Żywienie dojelitowe – na czym polega? Metody, refundacja, wskazania
Maria Brzegowy

Żywienie dojelitowe – na czym polega? Metody, refundacja, wskazania

Gdy dla zachowania prawidłowych czynności organizmu człowieka, żywienie drogą doustną nie jest możliwe bądź wystarczające, rozważa się włączenie leczenia żywieniowego, w pierwszej kolejności pod postacią żywienia dojelitowego. Czym jest żywienie dojelitowe? Czym różni się od pozajelitowego? Jakie są do niego wskazania, a jakie przeciwskazania? 

Żywienie dojelitowe – czym jest? 

Zgodnie z definicją podaną w Standardach Żywienia Dojelitowego i Pozajelitowego opracowanych przez Towarzystwo POLSPEN, żywienie dojelitowe lub inaczej żywienie enteralne (ang. EN, enteral nutrition) „oznacza podaż białka, źródeł energii, elektrolitów, witamin, pierwiastków śladowych w postaci diety przemysłowej do przewodu pokarmowego”, z pominięciem jamy ustnej. Ilość podanego żywienia powinno pozwolić na pokrycie zapotrzebowania pacjenta i być dostosowane do jego możliwości metabolicznych. Podczas prowadzenia żywienia dojelitowego konieczne jest także dodatkowe podawanie wody.  

Żywienie dojelitowe a pozajelitowe  

W odróżnieniu do żywienia dojelitowego, oznaczającego podaż diety do przewodu pokarmowego, w przypadku żywienia pozajelitowego, białko, energię pozabiałkową (węglowodany oraz tłuszcze), elektrolity, witaminy, pierwiastki śladowe, a także wodę – podaje się drogą dożylną. 

Przeczytaj: Kiedy stosuje się żywienie pozajelitowe?

Żywienie dojelitowe – wskazania 

Żywienie drogą sztucznego dostępu do przewodu pokarmowego stanowi metodę wsparcia z wyboru, gdy nie jest możliwym dostarczenie pożywienia drogą doustną. Według aktualnych rekomendacji, żywienie dojelitowe, będące elementem tzw. leczenia żywieniowego, zaleca się rozpocząć u wszystkich pacjentów, w przypadków których stwierdzono: 

  • obecność niedożywienia lub tzw. wysokiego ryzyka żywieniowego,
  • zagrażające niedożywienie,
  • spodziewany brak możliwości realizacji diety doustnej przez ponad 7 dni (nawet przy braku cech niedożywienia w chwili postawienia diagnozy). 
Niedożywienie to stan, który wynika z zaburzeń wchłaniania lub spożycia składników odżywczych. Jego następstwem są zmiany w zakresie m.in. beztłuszczowej masy ciała, przekładające się na upośledzenie aktywności psychofizycznej organizmu. W konsekwencji występującego niedożywienia dochodzi do pogorszenia się m.in. funkcji układu odpornościowego pacjenta, tempa i jakości gojenia się ran oraz utrudnień w procesie rehabilitacji i rekonwalescencji, co prowadzi do zmniejszenia efektywności leczenia, a co za tym idzie, mniej pomyślnego rokowania. Niedożywienie o charakterze białkowo-energetycznym może również stanowić podstawę do odroczenia danej terapii zaordynowanej przez zespół leczący.

Powiązane produkty

Żywienie dojelitowe – metody

Żywienie dojelitowe obejmuje: 

  • żywienie drogą dostępu sztucznego do żołądka, tj. za pomocą zgłębnika bądź przetoki odżywczej tzw. gastrostomii, w tym gastrostomii typu PEG (ang. PEG, percutaneous endoscopic gastrostomy – przezskórna gastrostomia endoskopowa),
  • żywienie drogą dostępu sztucznego do jelita cienkiego, tj. za pomocą zgłębnika bądź przetoki odżywczej tzw. jejunostomii (PEJ).  
Do żywienia dojelitowego stosuje się specjalne preparaty przeznaczone do podaży przez zgłębnik bądź przetokę odżywczą, bezpieczne mikrobiologicznie oraz stałe pod względem ilościowym i jakościowym. Żywność medyczna jest dostępna np. w aptekach.

Wyróżnia się diety standardowe pozwalające na dostarczenie wszystkich niezbędnych składników odżywczych, witamin, pierwiastków śladowych i elektrolitów oraz diety specjalne, dedykowane np. immunomodulacyjne lub przeznaczone dla cukrzyków. Żywienie jest możliwe do podawania w formie bolusów lub we wlewie ciągłym prowadzonym grawitacyjnie albo za pomocą pompy żywieniowej.  

O wyborze rodzaju diety decyduje lekarz bądź – coraz częściej w wybranych ośrodkach – wykwalifikowany dietetyk kliniczny. 

Żywienie dojelitowe w domu. Przygotowanie do żywienia dojelitowego w warunkach domowych 

W przypadku wybranych grup pacjentów, np. chorych onkologicznych, możliwa jest konieczność długotrwałego żywienia dojelitowego, przy jednoczesnym braku wskazania do hospitalizacji. W takiej sytuacji żywienie dojelitowe rozpoczyna się zazwyczaj podczas pobytu w szpitalu, ale kontynuuje już jako długoterminową terapię domową – w ramach tzw. domowego żywienia (ang. HEN, home enteral nutrition). 

Kwalifikacja do HEN może odbywać się zarówno w warunkach szpitalnych, jak i też ambulatoryjnych, a nawet w domu pacjenta. W jej ramach ocenia się możliwość skutecznego prowadzenia żywienia w domu, uwzględniając nie tylko aspekty takie jak stan kliniczny pacjenta, ale i jego warunki socjalne oraz rodzinne. W dalszej kolejności opracowuje się plan leczenia żywieniowego, uwzględniający m.in. krótko- oraz długoterminowe cele leczenia, zalecenia dotyczące rodzaju i sposobu podaży diety, jak również częstotliwość wymaganych wizyt oraz badań kontrolnych. Przed rozpoczęciem terapii pacjent i/lub jego opiekun muszą także zostać przeszkoleni w zakresie zasad i metod żywienia w HEN. 

Od 2007 roku żywienie dojelitowe w całości refundowane jest przez Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ). 

Przeciwwskazania do żywienia dojelitowego 

Wśród przeciwwskazań do żywienia dojelitowego drogą dostępu sztucznego do przewodu pokarmowego wymienia się: 

  • niedrożność przewodu pokarmowego, 
  • mechaniczna przeszkoda obecna w jelitach,
  • ciężki wstrząs, 
  • niedokrwienie jelit,
  • przewlekłe, nieustępujące biegunki albo wymioty,
  • ciężkie zaburzenia wchłaniania,
  • przetoki przewodu pokarmowego bez możliwości wykorzystania do żywienia takiego odcinka jelita, który znajduje się poniżej tej przetoki i umożliwi żywienie w wystarczającym zakresie.  

Powikłania żywienia dojelitowego 

Pomimo tego, że żywienie dojelitowe stanowi cenną interwencję wspomagającą leczenie, a sam pacjent może prowadzić normalne życie, wraz z wieloma korzyściami wynikającymi z jego prowadzenia wiążą się także potencjalne skutki uboczne. Następstwa te są zwykle wynikiem powikłań klinicznych oraz błędów związanych z prowadzeniem leczenia żywieniowego. Wśród najczęstszych można wymienić: 

  • powikłania gastroenterologiczne (np. biegunka, nudności, wymioty),
  • mechaniczne (np. aspiracja diety do dróg oddechowych, zatkanie rurki zgłębnika), 
  • metaboliczne (np. przekarmienie, zaburzenia glikemii, zaburzenia lipidowe). 
  1. POLSPEN, Żywienie dojelitowe w domu. Podręcznik dla pacjentów, Wydawnictwo Scientifica, Kraków 2018.
  2. POLSPEN, Standardy żywienia dojelitowego i pozajelitowego, Wydawnictwo Scientifica, Kraków 2019. 
  3. Polskie Towarzystwo Żywienia Klinicznego, Standardy żywienia dojelitowego dorosłych pacjentów w warunkach domowych, Wydawnictwo Via Medica, Gdańsk 2019. 
  4. J. Szopiński, Powikłania żywienia dojelitowego w onkologii, „polspen.pl” [online] https://polspen.pl/assets/public/sekcje/sekcja-onkologii/7-8.12.18_centrum_onkologii_w_warszawie/6_jacek/powiklania-zywienie-dojelitowe.pdf [dostęp:] 03.02.2021. 
  5. L. Sobotka, Podstawy żywienia klinicznego, Wydawnictwo Scientifica, Kraków 2013. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Filtry w okularach przeciwsłonecznych. Jak działają i dlaczego powinny być dobrej jakości?

    Są nieodłącznym atrybutem każdego słonecznego dnia. Najczęściej sięgamy po nie latem, jednak w ciągu całego roku powinniśmy mieć je przy sobie, aby chronić nasze oczy przed działaniem promieni słonecznych. Mowa oczywiście o okularach przeciwsłonecznych, które – oprócz pełnienia funkcji dodatku do stylizacji – stanowią barierę chroniącą jeden z naszych zmysłów: wzrok. Podobnie jak przy zakupie ubrań, butów, żywności czy kosmetyków zwracamy uwagę na ich jakość, tak i w przypadku wyboru okularów słonecznych powinniśmy dobrać takie, które będą odpowiednie do naszych potrzeb nie tylko pod względem wizualnym, ale przede wszystkim jakościowym.

  • Co kupić mamie na Dzień Matki?

    Wielkimi krokami zbliża się Dzień Matki. To szczególne święto jest doskonałą okazją, aby podziękować mamom za ich bezwarunkową miłość i akceptację, trud wychowania, okazywane serce. Tego dnia każda mama powinna czuć się doceniona. Produkty pomagające zachować zdrowie i dbać o urodę to świetne inspiracje na wyjątkowy prezent dla najukochańszej mamy.

  • Jakie leki wziąć ze sobą w wakacyjną podróż?

    Choć wakacyjna podróż kojarzy się przede wszystkim z beztroskim wypoczynkiem i relaksem w ciepłym klimacie, nie możemy zapominać o bezpieczeństwie. Jednym z najważniejszych gwarantów, że wszystko pójdzie dobrze, jest zabranie ze sobą dobrze wyposażonej apteczki. Co wziąć ze sobą w podróż?

  • Jakie suplementy mogą pomóc na stres i zmęczenie?

    Dbałość o zdrowie psychiczne sprowadza się do odpowiedniego stylu życia, który uwzględnia systematycznie wykonywaną aktywność fizyczną, właściwy sposób odżywiania, należytą higienę snu, dobre relacje z bliskimi, wsparcie społeczne oraz znajdowanie czasu na odpoczynek i relaks. Wiele osób zmagających się z chronicznym stresem i zmęczeniem decyduje się często na suplementację diety preparatami bogatymi w bioaktywne składniki wspierające prawidłowe funkcjonowanie ośrodkowego układu nerwowego oraz gospodarki hormonalnej. Istnieje co najmniej kilka substancji bioaktywnych, które rzeczywiście mogą wspomagać organizm w walce ze stresem oraz wzmożonym napięciem i zmęczeniem.

  • Jak wyciągnąć psu i kotu kleszcza? Instrukcja krok po kroku

    Kleszcze to uciążliwe pasożyty, które mogą przenosić groźne choroby na zwierzęta. Na szczęście ich usunięcie jest stosunkowo proste, o ile wiemy, jak się do tego zabrać. Jak bezpiecznie i skutecznie wyciągnąć kleszcza psu i kotu, by zminimalizować ryzyko infekcji? Co zrobić z kleszczem?

  • Jak wygląda ugryzienie meszki? Czy można je czymś złagodzić?

    Lato to czas spędzany na świeżym powietrzu, co niestety wiąże się z uciążliwością owadów takich jak meszki. Ich bolesne ugryzienia potrafią skutecznie uprzykrzyć nam wypoczynek. Czy meszki w Polsce przenoszą choroby? Jak poradzić sobie ze swędzącym ugryzieniem meszki?

  • Jak chronić się w trakcie burzy? Co zrobić w razie uderzenia pioruna?

    W związku ze zmianami klimatu gwałtowne zjawiska pogodowe są coraz częstsze w naszej szerokości geograficznej. Dlatego też warto znać zasady bezpieczeństwa podczas burzy. Porażenie piorunem może być poważnym zagrożeniem dla zdrowia, a nawet życia – dowiedz się, jak się zachować w trakcie nawałnicy, aby uniknąć niebezpiecznych sytuacji.

  • Etapy gojenia ran. Jak przyspieszyć proces?

    Czas gojenia się rany jest kwestią indywidualną. Jest to uzależnione od wielu czynników, w tym od obecności chorób przewlekłych, np. cukrzycy typy 2, palenia papierosów, nadużywania alkoholu, przyjmowania niektórych leków, a nawet występowania schorzeń o podłożu autoimmunologicznym. Proces gojenia przebiega w kilku etapach. Warto pamiętać, że można go znacznie przyspieszyć – zarówno za pomocą domowych sposobów, jak i preparatów aptecznych.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij