Jaka dieta przy odleżynach? Zalecenia żywieniowe dla pacjentów z odleżynami

Co to jest i jak powstaje odleżyna?

Odleżyny to przewlekłe uszkodzenie skóry i tkanek podskórnych powstałe na skutek przewlekłego ucisku tkanek, który ogranicza przepływ krwi. Dotyczą one przede wszystkim osób na stałe unieruchomionych, leżących bądź poruszających się na wózku inwalidzkim, a także osób po operacjach lub urazach. Najczęstszym miejscem występowania są okolice kości krzyżowej, pośladki lub pięty.

Zapotrzebowanie energetyczne osoby leżącej

Zapotrzebowanie energetyczne osoby leżącej zależy od wielu czynników, takich jak wiek, płeć, masa ciała, stan zdrowia i ewentualne choroby towarzyszące. W przypadku osób z ryzykiem odleżyn lub z już rozwiniętymi odleżynami zapotrzebowanie energetyczne wzrasta. Zalecenia żywieniowe dla pacjentów z odleżynami uwzględniają co najmniej 30–35 kcal na kg masy ciała dziennie, a w przypadku rozległych ran lub stwierdzonego niedożywienia zapotrzebowanie to może być nawet większe – 35–40 kcal na kg masy ciała dziennie.

Odpowiednie żywienie stanowi jeden z elementów prawidłowego leczenia i profilaktyki odleżyn. Znaczna część pacjentów z już rozwiniętymi odleżynami oraz tych, którzy są na nie narażeni, cierpi na niedożywienie i utratę masy ciała. Niedożywienie nie stanowi bezpośredniej przyczyny występowania odleżyn, ale znacząco sprzyja ich rozwojowi. W związku z tym wskazane jest odpowiednie odżywienie organizmu, co zwiększy zdolność do regeneracji oraz gojenia się ran. Dlatego tak ważne jest, aby zadbać o dostateczną podaż mikroelementów. Żywienie powinno być w pierwszej kolejności dopasowane do możliwości, stanu chorego oraz współistniejących jednostek chorobowych. Warto zadbać o regularne, mniejsze, ale częstsze posiłki. Optymalne będzie spożywanie przez pacjenta około 5–6 posiłków dziennie. Równie ważne jest prawidłowe komponowanie posiłków, aby w każdym z nich znajdowało się pełnowartościowe źródło białka, tłuszczów roślinnych oraz węglowodanów. Dieta powinna opierać się na nieprzetworzonych produktach, aby dostarczyć organizmowi jak największej ilości niezbędnych makro- i mikroskładników oraz energii. Zastosowana dieta powinna być lekkostrawna i wysokobiałkowa.

Ile białka powinna przyjmować osoba z odleżynami?

Białko stanowi jeden z najważniejszych elementów w codziennej diecie. Jest to podstawowy budulec organizmu. Odpowiednia podaż białka jest konieczna dla podziałów komórkowych i procesu gojenia. U osób z odleżynami zapotrzebowanie na białko wynosi około 1,25–1,5 g (a nawet do 2 g) na kg masy ciała dziennie. Dobrym źródłem białka są produkty, takie jak mięso, ryby, mleko i jego przetwory, jajka, nasiona roślin strączkowych. Ważne, aby białko znajdowało się w większości posiłków w ciągu dnia. W przypadku problemów z uzupełnieniem odpowiedniej ilości białka pomocne może być wprowadzenie żywności specjalnego przeznaczenia medycznego po konsultacji z lekarzem prowadzącym.

Zapotrzebowanie na białko należy zawsze dobierać do indywidualnych potrzeb chorego pod okiem lekarza i dietetyka klinicznego, biorąc pod uwagę stan zdrowia oraz współistniejące jednostki chorobowe, które mogą mieć wpływ na ostateczną ilość białka dziennie.

Co przyspiesza gojenie odleżyn?

Leczenie odleżyn jest procesem często długotrwałym i trudnym, dlatego obejmuje wiele aspektów i wymaga kompleksowego podejścia, w tym prawidłowej pielęgnacji, zastosowania właściwych opatrunków, leczenia farmakologicznego (np. specjalistycznych maści, kremów czy leków według zaleceń lekarza) oraz odpowiedniego odżywienia i nawodnienia organizmu. Ponadto warto pamiętać o redukcji ucisku poprzez zmianę pozycji, obracanie pacjenta czy wyrównywanie powierzchni, na której leży. Ważnymi aminokwasami zapobiegającymi rozwojowi odleżyn oraz przyspieszającymi proces gojenia ran są arginina oraz glutamina.

Składniki odżywcze wspomagające gojenie się ran i odleżyn

Arginina to aminokwas, który zwiększa syntezę oraz odkładanie kolagenu. Pobudza wydzielanie insuliny i tlenku azotu, działa przeciwbakteryjnie, a ponadto stymuluje proliferację komórek. Z kolei glutamina, dzięki właściwościom enzymatycznym, przeciwutleniającym i immunologicznym, chroni przed ryzykiem rozwinięcia się powikłań zakaźnych i zapalnych, niemniej zasadność jej suplementacji pozostaje sporna.

Żywienie medyczne przy odleżynach

Zastosowanie żywności specjalnego przeznaczenia medycznego wzbogaconej o argininę, cynk oraz antyoksydanty może mieć korzystny wpływ na proces gojenia. Niekiedy dostarczenie odpowiedniej ilości energii i składników odżywczych z tradycyjnej diety nie jest możliwe, dlatego lekarz decyduje się na modyfikację diety doustnej, czyli włączenie żywności specjalnego przeznaczenia medycznego, która w małej objętości dostarcza sporej ilości składników odżywczych, w tym niezbędne białko. Podczas procesu gojenia potrzebne są znaczne nakłady energii, szczególnie u pacjentów niedożywionych. Należy pamiętać, że stosowanie żywienia medycznego należy skonsultować i stosować jedynie z przepisu lekarza. W sytuacji, gdy doustna dieta nie jest możliwa lub wystarczająca, lekarz może zastosować żywienie dojelitowe lub żywienie drogą dożylną – tzw. żywienie pozajelitowe.

Dieta w profilaktyce odleżyn – jakie witaminy i minerały podawać?

Dieta i prawidłowe odżywienie organizmu mają ogromne znaczenie nie tylko w leczeniu, ale również w profilaktyce odleżyn. Na talerzu osoby zagrożonej wystąpieniem odleżyn powinny znaleźć się produkty, takie jak pełnoziarniste produkty zbożowe, warzywa (zwłaszcza zielone), owoce, orzechy, pestki, nasiona, oleje roślinne (oliwa z oliwek, olej lniany) oraz pełnowartościowe źródła białka, w tym mięso, ryby, nabiał czy jajka. 

Warto pamiętać, że sposób żywienia w profilaktyce odleżyn powinien być przede wszystkim indywidualnie dobrany do pacjenta. Pozytywny wpływ na gojenie się ran i odleżyn mają mikroelementy, takie jak cynk i selen, witamina A, C oraz E czy witaminy z grupy B. Niedobór tych składników wpływa na zmniejszone odkładanie kolagenu, upośledza funkcje układu odpornościowego oraz opóźnia gojenie się ran.