów żywieniowych wśród dzieci możemy zaliczyć: 

• spożywanie zbyt dużej ilości jedzenia – a jednocześnie zbyt dużej ilości energii. Jeśli dziecko je więcej niż wynosi jego zapotrzebowanie kaloryczne, będzie narażone na tycie, które wiąże się z występowaniem nadwagi i otyłości. Badania pokazują, że już ponad jedna czwarta dzieci ma zbyt wysoką masę ciała, a otyłe dziecko to bardzo często w późniejszym czasie otyły dorosły. Nadmierna masa ciała to nie tylko defekt kosmetyczny – to także większe predyspozycje do wystąpienia niebezpiecznych chorób, także u najmłodszych: cukrzycy dziecięcej, miażdżycy, problemów z gospodarką hormonalną. 
• nieodpowiedni wybór produktów spożywczych – spożywanie żywności wysokoprzetworzonej i słodyczy: fastfoodów, gotowych ciastek, chipsów, paluszków. Zawierają one duże ilości kwasów tłuszczowych trans szkodliwych dla rozwoju mózgu, dużą ilość soli, cukrów prostych oraz są wysokokaloryczne i sprzyjają nadwadze oraz otyłości. 
• wysokie spożycie słodzonych napojów, napojów energetycznych, izotonicznych, wód smakowych oraz soków zamiast wody – dostarczają one dużych ilości cukrów prostych i kalorii, co wiąże się z występowaniem otyłości, próchnicy oraz cukrzycy. Napoje energetyczne zawierają kofeinę i inne związki, które nie są odpowiednim składnikiem w diecie dzieci. Soki wydają się być dobrą alternatywą dla owoców, ale tak naprawdę pozbawione są błonnika i wielu innych substancji występujących w owocach. W dwóch szklankach soku (także świeżo wyciskanego) dziecko dostarcza sobie już 400 kcal i ponad 40 gramów cukru (8 łyżeczek). 
• małe urozmaicenie diety, mała ilość warzyw i owoców w posiłkach – warzywa i owoce są niezbędne w diecie zarówno dorosłych i dzieci. Są dobrymi źródłami błonnika, witamin i składników mineralnych. Jeśli w jadłospisie jest ich niewystarczająca ilość, to mogą pojawić się niebezpieczne niedobory, zaparcia u dziecka. 
• nieregularne posiłki, niejedzenie śniadań – badania pokazują, że regularne spożywanie posiłków w ciągu dnia wiąże się z mniejszym ryzykiem pojawienia się otyłości oraz zmniejsza prawdopodobieństwo pojawienia się nagłych ataków głodu, chęci na jedzenie słodyczy. Jeśli dziecko wychodzi z domu bez śniadania, to na lekcjach najprawdopodobniej będzie mu brakowało energii, będzie ospałe i pojawią się problemy z koncentracją. 
• zbyt niskie spożycie kalorii – jest niebezpieczne tak jak zbyt wysokie spożycie kalorii. Pojawia się szczególnie kiedy dziecko stara się odchudzać, bo widzi to u mamy, rodzeństwa czy koleżanek. Może skończyć się poważnymi zaburzeniami odżywiania – anoreksją, bulimią. 
• dodawanie soli i cukru do posiłków dla dzieci (szczególnie tych najmłodszych) – cukier zaburza łaknienie, zwiększa ryzyko otyłości i próchnicy, a sól podrażnia delikatny żołądek i obciąża nerki. 
• zbyt niska podaż niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych NNKT – są one potrzebne do prawidłowego rozwoju młodego organizmu i funkcjonowania mózgu. 
• zbyt duża ilość białka w diecie – zapotrzebowanie na białko zależy od masy ciała. Jeśli dziecko rośnie i jest aktywne fizycznie, to jego zapotrzebowanie kaloryczne może być zbliżone do zapotrzebowania dorosłego mającego siedzący tryb pracy. Jego posiłki nie powinny mieć takich samych proporcji pomiędzy poszczególnymi składnikami, ponieważ zapotrzebowanie na białko jest zdecydowanie mniejsze – powinno zjeść mniejszą porcję mięsa czy ryby. 
• niskie spożycie wapnia z dietą – co może wiązać się z wystąpieniem chorób układu kostnego: krzywicy, a w późniejszych latach osteoporozy. 
• brak suplementacji witaminą D i ekspozycji na słońce – jeśli dziecko nie spędza dużej ilości czasu w lecie na świeżym powietrzu na słońcu w ciągu dnia, warto pamiętać o suplementacji witaminą D3 dla dzieci, szczególnie jesienią i zimą. Należy dostosować dawkę do wieku i masy ciała, ponieważ jej niedobór wiąże się między innymi z występowaniem krzywicy i zmniejszoną odpornością na infekcje. 

Co robić, aby nie popełniać błędów żywieniowych u dzieci?  

Pierwszą, fundamentalną zasadą pozwalającą na unikanie błędów żywieniowych u dzieci jest dawanie im dobrego przykładu. Żadne dziecko nie będzie chciało jeść warzyw i owoców, jeśli rodzice nie będą tego robić. Tak jak żadne dziecko nie nauczy się jeść rano śniadań, jeśli w domu nie będzie takiego zwyczaju. 

Angażuj dziecko we wspólne przygotowywanie zdrowych posiłków – w ten sposób chętniej będzie ich próbować, nauczy się także co powinno jeść, co służy jego zdrowiu. 

Edukuj dziecko jaki wpływ na jego organizm mają produkty wysokoprzetworzone, duża ilość słodyczy, aby wiedziało, jakie konsekwencje nieść ze sobą może nieodpowiednia dieta. Samo zabranianie nie przyniesie takiego efektu, jeśli dziecko nie będzie wiedziało z czego ono wynika. 

Wskazówki dla rodziców dotyczące żywienia dzieci 

1. Podawaj posiłki dziecku regularnie, co 3–4 godziny. Każdy swój dzień dziecko powinno zacząć od pełnowartościowego śniadania, które dostarczy wszystkich niezbędnych składników aby miało energię w przedszkolu czy szkole. Warto zwrócić uwagę na ilość węglowodanów złożonych w posiłkach (razowe kasze, pieczywo, płatki), bo to one odpowiadają za poziom energii w ciągu dnia.  
2. Dodawaj do posiłków dzieci źródeł kwasów tłuszczowych omega-3. Zależnie od wieku dziecka może być to dobrej jakości ryba morska, orzechy włoskie, olej rzepakowy, olej lniany dodany do surówki czy twarożku. Zapewnij dziecku odpowiednią ilość wapnia i witaminy D3. Pozwoli to na prawidłowy rozwój mózgu oraz układu kostnego rozwijającego się organizmu. 
3. Pamiętaj, że dziecko powinno uczestniczyć we wspólnych posiłkach od najmłodszych lat, ale niekoniecznie odpowiednie dla niego będzie duża ilość mięsa czy soli oraz cukru, które spożywają dorośli.  
4. Jeśli dziecko nie chce dokończyć posiłku, może to znaczyć, że jest już najedzone. Nie zmuszaj go do jedzenia na siłę, jeśli lekarz uważa, że nie ma problemów z niedoborami pokarmowymi czy niedowagą. 
5. Najlepsza do picia dla dziecka jest woda, a nie gazowane i niegazowane napoje, woda smakowa czy soki owocowe (szczególnie w dużych ilościach). To niepotrzebne kalorie i ryzyko cukrzycy. 
6. Staraj się ograniczać słodycze, nie podawaj dzieciom posiłków wysoko przetworzonych. Przygotuj im drugie śniadanie, zamiast dawać pieniądze na kupno drożdżówki czy chipsów w sklepiku szkolnym.