Dieta dla seniora – jak powinno wyglądać żywienie osoby starszej?
Maria Brzegowy

Dieta dla seniora – jak powinno wyglądać żywienie osoby starszej?

Dobrze skomponowana dieta dla seniora nie tylko pokryje zapotrzebowanie energetyczne organizmu, ale także opóźni naturalny proces starzenia oraz zmniejszy ryzyko chorób dietozależnych. Jakie produkty warto włączyć do diety osoby starszej? Z jakich produktów należy zrezygnować? Podpowiadamy. 

Właściwie zaplanowany jadłospis pozwala na zachowanie świetnego samopoczucia oraz dobrego zdrowia osób w każdym wieku. Bywa jednak, że wraz z upływającym czasem pojawiają się trudności w spożywaniu pełnowartościowych posiłków. Jak powinna wyglądać dieta seniora? Jak zapobiegać rozwojowi chorób, takich jak nadciśnienie tętnicze, miażdżyca czy cukrzyca? Czy dieta osoby starszej zawsze powinna mieć charakter łatwostrawny? 

Dieta dla seniora i jej rola w zdrowiu 

Celem prawidłowo skomponowanej dla seniora diety jest pokrycie zapotrzebowania jego organizmu w sposób możliwie opóźniający naturalnie przebiegające procesy starzenia się i równoczesne zmniejszenie ryzyka chorób żywieniowozależnych. To także łagodzenie dolegliwości związanych z tymi już obecnymi oraz poprawa wyników badań.  

Równie istotnym aspektem właściwie dobranego jadłospisu jest zaplanowanie dla seniora takich posiłków, które sprawią mu przyjemność, zmniejszając bądź omijając niedogodności oraz ograniczenia związane z m.in. możliwością występowania zaburzeń w odczuwaniu smaku, zapachu czy z trudnościami z trawieniem i wchłanianiem składników odżywczych. 

Dieta dla osoby starszej – najważniejsze zasady żywieniowe dla osób starszych 

Ludzie starsi potrzebują dokładnie tych samych składników odżywczych co ludzie młodzi, z tą różnicą, że wraz z wiekiem ich organizm wymaga ich w nieco innych proporcjach. Zapotrzebowanie na energię na ogół zmniejsza się (ze względu na mniejszą wartość podstawowej przemiany materii związaną z mniejszą masą beztłuszczową, jak również ze zwykle niższą aktywnością fizyczną), z kolei zapotrzebowanie na składniki odżywcze niejednokrotnie rośnie.  

Pomimo że zalecenia diety dla seniora oparte są o zasady prawidłowego odżywiania się, należy zwrócić szczególną uwagę na stan zdrowia danej osoby (m.in. występowanie cukrzycy, miażdżycy czy chorób przewodu pokarmowego), jego indywidualną tolerancję na poszczególne produkty, jak również preferencje smakowe oraz możliwości ekonomiczne.

Bywa, że niemożliwym będzie wprowadzenie do diety przykładowo surowych warzyw czy owoców (np. ze względu na problemy z trawieniem albo chorobę refluksową), nabiału (nietolerancja laktozy), czy też maksymalne ograniczenie soli (osoba starsza może nie odczuwać smaku mniej doprawionych potraw). Być może będzie konieczna też zmiana konsystencji dań (ze względu na np. braki w uzębieniu czy niedogodności związane z obecnością protezy), a nawet ich wzbogacenie w specjalne odżywki (gdy apetyt seniora jest niższy, a obserwuje się postępujący spadek masy ciała).  

Zapotrzebowanie mniejsze niż u ludzi młodszych  Zapotrzebowanie większe niż u ludzi młodszych 

Energia 

Tłuszcz 

Żelazo (kobiety) 

Wapń 

Witamina D 

Witamina B6 

Witamina B12 

Kwas foliowy 

Ryboflawina (witamina B2)

Podstawowym źródłem składników odżywczych powinno być pożywienie. W wybranych przypadkach, może być jednak konieczne uzupełnienie niedoborów odpowiednimi suplementami diety. Należy zwrócić uwagę na skład preparatów, aby nie dopuścić do spożycia zbyt wysokich dawek poszczególnych składników. Suplementacja powinna zostać dobrana indywidualnie, na podstawie aktualnych badań diagnostycznych, najlepiej w konsultacji z lekarzem. 

O czym należy pamiętać, tworząc jadłospis dla seniora?

Przygotowując jadłospis dla seniora, warto pamiętać o kilku zaleceniach, mianowicie:  

1. Zapotrzebowanie na energię należy wyliczyć w oparciu o aktualną aktywność fizyczną seniora.

2. Zapotrzebowanie na energię określa się na podstawie wartości należnej masy ciała, a nie masy aktualnej. Na zalecenie to powinny zatem zwrócić uwagę osoby z nadwagą bądź otyłością.

3. Zarówno nadmiar, jak i niedobór energii będzie niekorzystny dla organizmu. Nadmiar kalorii będzie sprzyjać powstawaniu otyłości, a w następstwie rozwojowi wielu chorób, w tym szczególnie miażdżycy, nadciśnienia tętniczego, choroby niedokrwiennej serca i naczyń krwionośnych, cukrzycy t. 2. Z kolei niedobór grozi rozwinięciu niedożywienia białkowo-energetycznego, które w skrajnych wypadkach może prowadzić do wyniszczenia organizmu.

Orientacyjne zapotrzebowanie w wybranych grupach wiekowych mężczyzn oraz kobiet 
  Masa ciała (kg) Zapotrzebowanie przy małej aktywności fizycznej Zapotrzebowanie przy umiarkowanej aktywności fizycznej 
Mężczyźni 66–75 lat 

60 

70  

1850 

1950 

2300 

2450 

>75 lat 

60 

70  

1750 

1850 

2200 

2350 

Kobiety 66–75 lat

50 

60 

1550 

1700 

1950 

2100 

>75 lat 

50 

60 

1500 

1650 

1900 

2050 

4. Głównym źródłem energii w diecie osoby starszej powinny być węglowodany (50–70%), w przeważającym udziale – jeśli to możliwe – dostarczone pod postacią węglowodanów złożonych (przykładowe źródła: produkty zbożowe z pełnego ziarna, płatki zbożowe, gruboziarniste kasze). 

5. Udział tłuszczu powinien zawierać się w przedziale 20–35%, przy czym należy dbać, aby większą jego część dostarczały tzw. dobre tłuszcze pochodzące z ryb morskich, olejów roślinnych, orzechów oraz pestek. 

6. Udział białka nie powinien przekraczać 15% wartości całej diety (ok. 45–81 g białka w przypadku mężczyzn oraz 41–72 g dla kobiet, w zależności od masy ciała).  

7. Należy pamiętać o dostarczeniu odpowiedniej ilości włókna (błonnika) pokarmowego – w normach żywienia przyjęto wartość wynoszącą 20 g błonnika dla osób po 66. roku życia. Docelowy udział należy dostosować do możliwości i tolerancji seniora, a także do wskazań lekarskich. 

8. Wybrane, przyjmowane przez seniora leki mogą zmniejszać wchłanianie bądź zwiększać wydalanie poszczególnych składników odżywczych. Przykładowo (lek – składniki, których wchłanianie jest niższe): 

  • niektóre leki moczopędne – witamina B6, kwas foliowy;
  • inhibitory pompy protonowej – witamina B12;
  • chemioterapeutyki – witamina B6, wapń, kwas foliowy;
  • kortykosteroidy – witamina B6, kwas foliowy;
  • leki przeciwpadaczkowe – kwas foliowy, witamina B6, D, K. 

9. Przyjmowane leki mogą wpływać na łaknienie, zmniejszając apetyt i zmieniając smak, np. preparaty naparstnicy w niewydolności krążenia i przewlekłym migotaniu przedsionków. 

10. Należy pamiętać, że część składników żywności może wpływać na metabolizm leków. Przykładowo (produkt spożywczy/dieta/składnik – wpływ na leki): 

  • sok grejpfrutowy, grejpfruty – ograniczenie/uniemożliwienie metabolizmu leków przeciwalergicznych, przeciwwrzodowych, regulujących lipidogram,
  • suszone/grillowane mięso – przyspieszenie metabolizmu teofiliny w wątrobie,
  • błonnik pokarmowy – zmniejszenie wchłaniania glikozydów nasercowych (metyldigoksyna, digoksyna),
  • dieta wysokotłuszczowa – zwiększone wchłanianie leków przeciwdepresyjnych (amitryptylina, imipramina, klomipramina). 

11. W celu profilaktyki chorób sercowo-naczyniowych nie zaleca się: spożywania wysoko przetworzonej żywności, dań tłustych, smażonych, nadużywania alkoholu oraz słodyczy i słonych przekąsek.  

12. Wskazana jest suplementacja witaminy D w dawce 2000 j.m./dobę.  

13. Bilansując jadłospis, należy zwrócić szczególną uwagę na pokrycie zapotrzebowania na takie elementy jak: wapń, żelazo, cynk, witamina B6, B12 oraz witamina C. 

14. Zaleca się co najmniej 8 szklanek płynów każdego dnia (w tym zup, soków warzywnych, napojów mlecznych, herbat owocowych, ziołowych itp.). 

15. Posiłki powinny być urozmaicone, niewielkiej objętości, świeżo przygotowane. Minimum jeden z posiłków powinien zostać podany na ciepło. 

Część naturalnych produktów, w tym również i herbat ziołowych, może negatywnie wpływać na metabolizm wybranych leków, przykładowo: miłorząb japoński (Gingko biloba) może nasilić działanie leków przeciwzakrzepowych, żeń-szeń (Panax ginseng) – leków przeciwcukrzycowych (zwiększając ryzyko hipoglikemii u seniora cukrzyka), a kozłek lekarski (Valeriana officinalis) – leków przeciwlękowych. 

Dieta dla seniora – jakie produkty można jeść, a z jakich należy zrezygnować? 

Nie da się jednoznacznie określić, jak powinna wyglądać dieta osoby starszej. Jak już wcześniej wspomniano, wszystko zależy od stanu zdrowia, indywidualnych potrzeb i preferencji danej osoby. U podstawy leżą zasady zdrowego odżywiania się, stąd wśród produktów zalecanych znajdą się na pewno: produkty zbożowe z pełnego ziarna, świeże owoce oraz warzywa, chude mięso oraz ryby, roślinne oleje oraz orzechy i nasiona. Do niezalecanych zaliczymy natomiast: produkty wysoko przetworzone, dania typu instant, dania typu fast-food, słodycze, słone przekąski, słodkie napoje gazowane oraz alkohol.  

Podstawowym błędem żywieniowym osób starszych jest nadmierne spożycie tłuszczów, szczególnie tych pochodzenia zwierzęcego, a także węglowodanów prostych pozbawionych błonnika pokarmowego oraz zbyt mała ilość wypijanej wody. Innym błędnym nawykiem pojawiającym się w diecie seniorów jest nadużywanie przez nich soli oraz cukru.  

Dieta dla seniora – przykładowy jadłospis 

Oto przykładowy jadłospis dla osoby starszej:  

Śniadanie 

Zupa mleczna z domowym muesli zawierającym płatki owsiane i orzechy włoskie + kanapki z chleba żytniego z plasterkami pieczonego w rękawie indyka, z kawałkami ogórka i rzodkiewki. 

Obiad 

Zupa kalafiorowa z natką pietruszki z dodatkiem ziemniaków + mintaj pieczony z dodatkiem soku z cytryny i koperki, z kaszą jęczmienną wiejską oraz surówką z marchewki, jabłka i oleju rzepakowego. 

Przekąska 

Jogurt naturalny z garścią borówek. 

Kolacja 

Grahamka z miękką margaryną, z pastą z chudego twarogu z jogurtem i szczypiorkiem, z dodatkiem zielonej sałaty. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Dieta miażdżycowa – zasady, produkty, jadłospis, przepisy

    Choroby układu krążenia, w tym m.in. miażdżyca, wciąż stanowią jedną z głównych przyczyn zgonów w naszych kraju. Wśród czynników ryzyka ich rozwoju wymienia się m.in. niską aktywność fizyczną oraz niewłaściwą dietę. Jak powinno wyglądać żywienie w profilaktyce i leczeniu miażdżycy? Co jeść, a czego unikać? 

  • Dieta z niskim IG – dla kogo? Jak powinna wyglądać? Zasady, produkty o niskim indeksie glikemicznym, przepisy

    Zalecana m.in. osobom zmagającym się z nadwagą albo cukrzycą. Wyklucza produkty wysoko przetworzone, tradycyjne desery, słodycze, a także wybrane owoce i warzywa. Dieta o niskim indeksie glikemicznym. Jakie są jej zasady? Jakie produkty posiadają niski IG? 

  • Słodziki – dlaczego są słodkie i jak wpływają na nasz organizm?

    Słodki smak nie jest zarezerwowany tylko dla cukrów takich jak glukoza, fruktoza czy sacharoza. Istnieją setki substancji pochodzenia naturalnego i syntetycznego, które są słodkie. Wszystkie zaliczamy do substancji słodzących. Co ciekawe, słodki smak charakteryzuje nie tylko związki zaliczane do substancji organicznych (zbudowanych w większości z węgla, wodoru i tlenu). Również związki nieorganiczne, np. sole berylu i ołowiu, wywołują podobne doznania zmysłowe. Jednak należy pamiętać, że są silnie trujące i pod żadnym pozorem nie powinny być spożywane.

  • Dieta sokowa – wszystko co powinieneś o niej wiedzieć

    Często potrzeba schudnięcia łączy się z chęcią maksymalnego przyspieszenia tego procesu. Chcąc szybko zgubić zbędne kilogramy, korzystamy z najróżniejszych dróg, takich jak dieta cud, detoks, posty, modne ostatnio okna żywieniowe, czy nawet niebezpieczne dla zdrowia głodówki "magiczne i uzdrawiające" zioła z najdalszych zakątków globu. Czy decydując się na detoks sokowy, oprócz nadmiaru wody z organizmu, można na stałe zgubić zbędne kilogramy, pozbyć się boczków i odczyścić organizm z toksyn? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Trening siłowy – zasady i efekty ćwiczeń siłowych. Wskazówki dla osób początkujących

    Trening siłowy to rodzaj treningu beztlenowego, który polega na wykonywaniu kilku ćwiczeń na wszystkie bądź określone grupy mięśniowe w kilku seriach. Jego celem są przede wszystkim ukształtowanie umięśnionej sylwetki oraz poprawa wytrzymałości i wydolności organizmu. Trening na siłę przyspiesza również metabolizm i ułatwia spalanie tkanki tłuszczowej. Ponadto ćwiczenia siłowe wspomagają pracę układu krążenia oraz zwiększają produkcję endorfin, tzw. hormonów szczęścia. Jakie istnieją metody treningowe? Która z nich jest najlepsza dla osób początkujących?

  • BMI – czym jest i jak obliczyć Body Mass Index? Dlaczego obecnie uważa się, że BMI to wskaźnik daleki od doskonałości?

    Dzięki wskaźnikowi BMI w prosty sposób można oszacować, czy nasza masa ciała jest prawidłowa. To doskonałe narzędzie do badań przesiewowych, jednak ma swoje ograniczenia na poziomie indywidualnym, dlatego rozważnie trzeba podejść do interpretacji wyniku. O czym trzeba pamiętać, wykorzystując wskaźnik do oceny stan zdrowia? Jakie są alternatywy dla BMI?

  • Podjadanie – dlaczego nie jest takie dobre?

    Podjadamy w chwili stresu, ale i w momentach, w których czujemy się dobrze. Słodycze, owoce, słodkie napoje, dodatkowa porcja głównego posiłku... Liczy się wszystko! Każdy mały cukierek, każde ciastko i każda łyżka sosu spróbowana podczas przygotowywania dania dla rodziny! Efekty? Dodatkowe kilogramy, uczucie ciężkości i coraz większe uczucie uzależnienia od tego „by wciąż coś żuć”. Jakie są przyczyny podjadania? Co można jeść bezkarnie, a na co uważać? Jak przestać podjadać?  

  • Dieta w chorobie Parkinsona – na co warto zwrócić uwagę?

    Podstawową formą leczenia choroby Parkinsona jest farmakoterapia. Interwencję tę wspomoże jednak dobrze zbilansowana dieta, która ponadto, zabezpieczy przed dalszymi powikłaniami choroby, w tym m.in. przed niebezpiecznym dla zdrowia, a nawet życia niedożywieniem. Dieta w chorobie Parkinsona – jaką pełni funkcję? Jaki składniki będą ważne? Jak żywieniowo poradzić sobie z zaburzeniami ze strony przewodu pokarmowego? 

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij