Pacjentka w gabinecie lekarskim rozmawia z lekarzem o stanie swojej trzustki
Barbara Sitek

Profil trzustkowy – jakie badania należy wykonać, żeby sprawdzić pracę trzustki?

O tym, od których badań należy zacząć diagnozować dysfunkcję trzustki, powinien decydować lekarz na podstawie zgłaszanych przez pacjenta objawów. Warto pamiętać, że tak jak w przypadku innych chorób, tak i przy schorzeniach trzustki szybkie postawienie diagnozy może bardzo pomóc pacjentowi w „wykryciu w porę” podłoża niepokojących objawów. Jednym z oznaczeń, jakie można wykonać w tym celu, jest profil trzustkowy. Jak się przygotować do badania? Jakie są normy enzymów? Ile kosztuje badanie biochemiczne funkcji trzustki?
  1. Jakie są funkcje trzustki?
  2. Jak się przygotować do badań na trzustkę?
  3. Co to jest profil trzustkowy? Wskazania do wykonania badania, interpretacja wyników
  4. Amylaza (AMY) w moczu i w surowicy – normy, za niska, za wysoka
  5. Lipaza trzustkowa w surowicy – normy, za niska, za wysoka
  6. Glukoza na czczo – normy, za niska, za wysoka
  7. Profil trzustkowy – cena/refundacja, skierowanie
  8. Co zrobić, kiedy wyniki badań na trzustkę są podwyższone?

Do badań pozwalających na ocenę pracy trzustki zaliczają się zarówno laboratoryjne testy wykonywane z krwi, jak i badania obrazowe, do których należą: USG, tomografia komputerowa czy rezonans magnetyczny. Ich zadaniem jest wykrycie wszelkich nieprawidłowości w pracy tego organu, np. zapalenia, nowotworu czy cukrzycy.

Jakie są funkcje trzustki?

Trzustka to niewielki (70–100 g masy, ok. 10–12 cm długości), podłużny narząd zlokalizowany w jamie brzusznej tuż za żołądkiem. Pełni on dwie ważne funkcje – wytwarza enzymy niezbędne w procesie trawienia i produkuje hormony regulujące poziom glukozy we krwi. Z tego względu mówi się, że jest narządem wewnątrz- i zewnątrzwydzielniczym. Każdego dnia wytwarza ok. 1 litr soku trzustkowego, czyli płynu zawierającego w sobie enzymy trawienne, takie jak: trypsyna, amylaza i lipaza. Są one niezbędne do prawidłowego przebiegu procesu trawienia białek, cukrów i tłuszczów. Sok trzustkowy jest wydzielany przez przewody trzustkowe do dwunastnicy, gdzie zachodzą najważniejsze etapy rozkładania składników odżywczych – jest to działalność zewnątrzwydzielnicza trzustki. Za działalność wewnątrzwydzielniczą odpowiadają natomiast tzw. wyspy Langerhansa, czyli skupiska komórek znajdujące się w miąższu trzustki, głównie w okolicy jej ogona, produkujące insulinę oraz glukagon – dwa hormony o przeciwstawnym działaniu, utrzymujące prawidłowy poziom glukozy we krwi.

Do najczęstszych chorób trzustki należą jej ostre i przewlekłe zapalenia. W części zewnątrzwydzielniczej może pojawić się także rak trzustki, a w częściach wewnątrzwydzielniczych – guzy neuroendokrynne albo torbiele. Uszkodzenie wysp Langerhansa jest z kolei przyczyną cukrzycy typu I.

Dowiedz się więcej o tym, jakie są przyczyny i objawy raka trzustki.

Do objawów, które mogą wskazywać na choroby trzustki, należą m.in.:

  • ból: po lewej stronie nadbrzusza (promieniujący do kręgosłupa), pleców w okolicy krzyżowej,
  • gorączka i dreszcze,
  • zaburzenia rytmu serca,
  • żółte zabarwienie skóry, białek oczu i błon śluzowych,
  • rumień wędrujący na skórze, który może piec i swędzieć,
  • utrata apetytu i masy ciała,
  • pojawienie się tłuszczowych stolców (tłustych i cuchnących),
  • wymioty, biegunki i zaparcia,
  • nieprawidłowy poziom glukozy we krwi.

W przypadku pojawienia się takich symptomów należy jak najszybciej udać się do lekarza, ponieważ mogą one być skutkiem m.in. ostrego zapalenia trzustki (OZT), które jest stanem bardzo niebezpiecznym i groźnym dla życia.

Badania trzustki są dobierane indywidualnie do potrzeb każdego pacjenta, w zależności od zgłaszanych przez niego objawów. Jednym z najczęściej zalecanych przez lekarza oznaczeń jest wykonanie profilu trzustkowego – jednoczesne badanie poziomu amylazy, lipazy i glukozy we krwi.

Jak się przygotować do badań na trzustkę?

Pacjent, który chce wykonać badanie profilu trzustkowego, powinien zgłosić się do punktu pobrań na czczo, pamiętając aby dzień wcześniej nie spożywać alkoholu i nie przyjmować leków wiążących wapń (szczawianów i cytrynianów). Warto zadbać o to, aby być wypoczętym, a ostatni posiłek zjeść najpóźniej o 18.00 poprzedniego dnia. Osoby, które miały gastroskopię, powinny odczekać kilka dni, zanim udadzą się na badanie.

W przypadku dolegliwości bólowych najlepiej jest pobierać krew między szóstą a dwunastą godziną od ich wystąpienia, ponieważ później poziom amylazy spada, co może prowadzić do błędnej diagnozy. Jeżeli w ramach badania konieczne jest pobranie próbki moczu, należy pamiętać, aby pobrać mocz z porannej mikcji, ze środkowego strumienia. Mocz należy umieścić w jednorazowym pojemniku, który można zakupić np. w aptece.

Sprawdź, jakie pojemniki na kał i mocz znajdziesz na DOZ.pl

Polecane dla Ciebie

Co to jest profil trzustkowy? Wskazania do wykonania badania, interpretacja wyników

Profil trzustkowy jest badaniem wykorzystywanym przede wszystkim w diagnostyce chorób trzustki, czasami jednak może służyć wykrywaniu cukrzycy, chorób wątroby i nerek. Wielu lekarzy korzysta z niego również u pacjentów po przebytych schorzeniach, aby monitorować efekty leczenia chorób trzustki. Wskazaniem do oznaczenia profilu trzustkowego są przede wszystkim ostre dolegliwości bólowe, podejrzenie ostrego (OZT) i przewlekłego zapalenia trzustki (PZT) lub guzów trzustki oraz zajęcia trzustki w przebiegu chorób jamy brzusznej.

W skład profilu trzustkowego wchodzi oznaczenie poziomu amylazy w moczu i surowicy oraz oznaczenie poziomu lipazy i glukozy we krwi. W diagnostyce chorób trzustki badania te powinny być wykonywane razem, ponieważ dzięki temu dostarczają dużo więcej informacji niż wtedy, gdy są oceniane pojedynczo. W przypadku podejrzenia zapalenia trzustki korzystne jest oznaczenie aktywności amylazy zarówno w surowicy, jak i w moczu, wykonywane 6–12 godzin po wystąpieniu dolegliwości bólowych. Takie badanie pozwala na potwierdzenie diagnozy, ponieważ jednym z kryteriów rozpoznania OZT jest co najmniej trzykrotny wzrost poziomu jednego z enzymów trzustkowych.

Amylaza (AMY) w moczu i w surowicy – normy, za niska, za wysoka

Amylaza jest jednym z enzymów produkowanych przez trzustkę, a jej głównym zadaniem jest trawienie węglowodanów złożonych i rozkładanie ich na cukry proste. Jeżeli amylaza trzustkowa trafia do krwi, oznacza to, że doszło do niedrożności przewodów trzustkowych lub uszkodzenia komórek trzustki np. w wyniku zapalenia lub innych chorób trzustki. Po upływie ok. 8–10 godzin amylaza obecna we krwi jest wydalana z moczem, dlatego jej oznaczenie w moczu może być wystarczające dla potwierdzenia zapalenia, nawet jeśli poziom enzymu w osoczu pozostaje w granicach normy.

Za prawidłowy poziom amylazy we krwi uważa się zakres 25–125 U/l, który u osób starszych może być wyższy: 20–160 U/l. Poziom amylazy w moczu powinien natomiast mieścić się w zakresie: 10–490 U/l. Jeżeli aktywność amylazy we krwi przekracza poziom 1150 U/l, a norma amylazy w moczu jest przekroczona od 3 do 20 razy, wówczas podejrzewa się ostre zapalenie trzustki.

Aktywność amylazy we krwi w zakresie 575–1150 U/l może świadczyć o kamicy żółciowej, zapaleniu pęcherzyka żółciowego, perforacji wrzodu żołądka lub dwunastnicy, zapaleniu otrzewnej, niedrożności jelit lub ostrym zapaleniu nerek. Poziom między 115–575 U/l może oznaczać rozwijającą się w organizmie świnkę lub kamicę ślinianek.

Do innych czynników, które mogą wpłynąć na podwyższenie poziomu amylazy, należą:

  • ciąża pozamaciczna,
  • choroby wątroby,
  • zapalenie nerek,
  • stosowanie chemio- lub radioterapii,
  • nowotwory jelita, jajnika, prostaty, tarczycy lub wątroby,
  • nadużywanie alkoholu lub narkotyków.

Wzrost poziomu amylazy, któremu nie towarzyszy jednoczesny wzrost poziomu lipazy, sugeruje chorobę innego narządu niż trzustka, np. ślinianek, jelit lub nerek. Obniżony poziom amylazy wskazuje na bardzo rozległe uszkodzenie trzustki (np. w wyniku martwicy) lub wątroby.

Lipaza trzustkowa w surowicy – normy, za niska, za wysoka

Lipaza trzustkowa bierze udział w trawieniu tłuszczów i odpowiada za rozkład trójglicerydów do kwasów tłuszczowych i glicerolu. Enzym ten jest produkowany przez trzustkę w postaci nieaktywnej i dopiero gdy trafia do dwunastnicy, przekształca się w formę aktywną. U osób zdrowych do krążenia dostaje się jedynie niewielka ilość lipazy, inaczej jednak dzieje się wówczas, gdy dochodzi do uszkodzenia lub zapalenia trzustki i niedrożności przewodu trzustkowego. Lipaza nie jest wydalana wraz z moczem, dlatego jej aktywność oznacza się tylko we krwi.

Prawidłowy poziom lipazy w surowicy wynosi nie więcej niż 150 U/l. Pięcio- lub dziesięciokrotne przekroczenie normy wskazuje najczęściej na ostre zapalenie trzustki, zwłaszcza wtedy, gdy dochodzi do niego w ciągu 24–48 godzin od momentu wystąpienia objawów, a po 5–7 dniach występuje obniżenie poziomu enzymu.

Do innych przyczyn podwyższenia aktywności lipazy należą:

  • nowotwór trzustki,
  • celiakia,
  • choroba Leśniowskiego-Crohna,
  • zapalenie otrzewnej,
  • przewlekłe uszkodzenie trzustki (np. w przebiegu mukowiscydozy),
  • niedrożność jelit, dróg żółciowych lub dwunastnicy,
  • przyjmowanie leków, takich jak heparyna, kodeina, indometacyna lub opioidy.

Obniżenie poziomu lipazy może być wynikiem cukrzycy, nadciśnienia tętniczego lub wysokiego poziomu cholesterolu.

Glukoza na czczo – normy, za niska, za wysoka

Prawidłowy poziom glukozy u osób dorosłych powinien mieścić się w zakresie 70–99 mg/dl (3,9–5,5 mmol/l).

Podwyższony poziom glukozy może oczywiście wskazywać na:

  • cukrzycę
  • ostre lub przewlekłe zapalenie trzustki,
  • nowotwór trzustki,
  • insulinooporność,
  • niewydolność nerek,
  • zespół Cushinga,
  • nadmierne wydzielanie hormonu wzrostu.

Spadek stężenia glukozy może być wynikiem: niedoczynności tarczycy, nadnerczy lub przysadki mózgowej, uszkodzenia wątroby, nadużywania alkoholu, stosowania zbyt restrykcyjnej diety lub intensywnej aktywności fizycznej.

Profil trzustkowy – cena/refundacja, skierowanie

Badania wchodzące w skład profilu trzustkowego można wykonać bezpłatnie w ramach NFZ, niemniej należy posiadać skierowanie lekarskie, które może wystawić lekarz pierwszego kontaktu lub specjalista, np. gastroenterolog. W przypadku wykonywania badań na własną rękę należy liczyć się z kosztem rzędu 50–100 zł za cały pakiet świadczeń.

Co zrobić, kiedy wyniki badań na trzustkę są podwyższone? Jakie badania na trzustkę wykonać, aby potwierdzić testy laboratoryjne?

Na pełną diagnostykę chorób trzustki składają się testy laboratoryjne oraz badania obrazowe. Jeśli chodzi o badania krwi, to oprócz profilu trzustkowego można wykonać także oznaczenie stężenia bilirubiny i prób wątrobowych, elektrolitów, lipidów, mocznika i kreatyniny. Oprócz tego często analizuje się parametry związane z aktywnym stanem zapalnym, takie jak morfologia, OB i CRP (białko ostrej fazy). Przy diagnostyce niektórych chorób trzustki konieczne może być również wykonanie badań genetycznych, takich jak badanie mutacji w genach PRSS1, SPINK1, CFTR lub CTRC. Diagnostyka obrazowa pozwala na wykrycie guzków, torbieli, nacieków zapalnych, zwapnień lub powiększenia trzustki.

Do najważniejszych metod wykorzystywanych w tym celu należą:

  • USG jamy brzusznej,
  • EUS trzustki (ultrasonografia endoskopowa trzustki),
  • tomografia komputerowa jamy brzusznej,
  • rezonans magnetyczny jamy brzusznej.

W rzadszych przypadkach konieczne może być także wykonanie ECPV (endoskopowej cholangiopankreatografii wstecznej), która łączy w sobie ocenę radiologiczną oraz endoskopię i jest badaniem inwazyjnym, pozwalającym na dokładną ocenę trzustki i stanu dróg żółciowych. O tym, jakie badania trzustki należy ostatecznie wykonać, decyduje lekarz, w zależności od objawów, z jakimi zgłasza się pacjent.

  1. Dembińska-Kieć A., Naskalski J.W., Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii, Wrocław 2017.
  2. Solnica B., Diagnostyka laboratoryjna, Warszawa 2014.
  3. Szczepanek M., Goncerz G., Dąbrowski A., Sierżęga M., Rozpoznawanie i leczenie przewlekłego zapalenia trzustki. Omówienie wytycznych europejskich (HaPanEU) 2016, Medycyna Praktyczna, 2018; 1: 30–55.
  4. Smotkin J., Tenner S., Laboratory diagnostic tests in acute pancreatitis, „Journal of Clinical Gastroenterology” 2002, 34.4: 459–462.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Przesiewowe badanie słuchu

    Badania przesiewowe wykonywane są rutynowo w celu określenia prawdopodobieństwa wystąpienia choroby lub wczesnego jej wykrycia. Już w pierwszych dniach życia dziecka wykonuje się przesiewowe badanie słuchu. Na czym ono polega? Ile trwa?

  • RTG kręgosłupa – badanie, wskazania, przeciwwskazania, refundacja, cena

    RTG kręgosłupa jest metodą obrazową, którą od wielu lat wykorzystuje się podczas diagnozowania wad postawy, zmian zapalnych czy zwyrodnieniowych, a także w przypadku urazów i bóli kręgosłupa. Co prawda interpretacja wyników prześwietlenia kręgosłupa może stanowić problem dla pacjenta, niemniej samo RTG kręgosłupa nie jest badaniem bolesnym lub długotrwałym. Ile kosztuje rentgen kręgosłupa, jak należy się przygotować do badania i czy istnieją przeciwwskazania do jego wykonania? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Rezonans magnetyczny kręgosłupa – przebieg badania, wskazania, cena

    Rezonans magnetyczny kręgosłupa to badanie pozwalające na ocenę elementów kostnych tego obszaru, jego tkanek miękkich oraz rdzenia kręgowego. Dzięki niemu możliwe jest wykrycie wszelkich zmian zapalnych, zwyrodnieniowych i nowotworowych. Najczęściej bada się pacjentów, którzy zgłaszają się do neurologa z bólami pleców i drętwieniem kończyn – zarówno rąk, jak i nóg. Częstym wskazaniem do badania jest także uraz kręgosłupa. Ile kosztuje MRI, jak długo trwa badanie i czy kobiety w ciąży mogą przystąpić do rezonansu magnetycznego kręgosłupa? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Czy mutacja genu MTHFR może być przyczyną poronień nawykowych i zakrzepicy?

    Genotyp genu MTHFR pośrednio wpływa na metabolizm i przyswajanie kwasu foliowego w organizmie człowieka. Mutacja w genie MTHFR jest łączona z występowaniem u pacjenta tendencji do nadkrzepliwości i zakrzepicy, nowotworów bądź zwiększonego ryzyka chorób układu krążenia. Doniesienia te jednak bywają sprzeczne i nie znajdują przełożenia na rekomendacje specjalistów w sprawie wdrożenia profilaktycznej diagnostyki mutacji w genie MTHFR. Kwestia niedoborów kwasu foliowego jest szczególnie istotna w planowaniu ciąży, diagnostyce niepowodzeń położniczych i trudności z utrzymaniem ciąży, a także przy ustalaniu przyczyn urodzenia dziecka z wadą cewy nerwowej.

  • Badanie genetyczne BRCA1 i BRCA2 – na czym polega i jak interpretować wyniki?

    Ryzyko wystąpienia nowotworu piersi i jajników u osoby posiadającej mutację genu BRCA wzrasta odpowiednio do około 60% w przypadku raka piersi i do około 40% w przypadku raka jajnika. Badania mutacji BRCA zaleca się kobietom, u których bliskich krewnych wystąpiły co najmniej dwa przypadki zachorowań na złośliwy nowotwór piersi i/lub jajnika, zwłaszcza gdy choroba pojawiła się u krewnego przed 50. rokiem życia.

  • Jakie badania należy zrobić, żeby sprawdzić pracę tarczycy?

    Badanie poziomów hormonów, które wpływają na pracę tarczycy, powinno się wykonywać regularnie, a nie tylko wówczas, kiedy u pacjenta występują charakterystyczne objawy zaburzeń pracy tego gruczołu. Które badania wchodzą w skład trójki tarczycowej, jak obliczyć konwersje i ile to kosztuje?

  • Jakie badania na bezdech senny?

    Bezdech senny, a mówiąc ściślej obturacyjny bezdech senny, to częsta przypadłość, w trakcie której dochodzi do znacznego spłycenia, a nawet zatrzymania oddechu. Nawet chwilowe niedotlenienie organizmu może powodować szereg poważnych konsekwencji zdrowotnych. Jak rozpoznać bezdech senny? Czy istnieją rzetelne badania?

  • Co to jest antybiogram i jak wygląda to badanie?

    W 1928 roku Alexander Fleming odkrył pierwszy szeroko stosowany antybiotyk – penicylinę. Ten przełomowy moment w historii medycyny doprowadził nie tylko do zmniejszenia liczby zgonów z powodu zakażeń, lecz również zapoczątkował erę antybiotykoterapii. Szerokie zastosowanie leków przeciwdrobnoustrojowych doprowadziło jednak do sytuacji, w której bakterie potrafią wymykać się leczeniu. Dlatego w podjęciu decyzji o wyborze jak najskuteczniejszego leku z pomocą przychodzi antybiogram.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij