Dieta w zespole jelita drażliwego (IBS)

Żyjemy szybko. Szybko myślimy, jemy i śpimy. Nasz organizm niestety niekoniecznie lubi ten ciągły bieg. Niekomfortową sytuację często manifestuje więc poprzez występowanie różnych dolegliwości, na przykład w obrębie naszych jelit. Czym jest IBS i jak sobie z nim radzić?

Kogo zazwyczaj dotyka zespół nadwrażliwego jelita?

Mówi się, że IBS to problem naszej epoki. Ludzi zabieganych, wiecznie zestresowanych, z milionem obowiązków na głowie. Nie bez przyczyny łączy się też nasz mózg z jelitami, mówiąc, że jelita są drugim centrum dowodzenia organizmem. W konsekwencji zmęczeni, niewyspani, pełni negatywnych myśli, mierzymy się z kolejnym problemem – tym razem o wiele bardziej uciążliwym, niekiedy wstydliwym i ograniczającym w codziennych aktywnościach.

Jakie objawy występują w IBS?

IBS (z ang. irritable bowel syndrome), czyli tzw. zespół jelita drażliwego to w skrócie zaburzenia rytmu wypróżnień z towarzyszącymi im dolegliwościami bólowymi. Chory może skarżyć się na:

  • wzdęcia pomimo małej ilości gazów, nawet przy braku zwiększonego obwodu brzucha,
  • nadmierne wydzielanie gazów,
  • stałe uczucie niepełnego wypróżnienia,
  • lęki, depresję (dotyczy nawet 50% pacjentów z IBS),
  • zmianę konsystencji stolca,
  • zaparcia,
  • biegunki.

Bywa, że powyższe objawy mieszają się wzajemnie, czyli na przykład na zmianę doskwierają zatwardzenia i luźne wypróżnienia.

Przyczyny zespołu nadwrażliwego jelita

IBS często nie jest traktowane poważnie – zarówno przez lekarzy, jak i samych pacjentów. Przyjęło się uważać, że nie jest to choroba, a jedynie problem natury psychologicznej – dotyczy przecież głównie ludzi nerwowych. Poniekąd tak, ale nie zawsze – IBS może przecież dopaść osobę o spokojnym usposobieniu, ale niewłaściwie odżywiającą się bądź kompletnie pozbawioną aktywności fizycznej. Być może znaczenie mają też czynniki genetyczne, nadwrażliwość trzewna, poinfekcyjne zapalenia jelit, przerost flory bakteryjnej jelit, a nawet nadużycia seksualne.

IBS znacząco utrudnia codzienną aktywność chorego. Bywa, że z powodu dolegliwości rezygnuje on z funkcjonowania zawodowego oraz towarzyskiego.

Główne cele i sposoby leczenia IBS

Podstawowym założeniem leczenia w zespole jelita drażliwego jest doprowadzenie do możliwie najwyższego uczucia komfortu u chorego – takiego, który pozwoli mu na normalne, codzienne funkcjonowanie. Aby mogło się to udać, trzeba zadziałać na wielu obszarach – głównie psychologicznym, żywieniowym, a niekiedy i farmakologicznym. 

Jakie produkty spożywcze szkodzą chorym z IBS?

W badaniu przeprowadzonym z udziałem 330 pacjentów wykazano, że u 2/3 z badanych występujące objawy z przewodu pokarmowego (wzdęcia oraz bóle brzucha) ściśle zależały od rodzaju spożywanej diety. Do produktów „podejrzanych” zaliczono kawę, alkohol i ostre przyprawy. Niekorzystnym działaniem odznaczała się również dieta zbyt mocno obfitująca w węglowodany oraz tłuszcze.

Kontrowersje krążą również wobec „modnej” dziś laktozy i glutenu. Poszukiwania w tym obszarze nie przyniosły jednak konkretnych satysfakcjonujących wyników. Jedne badania wskazują bowiem na niekorzystny wpływ tych składników na pracę jelit, inne z kolei stanowczo to wykluczają.

Każda większa eliminacja w Twojej diecie to rosnące ryzyko niedoborów pokarmowych. O ile usunięcie z jadłospisu laktozy nie jest problematyczne – bo zastąpisz ją zamiennikami pozbawionymi tego składnika albo produktami roślinnymi – o tyle rezygnacja z np. glutenu (i tym samym wielu produktów zbożowych) do braków może już prowadzić. Pamiętaj więc, że każda poważniejsza decyzja powinna zostać podjęta na podstawie istniejących objawów oraz specjalistycznej diagnostyki, pod kontrolą lekarza oraz dietetyka klinicznego.

Dieta LOW FODMAP

Sposobem żywienia, który zyskuje w ostatnich latach sporą popularność jest tzw. model diety LOW FODMAP (z ang. low fermentable oligo-, di-, monosaccharides and polyols), czyli diety o niskiej zawartości węglowodanów łatwo fermentujących. Takie węglowodany, powodując wzrost ciśnienia osmotycznego w jelitach, słabo wchłaniane, ulegając fermentacji zarówno w jelicie cienkim, jak i grubym, prowadzą do wystąpienia szeregu nieprzyjemnych dolegliwości. Na cenzurowanym znalazły się:

  • fruktoza,
  • laktoza,
  • fruktany,
  • galaktooligosacharydy,
  • alkohole polihydroksylowe (w tym sorbitol, mannitol, ksylitol).

Dietę LOW FODMAP wprowadza się w dwóch fazach. Pierwsza trwa od 6 do 8 tygodni. W trakcie jej trwania eliminuje się produkty zawierające duże ilości FODMAP, czyli m.in.:

  • twarogi,
  • mleko,
  • produkty pszenne,
  • cebulę,
  • kalafior,
  • miód,
  • syrop glukozowo-fruktozowy,
  • słodziki.

W drugim etapie dietę stopniowo się rozszerza, biorąc pod uwagę indywidualną tolerancję. Dobrze jest wtedy prowadzić dzienniczek żywieniowy, w którym będą zapisywane produkty akceptowalne oraz te, które powodują dolegliwości. Dzięki takim notatkom w sytuacji, w której zabraknie nam pomysłu na urozmaiconą dietę, ułatwimy sobie współpracę z dietetykiem, który będzie mógł stworzyć z danej mu listy odpowiedni dla nas jadłospis.

Bywa, że wybrane produkty o dużej zawartości FODMAP nie wywołają u Ciebie przykrych dolegliwości. Może być więc tak, że będziesz musiał unikać cebuli, czosnku, kapusty czy grochu, ale bez bólu sięgniesz po chleb czy mleko.

Produkty o dużej zawartości FODMAP Produkty o małej zawartości FODMAP
cebula, szparagi, karczochy, brokuły, kalafior, patisony, brukselka, soczewica, groszek zielony, pory, buraki ćwikłowe, kapusta, grzyby, koper włoski, czosnek marchew, pomidory, ogórki, papryka o wydłużonych strąkach, kapusta chińska, kiełki bambusa, seler, kukurydza, bakłażan, sałata, dynia, kabaczek, słodkie ziemniaki, szczypior
jabłko, gruszka, mango, gruszka chińska, arbuz, nektarynka, brzoskwinie, morele, śliwki, owoce suszone, owoce z puszki banany, winogrona, kiwi, mandarynki, pomarańcze, ananasy, grejpfruty, cytryny, jagody, truskawki
twaróg, delikatne sery (mascarpone, ricotta), mleko skondensowane, jogurty, maślanka, mleko (krowie, owcze, kozie), kwaśna śmietana, bita śmietana, mleko sojowe ser (szwajcarski, cheddar, parmezan, mozzarella), ser brie, ser camembert, mleko migdałowe, mleko ryżowe, masło, masło orzechowe, margaryna
nasiona roślin strączkowych: soczewica, ciecierzyca, fasola, soja mięso, ryby, drób, jaja, tofu
żyto, produkty pszenne, pieczywo pszenne, płatki śniadaniowe pszenne z suszonymi owocami, makaron pszenny pieczywo bezglutenowe, mąka orkiszowa, chleb orkiszowy na zakwasie, płatki ryżowe, mąka owsiana, płatki owsiane, makaron bezglutenowy, ryż, komosa ryżowa
syrop z agawy, miód, syrop glukozowo-fruktozowy (high fructose corn syrup – HFCS), słodziki (sorbitol, mannitol, maltitol, ksylitol) cukier kryształ, syrop klonowy, aspartam, stewia
orzechy nerkowca, pistacje orzechy włoskie, migdały, orzeszki ziemne, orzechy pekan, orzeszki piniowe, orzechy makadamia, ziarna sezamu, pestki dyni, nasiona słonecznika (wszystkie powyższe w ilości 1 małej garści)
Produkty takie jak cebula czy czosnek (w postaci suszonej) często są składnikami gotowych potraw oraz mieszanek przyprawowych. Gumy do żucia zawierają ksylitol, z kolei syrop glukozowo-fruktozowy może znaleźć się w większości produktów spożywczych, np. w ketchupie, smakowym jogurcie czy musztardzie. Zawsze czytaj etykiety!

Bibliografia  zwiń/rozwiń

  1. Pawlak i wsp., Dieta L-FODMAP w leczeniu zespołu jelita drażliwego, „Bromatologia i Chemia Toksykologiczna”, 2, 2017, 179-183.
  2. Wnęk D., Dieta FODMAP (dieta zalecana w zespole jelita drażliwego), mp.pl [online], dostęp 26.11.2018.

Podziel się: