Dieta dla seniora – jak powinno wyglądać żywienie osoby starszej?

Dobrze skomponowana dieta dla seniora nie tylko pokryje zapotrzebowanie energetyczne organizmu, ale także opóźni naturalny proces starzenia oraz zmniejszy ryzyko chorób dietozależnych. Jakie produkty warto włączyć do diety osoby starszej? Z jakich produktów należy zrezygnować? Podpowiadamy. 

1. Dieta dla seniora i jej rola w zdrowiu 
2. Dieta dla osoby starszej – najważniejsze zasady żywieniowe dla osób starszych 
3. O czym należy pamiętać, tworząc jadłospis dla seniora?
4. Dieta dla seniora – jakie produkty można jeść, a z jakich należy zrezygnować? 
5. Dieta dla seniora – przykładowy jadłospis 

Procesy starzenia nieodwracalnie wpływają na funkcjonowanie układu pokarmowego: zmniejsza się wydzielanie enzymów trawiennych, zwalnia perystaltyka jelit, a osłabiony zmysł smaku i zanikające uczucie pragnienia sprzyja odwodnieniu. W diecie seniora kluczowe staje się dostarczenie odpowiedniej ilości łatwo przyswajalnego białka, które zapobiega utracie masy mięśniowej (sarkopenii), oraz dbanie o odpowiednią gęstość odżywczą posiłków.

Dieta dla seniora i jej rola w zdrowiu 

Celem prawidłowo skomponowanej dla seniora diety jest pokrycie zapotrzebowania jego organizmu w sposób możliwie opóźniający naturalnie przebiegające procesy starzenia się i równoczesne zmniejszenie ryzyka chorób żywieniowozależnych. To także łagodzenie dolegliwości związanych z tymi już obecnymi oraz poprawa wyników badań.  

Równie istotnym aspektem właściwie dobranego jadłospisu jest zaplanowanie dla seniora takich posiłków, które sprawią mu przyjemność, zmniejszając bądź omijając niedogodności oraz ograniczenia związane z m.in. możliwością występowania zaburzeń w odczuwaniu smaku, zapachu czy z trudnościami z trawieniem i wchłanianiem składników odżywczych. 

Dieta dla osoby starszej – najważniejsze zasady żywieniowe dla osób starszych 

Ludzie starsi potrzebują dokładnie tych samych składników odżywczych co ludzie młodzi, z tą różnicą, że wraz z wiekiem ich organizm wymaga ich w nieco innych proporcjach.

Pomimo że zalecenia diety dla seniora oparte są o zasady prawidłowego odżywiania się, należy zwrócić szczególną uwagę na:

• stan zdrowia danej osoby (m.in. występowanie cukrzycy, miażdżycy czy chorób przewodu pokarmowego),
• jego indywidualną tolerancję na poszczególne produkty,  
• preferencje smakowe,
• możliwości ekonomiczne.

Bywa, że niemożliwym będzie wprowadzenie do diety przykładowo surowych warzyw czy owoców (np. ze względu na problemy z trawieniem albo chorobę refluksową), nabiału (nietolerancja laktozy), czy też maksymalne ograniczenie soli (osoba starsza może nie odczuwać smaku mniej doprawionych potraw). Być może będzie konieczna też zmiana konsystencji dań (ze względu na np. braki w uzębieniu czy niedogodności związane z obecnością protezy), a nawet ich wzbogacenie w specjalne odżywki (gdy apetyt seniora jest niższy, a obserwuje się postępujący spadek masy ciała).  

Podstawowym źródłem składników odżywczych powinno być pożywienie. W wybranych przypadkach, może być jednak konieczne uzupełnienie niedoborów odpowiednimi suplementami diety. Należy zwrócić uwagę na skład preparatów, aby nie dopuścić do spożycia zbyt wysokich dawek poszczególnych składników. Suplementacja powinna zostać dobrana indywidualnie, na podstawie aktualnych badań diagnostycznych, najlepiej w konsultacji z lekarzem. 

O czym należy pamiętać, tworząc jadłospis dla seniora?

Przygotowując jadłospis dla seniora, warto pamiętać o kilku zaleceniach, mianowicie:  

Zapotrzebowanie na energię należy wyliczyć w oparciu o aktualną aktywność fizyczną seniora. Zapotrzebowanie na energię określa się na podstawie wartości należnej masy ciała, a nie masy aktualnej. Na zalecenie to powinny zatem zwrócić uwagę osoby z nadwagą bądź otyłością.

Zarówno nadmiar, jak i niedobór energii będzie niekorzystny dla organizmu. Nadmiar kalorii będzie sprzyjać powstawaniu otyłości, a w następstwie rozwojowi wielu chorób, w tym szczególnie miażdżycy, nadciśnienia tętniczego, choroby niedokrwiennej serca i naczyń krwionośnych, cukrzycy typu 2. Z kolei niedobór grozi rozwinięciu niedożywienia białkowo-energetycznego, które w skrajnych wypadkach może prowadzić do wyniszczenia organizmu.

Głównym źródłem energii w diecie osoby starszej powinny być węglowodany (50–70%), w przeważającym udziale – jeśli to możliwe – dostarczone pod postacią węglowodanów złożonych (przykładowe źródła: produkty zbożowe z pełnego ziarna, płatki zbożowe, gruboziarniste kasze). Udział tłuszczu powinien zawierać się w przedziale 20–35%, przy czym należy dbać, aby większą jego część dostarczały tzw. dobre tłuszcze pochodzące z ryb morskich, olejów roślinnych, orzechów oraz pestek. Udział białka nie powinien przekraczać 15% wartości całej diety (ok. 45–81 g białka w przypadku mężczyzn oraz 41–72 g dla kobiet, w zależności od masy ciała).  

W celu profilaktyki chorób sercowo-naczyniowych nie zaleca się: spożywania wysoko przetworzonej żywności, dań tłustych, smażonych, nadużywania alkoholu oraz słodyczy i słonych przekąsek. Bilansując jadłospis, należy zwrócić szczególną uwagę na pokrycie zapotrzebowania na takie elementy jak:

• wapń,
• żelazo,
• cynk,
• witamina B6,
• witamina B12,
• witamina C. 

Posiłki powinny być urozmaicone, niewielkiej objętości, świeżo przygotowane. Minimum jeden z posiłków powinien zostać podany na ciepło. 

Część naturalnych produktów, w tym również i herbat ziołowych, może wpływać na działanie wybranych leków, przykładowo: miłorząb japoński (Gingko biloba) może nasilić działanie leków przeciwzakrzepowych, żeń-szeń (Panax ginseng) – leków przeciwcukrzycowych (zwiększając ryzyko hipoglikemii u seniora cukrzyka), a kozłek lekarski (Valeriana officinalis) – leków przeciwlękowych. 

Dieta dla seniora – jakie produkty można jeść, a z jakich należy zrezygnować? 

Nie da się jednoznacznie określić, jak powinna wyglądać dieta osoby starszej. Jak już wcześniej wspomniano, wszystko zależy od stanu zdrowia, indywidualnych potrzeb i preferencji danej osoby.

U podstawy leżą zasady zdrowego odżywiania się, stąd wśród produktów zalecanych znajdą się na pewno:

• produkty zbożowe z pełnego ziarna,
• świeże owoce oraz warzywa,
• chude mięso oraz ryby,
• roślinne oleje,
• orzechy i nasiona.

Do niezalecanych zaliczymy natomiast:

• produkty wysoko przetworzone,
• dania typu instant,
• dania typu fast-food,
• słodycze,
• słone przekąski,
• słodkie napoje gazowane,
• alkohol.  

Dieta dla seniora – przykładowy jadłospis 

Oto przykładowy jadłospis dla osoby starszej:  

Śniadanie: zupa mleczna z domowym muesli zawierającym płatki owsiane i orzechy włoskie + kanapki z chleba żytniego z plasterkami pieczonego w rękawie indyka, z kawałkami ogórka i rzodkiewki. 

Obiad: zupa kalafiorowa z natką pietruszki z dodatkiem ziemniaków + mintaj pieczony z dodatkiem soku z cytryny i koperki, z kaszą jęczmienną wiejską oraz surówką z marchewki, jabłka i oleju rzepakowego. 

Przekąska: jogurt naturalny z garścią borówek. 

Kolacja: grahamka z miękką margaryną, z pastą z chudego twarogu z jogurtem i szczypiorkiem, z dodatkiem zielonej sałaty.