Żywienie dojelitowe – na czym polega? Metody, refundacja, wskazania
Maria Brzegowy

Żywienie dojelitowe – na czym polega? Metody, refundacja, wskazania

Gdy dla zachowania prawidłowych czynności organizmu człowieka, żywienie drogą doustną nie jest możliwe bądź wystarczające, rozważa się włączenie leczenia żywieniowego, w pierwszej kolejności pod postacią żywienia dojelitowego. Czym jest żywienie dojelitowe? Czym różni się od pozajelitowego? Jakie są do niego wskazania, a jakie przeciwskazania? 

Żywienie dojelitowe – czym jest? 

Zgodnie z definicją podaną w Standardach Żywienia Dojelitowego i Pozajelitowego opracowanych przez Towarzystwo POLSPEN, żywienie dojelitowe lub inaczej żywienie enteralne (ang. EN, enteral nutrition) „oznacza podaż białka, źródeł energii, elektrolitów, witamin, pierwiastków śladowych w postaci diety przemysłowej do przewodu pokarmowego”, z pominięciem jamy ustnej. Ilość podanego żywienia powinno pozwolić na pokrycie zapotrzebowania pacjenta i być dostosowane do jego możliwości metabolicznych. Podczas prowadzenia żywienia dojelitowego konieczne jest także dodatkowe podawanie wody.  

Żywienie dojelitowe a pozajelitowe  

W odróżnieniu do żywienia dojelitowego, oznaczającego podaż diety do przewodu pokarmowego, w przypadku żywienia pozajelitowego, białko, energię pozabiałkową (węglowodany oraz tłuszcze), elektrolity, witaminy, pierwiastki śladowe, a także wodę – podaje się drogą dożylną. 

Przeczytaj: Kiedy stosuje się żywienie pozajelitowe?

Żywienie dojelitowe – wskazania 

Żywienie drogą sztucznego dostępu do przewodu pokarmowego stanowi metodę wsparcia z wyboru, gdy nie jest możliwym dostarczenie pożywienia drogą doustną. Według aktualnych rekomendacji, żywienie dojelitowe, będące elementem tzw. leczenia żywieniowego, zaleca się rozpocząć u wszystkich pacjentów, w przypadków których stwierdzono: 

  • obecność niedożywienia lub tzw. wysokiego ryzyka żywieniowego,
  • zagrażające niedożywienie,
  • spodziewany brak możliwości realizacji diety doustnej przez ponad 7 dni (nawet przy braku cech niedożywienia w chwili postawienia diagnozy). 
Niedożywienie to stan, który wynika z zaburzeń wchłaniania lub spożycia składników odżywczych. Jego następstwem są zmiany w zakresie m.in. beztłuszczowej masy ciała, przekładające się na upośledzenie aktywności psychofizycznej organizmu. W konsekwencji występującego niedożywienia dochodzi do pogorszenia się m.in. funkcji układu odpornościowego pacjenta, tempa i jakości gojenia się ran oraz utrudnień w procesie rehabilitacji i rekonwalescencji, co prowadzi do zmniejszenia efektywności leczenia, a co za tym idzie, mniej pomyślnego rokowania. Niedożywienie o charakterze białkowo-energetycznym może również stanowić podstawę do odroczenia danej terapii zaordynowanej przez zespół leczący.

Polecane dla Ciebie

Żywienie dojelitowe – metody

Żywienie dojelitowe obejmuje: 

  • żywienie drogą dostępu sztucznego do żołądka, tj. za pomocą zgłębnika bądź przetoki odżywczej tzw. gastrostomii, w tym gastrostomii typu PEG (ang. PEG, percutaneous endoscopic gastrostomy – przezskórna gastrostomia endoskopowa),
  • żywienie drogą dostępu sztucznego do jelita cienkiego, tj. za pomocą zgłębnika bądź przetoki odżywczej tzw. jejunostomii (PEJ).  
Do żywienia dojelitowego stosuje się specjalne preparaty przeznaczone do podaży przez zgłębnik bądź przetokę odżywczą, bezpieczne mikrobiologicznie oraz stałe pod względem ilościowym i jakościowym. Żywność medyczna jest dostępna np. w aptekach.

Wyróżnia się diety standardowe pozwalające na dostarczenie wszystkich niezbędnych składników odżywczych, witamin, pierwiastków śladowych i elektrolitów oraz diety specjalne, dedykowane np. immunomodulacyjne lub przeznaczone dla cukrzyków. Żywienie jest możliwe do podawania w formie bolusów lub we wlewie ciągłym prowadzonym grawitacyjnie albo za pomocą pompy żywieniowej.  

O wyborze rodzaju diety decyduje lekarz bądź – coraz częściej w wybranych ośrodkach – wykwalifikowany dietetyk kliniczny

Żywienie dojelitowe w domu. Przygotowanie do żywienia dojelitowego w warunkach domowych 

W przypadku wybranych grup pacjentów, np. chorych onkologicznych, możliwa jest konieczność długotrwałego żywienia dojelitowego, przy jednoczesnym braku wskazania do hospitalizacji. W takiej sytuacji żywienie dojelitowe rozpoczyna się zazwyczaj podczas pobytu w szpitalu, ale kontynuuje już jako długoterminową terapię domową – w ramach tzw. domowego żywienia (ang. HEN, home enteral nutrition). 

Kwalifikacja do HEN może odbywać się zarówno w warunkach szpitalnych, jak i też ambulatoryjnych, a nawet w domu pacjenta. W jej ramach ocenia się możliwość skutecznego prowadzenia żywienia w domu, uwzględniając nie tylko aspekty takie jak stan kliniczny pacjenta, ale i jego warunki socjalne oraz rodzinne. W dalszej kolejności opracowuje się plan leczenia żywieniowego, uwzględniający m.in. krótko- oraz długoterminowe cele leczenia, zalecenia dotyczące rodzaju i sposobu podaży diety, jak również częstotliwość wymaganych wizyt oraz badań kontrolnych. Przed rozpoczęciem terapii pacjent i/lub jego opiekun muszą także zostać przeszkoleni w zakresie zasad i metod żywienia w HEN. 

Od 2007 roku żywienie dojelitowe w całości refundowane jest przez Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ). 

Przeciwwskazania do żywienia dojelitowego 

Wśród przeciwwskazań do żywienia dojelitowego drogą dostępu sztucznego do przewodu pokarmowego wymienia się: 

  • niedrożność przewodu pokarmowego, 
  • mechaniczna przeszkoda obecna w jelitach,
  • ciężki wstrząs, 
  • niedokrwienie jelit,
  • przewlekłe, nieustępujące biegunki albo wymioty,
  • ciężkie zaburzenia wchłaniania,
  • przetoki przewodu pokarmowego bez możliwości wykorzystania do żywienia takiego odcinka jelita, który znajduje się poniżej tej przetoki i umożliwi żywienie w wystarczającym zakresie.  

Powikłania żywienia dojelitowego 

Pomimo tego, że żywienie dojelitowe stanowi cenną interwencję wspomagającą leczenie, a sam pacjent może prowadzić normalne życie, wraz z wieloma korzyściami wynikającymi z jego prowadzenia wiążą się także potencjalne skutki uboczne. Następstwa te są zwykle wynikiem powikłań klinicznych oraz błędów związanych z prowadzeniem leczenia żywieniowego. Wśród najczęstszych można wymienić: 

  • powikłania gastroenterologiczne (np. biegunka, nudności, wymioty),
  • mechaniczne (np. aspiracja diety do dróg oddechowych, zatkanie rurki zgłębnika), 
  • metaboliczne (np. przekarmienie, zaburzenia glikemii, zaburzenia lipidowe). 
  1. POLSPEN, Żywienie dojelitowe w domu. Podręcznik dla pacjentów, Wydawnictwo Scientifica, Kraków 2018.
  2. POLSPEN, Standardy żywienia dojelitowego i pozajelitowego, Wydawnictwo Scientifica, Kraków 2019. 
  3. Polskie Towarzystwo Żywienia Klinicznego, Standardy żywienia dojelitowego dorosłych pacjentów w warunkach domowych, Wydawnictwo Via Medica, Gdańsk 2019. 
  4. J. Szopiński, Powikłania żywienia dojelitowego w onkologii, „polspen.pl” [online] https://polspen.pl/assets/public/sekcje/sekcja-onkologii/7-8.12.18_centrum_onkologii_w_warszawie/6_jacek/powiklania-zywienie-dojelitowe.pdf [dostęp:] 03.02.2021. 
  5. L. Sobotka, Podstawy żywienia klinicznego, Wydawnictwo Scientifica, Kraków 2013. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Okno żywieniowe (IF) – na czym polega? Jak działa?

    Przerywany post, w którym występuje okno żywieniowe, zyskuje z każdym kolejnym rokiem coraz większe grono sympatyków, zwłaszcza wśród osób, którym w głównej mierze zależy na schudnięciu i poprawie stanu zdrowia.

  • Dieta dla morsa – co powinny jeść osoby uprawiające morsowanie?

    Morsowanie jest formą rekreacji ruchowej uprawianej na świeżym powietrzu, która w ostatnich latach zyskuje na popularności nie tylko w Polsce, ale także w wielu różnych krajach Europy i Ameryki Północnej. Polega ono na zanurzaniu ciała w zimnej wodzie jeziora, rzeki lub morza, najczęściej w okresie zimowym, w celu odnowy sił psychofizycznych oraz poczucia relaksu i dobrej zabawy.

  • Dieta w depresji – co jeść?

    Skuteczność aktualnie stosowanych metod zapobiegania i leczenia depresji jest ograniczona, w dodatku często wiąże się z występowaniem skutków ubocznych. Obecnie dobrze wiadomo, że dieta wywiera istotny wpływ na ogólny stan zdrowia i dobrostan psychiczny, co sugeruje, że może być również ważnym elementem terapii wspomagającej leczenie depresji.

  • Dieta dla młodego piłkarza – co powinien jeść młody sportowiec uprawiający piłkę nożną?

    W dzisiejszych czasach coraz więcej młodych sportowców ma świadomość, że na ostateczny sukces w sporcie wpływ ma nie tylko systematyczny trening, lecz również dieta i zdrowy styl życia.

  • Dieta siatkarza – co jedzą zawodowi siatkarze?

    Nieadekwatna podaż energii oraz składników odżywczych w diecie siatkarza może przyczyniać się do zmniejszenia masy, siły i wytrzymałości mięśniowej, zakłócenia regeneracji potreningowej, jak również obniżenia odporności oraz zwiększenia ryzyka wystąpienia przetrenowania i kontuzji. Oznacza to, że na ostateczny sukces zawodowych siatkarzy ma istotny wpływ nie tylko systematyczna realizacja indywidualnie dobranego programu treningowego, lecz także przestrzeganie odpowiednio zbilansowanej i zróżnicowanej diety oraz jej suplementacji.

  • Bułka z bananem – na czym polegała dieta Adama Małysza?

    Adam Małysz jest niezwykle utytułowanym skoczkiem narciarskim, który odniósł znaczące sukcesy sportowe zarówno na arenie krajowej, jak i międzynarodowej. O ulubionym przysmaku „Orła z Wisły” – słynnej bułce z bananem – słyszał każdy kibic skoków narciarskich w Polsce.  

  • BCAA – czym jest, jak stosować i efekty

    Aminokwasy egzogenne to grupa dziewięciu aminokwasów, których organizm człowieka nie potrafi samodzielnie wytwarzać i dlatego muszą być regularnie dostarczane wraz z pokarmem. Wśród nich znajdują się trzy aminokwasy o rozgałęzionych łańcuchach bocznych, które od wielu lat przykuwają uwagę osób systematycznie uprawiających sport. Dzieje się tak ze względu na potencjalne korzyści wynikające z ich dodatkowej suplementacji.

  • Dieta Montignaca – czym jest?

    Dieta Montignaca jest metodą walki z nadwagą i otyłością, która jeszcze do niedawna była dosyć powszechnie stosowana w wielu krajach europejskich. Jej popularność wzięła się w dużej mierze z braku potrzeby skrupulatnego liczenia kalorii oraz ograniczenia ilości spożywanego pokarmu w celu uzyskania pożądanego efektu odchudzającego. Według opinii samego autora diety, Michela Montignaca, głównym powodem rozwoju nadwagi i otyłości nie jest zbyt wysokie spożycie kalorii w diecie, lecz nadmierna konsumpcja pokarmów węglowodanowych charakteryzujących się wysokim indeksem glikemicznym (IG).

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij