Depresja - przyczyny, objawy, leczenie

Depresja jest stanem chorobowym, który objawia się długotrwałym złym samopoczuciem, zniechęceniem, brakiem energii życiowej, przygnębieniem, smutkiem, apatią, a w ciężkich stanach pojawieniem się nawet myśli samobójczych. Definiowana jest jako zaburzenie psychiczne z grupy chorób afektywnych. Depresja wg WHO (Światowej Organizacji Zdrowia) jest czwartym najpoważniejszym problemem zdrowotnym na świecie. Szacuje się, że o koło 10% populacji cierpi na depresję. 25% epizodów tej choroby trwa krócej niż jeden miesiąc. 50% ustępuje przed upływem trzech miesięcy. Depresja ma skłonność do nawrotów. Na depresję częściej chorują kobiety niż mężczyźni.

Objawy depresji

  • Symptomy emocjonalne: obniżony nastrój - smutek i towarzyszący mu lęk, płacz, utrata radości życia, czasem dysforia.

  • Symptomy poznawcze: negatywny obraz siebie, obniżona samoocena, samooskarżenia, samookaleczenie, pesymizm i rezygnacja, a w skrajnych wypadkach mogą pojawić się także urojenia depresyjne.

  • Symptomy motywacyjne: problemy z mobilizacją do wszelkiego działania, które może przyjąć wręcz formę spowolnienia psychoruchowego; trudności z podejmowaniem decyzji.

  • Symptomy somatyczne: zaburzenie rytmów dobowych m.in. zaburzenia rytmu snu i czuwania, utrata apetytu, osłabienie i zmęczenie, utrata zainteresowania seksem, czasem skargi na bóle i złe samopoczucie fizyczne.

Model biologiczny

Według modelu neurochemicznego przyczyną depresji może być niedobór pewnych amin biogenicznych (substancji neurochemicznych wspomagających przekazywanie impulsów nerwowych w synapsach między neuronami w układzie nerwowym). Hipotezy na temat neurochemicznego podłoża depresji dotyczą głównie spadku poziomu norepinefryny (hipoteza katecholaminowa) oraz serotoniny (hipoteza serotoninowa). Obniżenie poziomu tych amin biogenicznych powoduje pojawienie się deficytów motywacyjnych. Norepinefryna (bądź serotonina) wyprodukowana w jednej komórce nerwowej jest uwalniana do synapsy, gdzie stymuluje drugą komórkę. Aby powstrzymać tę stymulację norepinefryna (bądź serotonina) musi zostać zdeaktywowana przez reabsorpcję do neuronu presynaptycznego, albo przez jej zniszczenie.

Model psychodynamiczny

W modelu psychodynamicznym uważa się, że depresja ma swoje źródła w nierozwiązanym konflikcie z przeszłości. Freud uważał, że przyczyną depresji jest skierowanie całej agresji do wewnątrz, w efekcie czego dochodzi do obniżenia samooceny, samooskarżeń, czy wręcz samobójstwa. Osoba depresyjna w dzieciństwie skierowała swoją miłość na drugą osobę i doznała rozczarowania. W efekcie identyfikuje się z utraconym obiektem, „włącza” go w obszar swojego ego. Złość odczuwana pierwotnie wobec utraconego obiektu zostaje skierowana na samego siebie. Kolejne doświadczenia tj. straty i odrzucenia reaktywują uczucia związane z utratą pierwotnego obiektu.

Część psychodynamicznych teorii depresji akcentuje istnienie określonych typów osobowości depresyjnej, które kształtują się w dzieciństwie. Generalnie typy te charakteryzują się nadmiernym poleganiem na zewnętrznych źródłach samooceny, gratyfikacji oraz nadawania znaczenia własnym działaniom.

Za punkt wyjścia teorie psychodynamiczne uznawały utratę ważnego obiektu, więc i ewoluowały w kierunku spostrzegania ogólnego braku podstaw dobrego funkcjonowania i samopoczucia - czyli słabości ego, czemu często towarzyszy nadmiernie krytyczne, niestabilne superego. Terapia psychodynamiczna depresji odwołuje się do typowych dla psychoanalizy czynników leczniczych, gdzie podstawowym mechanizmem zmiany jest wgląd.

Model poznawczo-behawioralny

Teorie poznawczo-behawioralne depresji zakładają, że osoba depresyjna przyswoiła sobie nieadaptacyjny wzór reagowania, który można zmienić w procesie uczenia się nowych umiejętności. Celem leczenia jest modyfikacja specyficznych zachowań i myśli, w których upatruje się przyczynę depresji. Zdecydowanie najsłabszym punktem poznawczych teorii jest wyjaśnianie somatycznych symptomów depresji. Szczególną popularnością cieszy się model zaproponowany przez Aarona T. Becka. Jego zdaniem zachowanie jednostki zależy od typu informacji, jakie docierają do niej z zewnątrz oraz sposobu, w jaki ona te informacje przekształca i interpretuje. U podłoża depresji zdaniem Becka leżą nieracjonalne schematy poznawcze, które mają źródło w dzieciństwie i są rezultatem traumatycznych wydarzeń, powtarzanych negatywnych osądów oraz przez naśladowanie depresyjnych modeli.

Podstawowy schemat poznawczy w depresji to tzw. triada poznawcza: negatywne myśli o sobie, o świecie i o przyszłości. Takie poglądy są przyczyną niskiej samooceny oraz emocjonalnych i fizycznych objawów charakterystycznych dla depresji. Drugim mechanizmem depresji są systematycznie dokonywane błędy logiczne w procesie wnioskowania, które sprzyjają pogorszeniu się samopoczucia i uniemożliwiają obiektywną ocenę sytuacji przez jednostkę. Terapia zgodna z ujęciem Becka jest krótkoterminowa, dyrektywna i ukierunkowana przede wszystkim na przekształcenie schematów poznawczych. Korzysta się w niej z technik behawioralnych, przede wszystkim zaś z tzw. eksperymentów behawioralnych. Badania dowodzą, że prawidłowo stosowana terapia poznawczo-behawioralna prowadzi do korzystnych zmian w metabolizmie kory mózgowej.

Żaden z powyższych modeli nie wyjaśnia wszystkich zjawisk związanych z depresją.

Depresja jako objaw innych chorób

Zespół depresyjny nazywany depresją prostą lub niektóre z jego objawów, mogą być objawem innych, organicznych schorzeń w organizmie. Obniżenie nastroju obserwuje się w przebiegu takich chorób jak:

  • przewlekłe zapalenie wątroby,
  • marskość wątroby,
  • zespoły przewlekłego uszkodzenia nerek,
  • zaburzenia hormonalne (zwłaszcza związane z tarczycą),
  • niektóre choroby nowotworowe,
  • niedożywienie,
  • braki witamin,
  • wybrane zaburzenia metaboliczne,
  • stany związane z nadmiernym wydzielaniem kortyzolu (np. Zespół Cushinga),
  • przewlekłe choroby somatyczne powodujące niepełnosprawność i inwalidztwo jak: cukrzyca,
  • reumatoidalne zapalenie stawów,
  • stwardnienie rozsiane,
  • schizofrenia.

Przed podjęciem właściwego leczenia przeciwdepresyjnego lekarz zazwyczaj zaleca badania ogólne, aby wstępnie wykluczyć inne przyczyny.

Leczenie depresji

Leczenie depresji powinno odbywać się pod okiem specjalisty psychiatry, czasem może to być specjalista neurolog. Najważniejsze jest zapewnienie bezpieczeństwa chorego, w tym zapobieżenie ewentualnej próbie samobójczej. Niektóre leki, działając silniej aktywizująco (na napęd) mogą spowodować "odhamowanie" chorego przed wyrównaniem nastroju i poważne ryzyko targnięcia się chorego na własne życie. Zatem w wielu przypadkach depresji zalecana jest hospitalizacja, często nie dłuższa niż kilkanaście dni, która pomaga też w doborze leków i wielkości dawki. Obecnie stosuje się: leki przeciwdepresyjne (również roślinne), psychoterapia, leki przeciwpadaczkowe, fototerapia, wybrane leki neuroleptyczne, elektrowstrząsy, deprywacja snu. Wśród roślin leczniczych szczególne miejsce w terapii depresji zajmuje dziurawiec zwyczajny. W przypadku bezsenności wynikającej z depresji terapię można wspomóc surowcami ułatwiającymi zasypianie tj. melisa lekarska, kozłek lekarski czy lawenda lekarska.

Dziurawiec zwyczajny

Dziurawiec zwyczajny (Hypericum perforatum L.), dziurawiec pospolity, świętojańskie ziele, ruta polna to gatunek byliny należący do rodziny dziurawcowatych. Występuje w Europie, zachodniej Azji i północnej Afryce. Zawleczony do Ameryki Północnej. W Polsce pospolity. Osiąga wysokość 30-80 cm. Z rozrośniętego kłącza wyrastają pędy kwiatonośne i płonne. Łodyga jest prosto wzniesiona, rozgałęziona w górnej części, u dołu drewniejąca. Posiada dwie podłużne, wystające listwy. Liście są ułożone naprzeciwlegle, siedzące, nagie, eliptyczne do równowąskich, długości ok. 3 cm. Blaszka liściowa jest prześwitująco kropkowana, z gruczołkami na brzegu. W prześwitujących kropkach znajdują się zbiorniki olejków eterycznych. Kwiaty  są szypułkowe, średnicy do 3 cm, liczne, zebrane w gęste baldachogrono, osadzone w kątach naprzeciwległych przysadek. Działki kielicha są lancetowate. Korona jest pięciopłatkowa, żółta, płatki czarno kropkowane, a pręciki liczne. Owoc to wielonasienna torebka pokryta gruczołkami. Nasiona są czarne, drobno kropkowane.

Ma zastosowanie jako roślina lecznicza. Surowcem  zielarskim jest  ziele dziurawca (Herba Hyperici). Zawiera czerwony barwnik hyperycynę, pseudohypericynę, flawonoidy (rutyna, kwercetyna), hiperozyd, bakteriobójcze garbniki, witaminy A i C oraz olejek eteryczny. Zmniejsza objawy łagodnej formy depresji. Hamuje rozkład neurotransmiterów w mózgu. Hamuje również monoaminooksydazę (MAO) i działa jako inhibitor zwrotnego wychwytu serotoniny. Pomaga przy lekkiej bezsenności, a także przy migrenie. Ma działanie żółciopędne, żółciotwórcze, pobudzające trawienie, przeciwzapalne i dezynfekcyjne (może być stosowany zewnętrznie na rany i do płukania gardła). Musi być stosowany ostrożnie, gdyż zwiększa wrażliwość skóry na słońce (hiperycyna może spowodować reakcje fototoksyczne). Zdecydowanie nie zalecany dla osób o jasnej karnacji skóry lub ze zmianami skórnymi. Dziurawiec wchodzi w skład licznych mieszanek ziołowych i preparatów złożonych.

W celu uzyskania pełnego efektu terapeutycznego zaleca się stosowanie preparatów standaryzowanych dostępnych w aptece. Efekt leczniczy przetworów z dziurawca w przypadku depresji widoczny jest dopiero po 2-4 tygodniach. Preparaty z dziurawca nie wykazują działań niepożądanych, a ich skuteczność w leczeniu lekkich i średnio ciężkich stanów depresyjnych jest porównywalna ze środkami syntetycznymi.

  • według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) na depresję cierpi aż 10% populacji świata;
  • objawy depresji to m.in.: smutek, lęk, płacz, utrata radości życia, negatywny obraz siebie, obniżona samoocena, samooskarżenia, pesymizm i rezygnacja, problemy z mobilizacją do wszelkiego działania, trudności z podejmowaniem decyzji, zaburzenia rytmu snu i czuwania, utrata apetytu, osłabienie i zmęczenie, utrata zainteresowania seksem, czasem skargi na bóle i złe samopoczucie fizyczne, samookaleczenie;
  • jednym ze źródeł depresji może być nierozwiązany konflikt z przeszłości;
  • jednym ze sposobów leczenia jest modyfikacja specyficznych zachowań i myśli, w których upatruje się przyczynę depresji;
  • depresja może być także objawem innych schorzeń, takich jak: przewlekłe zapalenie wątroby, marskość wątroby, zespoły przewlekłego uszkodzenia nerek, zaburzenia hormonalne (zwłaszcza związane z tarczycą), niektóre choroby nowotworowe, niedożywienie, braki witamin, wybrane zaburzenia metaboliczne, cukrzyca, reumatoidalne zapalenie stawów, stwardnienie rozsiane, schizofrenia;
  • leczenie wymaga kilkunastodniowej hospitalizacji, podczas której stosuje się leki przeciwdepresyjne (również roślinne), psychoterapię, leki przeciwpadaczkowe, fototerapię, wybrane leki neuroleptyczne, elektrowstrząsy, deprywację snu;
  •  dziurawiec zwyczajny, występujący pospolicie w Europie i Azji jest rośliną o zastosowaniu leczniczym, stosowaną także w walce z depresją.

Podziel się:

Wasze komentarze


Informacje / opinie publikowane w komentarzach stanowią subiektywną ocenę użytkownika i nie mogą być traktowane jako porada dotycząca leczenia / stosowania leków . W przypadku wątpliwości prosimy o konsultacje z Farmaceutą Dbam o Zdrowie.

komentarze wspierane przez Disqus