Żywienie dojelitowe – czym jest i kiedy się je stosuje? - portal DOZ.pl
Żywienie dojelitowe – na czym polega? Metody, refundacja, wskazania
Maria Brzegowy

Żywienie dojelitowe – na czym polega? Metody, refundacja, wskazania

Gdy dla zachowania prawidłowych czynności organizmu człowieka, żywienie drogą doustną nie jest możliwe bądź wystarczające, rozważa się włączenie leczenia żywieniowego, w pierwszej kolejności pod postacią żywienia dojelitowego. Czym jest żywienie dojelitowe? Czym różni się od pozajelitowego? Jakie są do niego wskazania, a jakie przeciwskazania? 

Żywienie dojelitowe – czym jest? 

Zgodnie z definicją podaną w Standardach Żywienia Dojelitowego i Pozajelitowego opracowanych przez Towarzystwo POLSPEN, żywienie dojelitowe lub inaczej żywienie enteralne (ang. EN, enteral nutrition) „oznacza podaż białka, źródeł energii, elektrolitów, witamin, pierwiastków śladowych w postaci diety przemysłowej do przewodu pokarmowego”, z pominięciem jamy ustnej. Ilość podanego żywienia powinno pozwolić na pokrycie zapotrzebowania pacjenta i być dostosowane do jego możliwości metabolicznych. Podczas prowadzenia żywienia dojelitowego konieczne jest także dodatkowe podawanie wody.  

Żywienie dojelitowe a pozajelitowe  

W odróżnieniu do żywienia dojelitowego, oznaczającego podaż diety do przewodu pokarmowego, w przypadku żywienia pozajelitowego, białko, energię pozabiałkową (węglowodany oraz tłuszcze), elektrolity, witaminy, pierwiastki śladowe, a także wodę – podaje się drogą dożylną. 

Przeczytaj: Kiedy stosuje się żywienie pozajelitowe?

Żywienie dojelitowe – wskazania 

Żywienie drogą sztucznego dostępu do przewodu pokarmowego stanowi metodę wsparcia z wyboru, gdy nie jest możliwym dostarczenie pożywienia drogą doustną. Według aktualnych rekomendacji, żywienie dojelitowe, będące elementem tzw. leczenia żywieniowego, zaleca się rozpocząć u wszystkich pacjentów, w przypadków których stwierdzono: 

  • obecność niedożywienia lub tzw. wysokiego ryzyka żywieniowego,
  • zagrażające niedożywienie,
  • spodziewany brak możliwości realizacji diety doustnej przez ponad 7 dni (nawet przy braku cech niedożywienia w chwili postawienia diagnozy). 
Niedożywienie to stan, który wynika z zaburzeń wchłaniania lub spożycia składników odżywczych. Jego następstwem są zmiany w zakresie m.in. beztłuszczowej masy ciała, przekładające się na upośledzenie aktywności psychofizycznej organizmu. W konsekwencji występującego niedożywienia dochodzi do pogorszenia się m.in. funkcji układu odpornościowego pacjenta, tempa i jakości gojenia się ran oraz utrudnień w procesie rehabilitacji i rekonwalescencji, co prowadzi do zmniejszenia efektywności leczenia, a co za tym idzie, mniej pomyślnego rokowania. Niedożywienie o charakterze białkowo-energetycznym może również stanowić podstawę do odroczenia danej terapii zaordynowanej przez zespół leczący.

Polecane dla Ciebie

Żywienie dojelitowe – metody

Żywienie dojelitowe obejmuje: 

  • żywienie drogą dostępu sztucznego do żołądka, tj. za pomocą zgłębnika bądź przetoki odżywczej tzw. gastrostomii, w tym gastrostomii typu PEG (ang. PEG, percutaneous endoscopic gastrostomy – przezskórna gastrostomia endoskopowa),
  • żywienie drogą dostępu sztucznego do jelita cienkiego, tj. za pomocą zgłębnika bądź przetoki odżywczej tzw. jejunostomii (PEJ).  
Do żywienia dojelitowego stosuje się specjalne preparaty przeznaczone do podaży przez zgłębnik bądź przetokę odżywczą, bezpieczne mikrobiologicznie oraz stałe pod względem ilościowym i jakościowym. Żywność medyczna jest dostępna np. w aptekach.

Wyróżnia się diety standardowe pozwalające na dostarczenie wszystkich niezbędnych składników odżywczych, witamin, pierwiastków śladowych i elektrolitów oraz diety specjalne, dedykowane np. immunomodulacyjne lub przeznaczone dla cukrzyków. Żywienie jest możliwe do podawania w formie bolusów lub we wlewie ciągłym prowadzonym grawitacyjnie albo za pomocą pompy żywieniowej.  

O wyborze rodzaju diety decyduje lekarz bądź – coraz częściej w wybranych ośrodkach – wykwalifikowany dietetyk kliniczny

Żywienie dojelitowe w domu. Przygotowanie do żywienia dojelitowego w warunkach domowych 

W przypadku wybranych grup pacjentów, np. chorych onkologicznych, możliwa jest konieczność długotrwałego żywienia dojelitowego, przy jednoczesnym braku wskazania do hospitalizacji. W takiej sytuacji żywienie dojelitowe rozpoczyna się zazwyczaj podczas pobytu w szpitalu, ale kontynuuje już jako długoterminową terapię domową – w ramach tzw. domowego żywienia (ang. HEN, home enteral nutrition). 

Kwalifikacja do HEN może odbywać się zarówno w warunkach szpitalnych, jak i też ambulatoryjnych, a nawet w domu pacjenta. W jej ramach ocenia się możliwość skutecznego prowadzenia żywienia w domu, uwzględniając nie tylko aspekty takie jak stan kliniczny pacjenta, ale i jego warunki socjalne oraz rodzinne. W dalszej kolejności opracowuje się plan leczenia żywieniowego, uwzględniający m.in. krótko- oraz długoterminowe cele leczenia, zalecenia dotyczące rodzaju i sposobu podaży diety, jak również częstotliwość wymaganych wizyt oraz badań kontrolnych. Przed rozpoczęciem terapii pacjent i/lub jego opiekun muszą także zostać przeszkoleni w zakresie zasad i metod żywienia w HEN. 

Od 2007 roku żywienie dojelitowe w całości refundowane jest przez Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ). 

Przeciwwskazania do żywienia dojelitowego 

Wśród przeciwwskazań do żywienia dojelitowego drogą dostępu sztucznego do przewodu pokarmowego wymienia się: 

  • niedrożność przewodu pokarmowego, 
  • mechaniczna przeszkoda obecna w jelitach,
  • ciężki wstrząs, 
  • niedokrwienie jelit,
  • przewlekłe, nieustępujące biegunki albo wymioty,
  • ciężkie zaburzenia wchłaniania,
  • przetoki przewodu pokarmowego bez możliwości wykorzystania do żywienia takiego odcinka jelita, który znajduje się poniżej tej przetoki i umożliwi żywienie w wystarczającym zakresie.  

Powikłania żywienia dojelitowego 

Pomimo tego, że żywienie dojelitowe stanowi cenną interwencję wspomagającą leczenie, a sam pacjent może prowadzić normalne życie, wraz z wieloma korzyściami wynikającymi z jego prowadzenia wiążą się także potencjalne skutki uboczne. Następstwa te są zwykle wynikiem powikłań klinicznych oraz błędów związanych z prowadzeniem leczenia żywieniowego. Wśród najczęstszych można wymienić: 

  • powikłania gastroenterologiczne (np. biegunka, nudności, wymioty),
  • mechaniczne (np. aspiracja diety do dróg oddechowych, zatkanie rurki zgłębnika), 
  • metaboliczne (np. przekarmienie, zaburzenia glikemii, zaburzenia lipidowe). 
  1. POLSPEN, Żywienie dojelitowe w domu. Podręcznik dla pacjentów, Wydawnictwo Scientifica, Kraków 2018.
  2. POLSPEN, Standardy żywienia dojelitowego i pozajelitowego, Wydawnictwo Scientifica, Kraków 2019. 
  3. Polskie Towarzystwo Żywienia Klinicznego, Standardy żywienia dojelitowego dorosłych pacjentów w warunkach domowych, Wydawnictwo Via Medica, Gdańsk 2019. 
  4. J. Szopiński, Powikłania żywienia dojelitowego w onkologii, „polspen.pl” [online] https://polspen.pl/assets/public/sekcje/sekcja-onkologii/7-8.12.18_centrum_onkologii_w_warszawie/6_jacek/powiklania-zywienie-dojelitowe.pdf [dostęp:] 03.02.2021. 
  5. L. Sobotka, Podstawy żywienia klinicznego, Wydawnictwo Scientifica, Kraków 2013. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Wszystko, co każdy turysta wiedzieć powinien na temat pierwszej pomocy

    Wakacje to czas relaksu, który kojarzy nam się z przyjemnością i beztroską. Niestety jest też druga strona medalu – czas letnich wyjazdów to okres, kiedy zdarza się wielka ilość wypadków różnego rodzaju: oparzenia, zasłabnięcia, podtopienia, czy utonięcia. Każdy z nas powinien umieć się odnaleźć w tych sytuacjach i umieć udzielić pomocy poszkodowanej osobie.

  • Fasolka szparagowa – właściwości, wartości odżywcze, kalorie, zdrowe przepisy

    Fasolka szparagowa to warzywo o niskim indeksie glikemicznym, dlatego poleca się ją diabetykom, osobom cierpiącym na insulinoopornością lub walczącym z otyłością. W fasolce szparagowej istotą rolę odgrywa obecność błonnika, który pomaga regulować pracę przewodu pokarmowego. Jakie wartości odżywcze i ile kcal ma fasola szparagowa? W jaki sposób ją gotować, przechowywać i mrozić?   

  • Jak radzić sobie ze stresem?

    Stres stanowi prawdziwą plagę naszych zabieganych i niezwykle zmiennych czasów. Prawdopodobnie nie ma osoby, która choć raz dziennie nie doświadczyłaby tej reakcji organizmu na czynniki postrzegane jako zagrożenie. O ile w odległych czasach stres pomagał człowiekowi, bo pozwalał mu zareagować odpowiednio na niebezpieczeństwo, o tyle współcześnie często jest on większym zagrożeniem niż samo zjawisko, w reakcji, na które jest wyzwalany. 

  • Lateks – charakterystyka, właściwości, zastosowanie, szkodliwość

    W poniższym tekście przybliżamy to, czym jest lateks i w jakich produktach możemy go znaleźć. Odpowiadamy również na pytania, czy lateks jest szkodliwy oraz co robić w przypadku wystąpienia alergii na ten materiał. Zapraszamy do lektury.

  • Jak przetrwać pierwsze dni w pracy po urlopie? Praktyczne porady

    Skończyłeś urlop i masz trudności z odnalezieniem się na nowo w pracy? A może Twój urlop dopiero nadchodzi, ale nauczony doświadczeniem już teraz obawiasz się, co czeka Cię w pracy po powrocie? Przeczytaj 6 praktycznych porad na to, jak przetrwać pierwsze dni w pracy po urlopie.

  • Dieta po usunięciu pęcherzyka (woreczka) żółciowego – zasady, produkty, przepisy

    Kamica żółciowa uważana jest za chorobę cywilizacyjną. Dotyka głównie mieszkańców krajów wysoko rozwiniętych, cierpiących na nadwagę i otyłość. Ryzyko jej rozwoju rośnie wraz z nieprawidłowo prowadzoną dietą, dlatego odpowiednie żywienie będzie miało znaczenie zarówno przy jej profilaktyce, jak i również w trakcie leczenia, po zabiegu operacyjnym, tzw. cholecystektomii. Co można jeść po usunięciu pęcherzyka żółciowego?

  • Gorzki smak w ustach – co znaczy?

    Dysgeusia (zmieniony smak w ustach) to dziwne, nieprzyjemne doznanie, odczuwane przez pacjentów przez dłuższy czas. Jest dość powszechnym problemem, a jedną z jego odmian jest odczuwanie goryczy w jamie ustnej. Ten gorzki smak może być spowodowany mniej (np. niedostateczna higiena) lub bardziej (np. niewydolność wątroby) poważnym problemem. Jednak jeśli nie ustępuje po umyciu zębów i utrzymuje się przez kilka dni, warto zasięgnąć porady lekarskiej. Co oznacza gorzki smak w ustach? Jak sobie z nim poradzić?  

  • Garbienie się – przyczyny i skutki. Co robić, aby się nie garbić?

    Garbienie się to nawyk, który niesie za sobą wiele niekorzystnych konsekwencji. Oprócz zaokrąglenia w górnej części pleców osoby garbiące się mogą doświadczać drętwienia kończyn, problemów z równowagą, a w skrajnych przypadkach nawet niewydolności oddechowej. Jak walczyć ze zgarbioną sylwetką? Jakie ćwiczenia na garbienie się?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij