Pacjentka w gabinecie lekarskim rozmawia z lekarzem o stanie swojej trzustki
Barbara Sitek

Profil trzustkowy – jakie badania należy wykonać, żeby sprawdzić pracę trzustki?

O tym, od których badań należy zacząć diagnozować dysfunkcję trzustki, powinien decydować lekarz na podstawie zgłaszanych przez pacjenta objawów. Warto pamiętać, że tak jak w przypadku innych chorób, tak i przy schorzeniach trzustki szybkie postawienie diagnozy może bardzo pomóc pacjentowi w „wykryciu w porę” podłoża niepokojących objawów. Jednym z oznaczeń, jakie można wykonać w tym celu, jest profil trzustkowy. Jak się przygotować do badania? Jakie są normy enzymów? Ile kosztuje badanie biochemiczne funkcji trzustki?

  1. Jakie są funkcje trzustki?
  2. Jak się przygotować do badań na trzustkę?
  3. Co to jest profil trzustkowy? Wskazania do wykonania badania, interpretacja wyników
  4. Amylaza (AMY) w moczu i w surowicy – normy, za niska, za wysoka
  5. Lipaza trzustkowa w surowicy – normy, za niska, za wysoka
  6. Glukoza na czczo – normy, za niska, za wysoka
  7. Profil trzustkowy – cena/refundacja, skierowanie
  8. Co zrobić, kiedy wyniki badań na trzustkę są podwyższone?

Do badań pozwalających na ocenę pracy trzustki zaliczają się zarówno laboratoryjne testy wykonywane z krwi, jak i badania obrazowe, do których należą: USG, tomografia komputerowa czy rezonans magnetyczny. Ich zadaniem jest wykrycie wszelkich nieprawidłowości w pracy tego organu, np. zapalenia, nowotworu czy cukrzycy.

Jakie są funkcje trzustki?

Trzustka to niewielki (70–100 g masy, ok. 10–12 cm długości), podłużny narząd zlokalizowany w jamie brzusznej tuż za żołądkiem. Pełni on dwie ważne funkcje – wytwarza enzymy niezbędne w procesie trawienia i produkuje hormony regulujące poziom glukozy we krwi. Z tego względu mówi się, że jest narządem wewnątrz- i zewnątrzwydzielniczym. Każdego dnia wytwarza ok. 1 litr soku trzustkowego, czyli płynu zawierającego w sobie enzymy trawienne, takie jak: trypsyna, amylaza i lipaza. Są one niezbędne do prawidłowego przebiegu procesu trawienia białek, cukrów i tłuszczów. Sok trzustkowy jest wydzielany przez przewody trzustkowe do dwunastnicy, gdzie zachodzą najważniejsze etapy rozkładania składników odżywczych – jest to działalność zewnątrzwydzielnicza trzustki. Za działalność wewnątrzwydzielniczą odpowiadają natomiast tzw. wyspy Langerhansa, czyli skupiska komórek znajdujące się w miąższu trzustki, głównie w okolicy jej ogona, produkujące insulinę oraz glukagon – dwa hormony o przeciwstawnym działaniu, utrzymujące prawidłowy poziom glukozy we krwi.

Do najczęstszych chorób trzustki należą jej ostre i przewlekłe zapalenia. W części zewnątrzwydzielniczej może pojawić się także rak trzustki, a w częściach wewnątrzwydzielniczych – guzy neuroendokrynne albo torbiele. Uszkodzenie wysp Langerhansa jest z kolei przyczyną cukrzycy typu I.

Dowiedz się więcej o tym, jakie są przyczyny i objawy raka trzustki.

Do objawów, które mogą wskazywać na choroby trzustki, należą m.in.:

  • ból: po lewej stronie nadbrzusza (promieniujący do kręgosłupa), pleców w okolicy krzyżowej,
  • gorączka i dreszcze,
  • zaburzenia rytmu serca,
  • żółte zabarwienie skóry, białek oczu i błon śluzowych,
  • rumień wędrujący na skórze, który może piec i swędzieć,
  • utrata apetytu i masy ciała,
  • pojawienie się tłuszczowych stolców (tłustych i cuchnących),
  • wymioty, biegunki i zaparcia,
  • nieprawidłowy poziom glukozy we krwi.

W przypadku pojawienia się takich symptomów należy jak najszybciej udać się do lekarza, ponieważ mogą one być skutkiem m.in. ostrego zapalenia trzustki (OZT), które jest stanem bardzo niebezpiecznym i groźnym dla życia.

Badania trzustki są dobierane indywidualnie do potrzeb każdego pacjenta, w zależności od zgłaszanych przez niego objawów. Jednym z najczęściej zalecanych przez lekarza oznaczeń jest wykonanie profilu trzustkowego – jednoczesne badanie poziomu amylazy, lipazy i glukozy we krwi.

Jak się przygotować do badań na trzustkę?

Pacjent, który chce wykonać badanie profilu trzustkowego, powinien zgłosić się do punktu pobrań na czczo, pamiętając aby dzień wcześniej nie spożywać alkoholu i nie przyjmować leków wiążących wapń (szczawianów i cytrynianów). Warto zadbać o to, aby być wypoczętym, a ostatni posiłek zjeść najpóźniej o 18.00 poprzedniego dnia. Osoby, które miały gastroskopię, powinny odczekać kilka dni, zanim udadzą się na badanie.

W przypadku dolegliwości bólowych najlepiej jest pobierać krew między szóstą a dwunastą godziną od ich wystąpienia, ponieważ później poziom amylazy spada, co może prowadzić do błędnej diagnozy. Jeżeli w ramach badania konieczne jest pobranie próbki moczu, należy pamiętać, aby pobrać mocz z porannej mikcji, ze środkowego strumienia. Mocz należy umieścić w jednorazowym pojemniku, który można zakupić np. w aptece.

Sprawdź, jakie pojemniki na kał i mocz znajdziesz na DOZ.pl

Powiązane produkty

Co to jest profil trzustkowy? Wskazania do wykonania badania, interpretacja wyników

Profil trzustkowy jest badaniem wykorzystywanym przede wszystkim w diagnostyce chorób trzustki, czasami jednak może służyć wykrywaniu cukrzycy, chorób wątroby i nerek. Wielu lekarzy korzysta z niego również u pacjentów po przebytych schorzeniach, aby monitorować efekty leczenia chorób trzustki. Wskazaniem do oznaczenia profilu trzustkowego są przede wszystkim ostre dolegliwości bólowe, podejrzenie ostrego (OZT) i przewlekłego zapalenia trzustki (PZT) lub guzów trzustki oraz zajęcia trzustki w przebiegu chorób jamy brzusznej.

W skład profilu trzustkowego wchodzi oznaczenie poziomu amylazy w moczu i surowicy oraz oznaczenie poziomu lipazy i glukozy we krwi. W diagnostyce chorób trzustki badania te powinny być wykonywane razem, ponieważ dzięki temu dostarczają dużo więcej informacji niż wtedy, gdy są oceniane pojedynczo. W przypadku podejrzenia zapalenia trzustki korzystne jest oznaczenie aktywności amylazy zarówno w surowicy, jak i w moczu, wykonywane 6–12 godzin po wystąpieniu dolegliwości bólowych. Takie badanie pozwala na potwierdzenie diagnozy, ponieważ jednym z kryteriów rozpoznania OZT jest co najmniej trzykrotny wzrost poziomu jednego z enzymów trzustkowych.

Amylaza (AMY) w moczu i w surowicy – normy, za niska, za wysoka

Amylaza jest jednym z enzymów produkowanych przez trzustkę, a jej głównym zadaniem jest trawienie węglowodanów złożonych i rozkładanie ich na cukry proste. Jeżeli amylaza trzustkowa trafia do krwi, oznacza to, że doszło do niedrożności przewodów trzustkowych lub uszkodzenia komórek trzustki np. w wyniku zapalenia lub innych chorób trzustki. Po upływie ok. 8–10 godzin amylaza obecna we krwi jest wydalana z moczem, dlatego jej oznaczenie w moczu może być wystarczające dla potwierdzenia zapalenia, nawet jeśli poziom enzymu w osoczu pozostaje w granicach normy.

Za prawidłowy poziom amylazy we krwi uważa się zakres 25–125 U/l, który u osób starszych może być wyższy: 20–160 U/l. Poziom amylazy w moczu powinien natomiast mieścić się w zakresie: 10–490 U/l. Jeżeli aktywność amylazy we krwi przekracza poziom 1150 U/l, a norma amylazy w moczu jest przekroczona od 3 do 20 razy, wówczas podejrzewa się ostre zapalenie trzustki.

Aktywność amylazy we krwi w zakresie 575–1150 U/l może świadczyć o kamicy żółciowej, zapaleniu pęcherzyka żółciowego, perforacji wrzodu żołądka lub dwunastnicy, zapaleniu otrzewnej, niedrożności jelit lub ostrym zapaleniu nerek. Poziom między 115–575 U/l może oznaczać rozwijającą się w organizmie świnkę lub kamicę ślinianek.

Do innych czynników, które mogą wpłynąć na podwyższenie poziomu amylazy, należą:

  • ciąża pozamaciczna,
  • choroby wątroby,
  • zapalenie nerek,
  • stosowanie chemio- lub radioterapii,
  • nowotwory jelita, jajnika, prostaty, tarczycy lub wątroby,
  • nadużywanie alkoholu lub narkotyków.

Wzrost poziomu amylazy, któremu nie towarzyszy jednoczesny wzrost poziomu lipazy, sugeruje chorobę innego narządu niż trzustka, np. ślinianek, jelit lub nerek. Obniżony poziom amylazy wskazuje na bardzo rozległe uszkodzenie trzustki (np. w wyniku martwicy) lub wątroby.

Lipaza trzustkowa w surowicy – normy, za niska, za wysoka

Lipaza trzustkowa bierze udział w trawieniu tłuszczów i odpowiada za rozkład trójglicerydów do kwasów tłuszczowych i glicerolu. Enzym ten jest produkowany przez trzustkę w postaci nieaktywnej i dopiero gdy trafia do dwunastnicy, przekształca się w formę aktywną. U osób zdrowych do krążenia dostaje się jedynie niewielka ilość lipazy, inaczej jednak dzieje się wówczas, gdy dochodzi do uszkodzenia lub zapalenia trzustki i niedrożności przewodu trzustkowego. Lipaza nie jest wydalana wraz z moczem, dlatego jej aktywność oznacza się tylko we krwi.

Prawidłowy poziom lipazy w surowicy wynosi nie więcej niż 150 U/l. Pięcio- lub dziesięciokrotne przekroczenie normy wskazuje najczęściej na ostre zapalenie trzustki, zwłaszcza wtedy, gdy dochodzi do niego w ciągu 24–48 godzin od momentu wystąpienia objawów, a po 5–7 dniach występuje obniżenie poziomu enzymu.

Do innych przyczyn podwyższenia aktywności lipazy należą:

  • nowotwór trzustki,
  • celiakia,
  • choroba Leśniowskiego-Crohna,
  • zapalenie otrzewnej,
  • przewlekłe uszkodzenie trzustki (np. w przebiegu mukowiscydozy),
  • niedrożność jelit, dróg żółciowych lub dwunastnicy,
  • przyjmowanie leków, takich jak heparyna, kodeina, indometacyna lub opioidy.

Obniżenie poziomu lipazy może być wynikiem cukrzycy, nadciśnienia tętniczego lub wysokiego poziomu cholesterolu.

Glukoza na czczo – normy, za niska, za wysoka

Prawidłowy poziom glukozy u osób dorosłych powinien mieścić się w zakresie 70–99 mg/dl (3,9–5,5 mmol/l).

Podwyższony poziom glukozy może oczywiście wskazywać na:

  • cukrzycę
  • ostre lub przewlekłe zapalenie trzustki,
  • nowotwór trzustki,
  • insulinooporność,
  • niewydolność nerek,
  • zespół Cushinga,
  • nadmierne wydzielanie hormonu wzrostu.

Spadek stężenia glukozy może być wynikiem: niedoczynności tarczycy, nadnerczy lub przysadki mózgowej, uszkodzenia wątroby, nadużywania alkoholu, stosowania zbyt restrykcyjnej diety lub intensywnej aktywności fizycznej.

Profil trzustkowy – cena/refundacja, skierowanie

Badania wchodzące w skład profilu trzustkowego można wykonać bezpłatnie w ramach NFZ, niemniej należy posiadać skierowanie lekarskie, które może wystawić lekarz pierwszego kontaktu lub specjalista, np. gastroenterolog. W przypadku wykonywania badań na własną rękę należy liczyć się z kosztem rzędu 50–100 zł za cały pakiet świadczeń.

Co zrobić, kiedy wyniki badań na trzustkę są podwyższone? Jakie badania na trzustkę wykonać, aby potwierdzić testy laboratoryjne?

Na pełną diagnostykę chorób trzustki składają się testy laboratoryjne oraz badania obrazowe. Jeśli chodzi o badania krwi, to oprócz profilu trzustkowego można wykonać także oznaczenie stężenia bilirubiny i prób wątrobowych, elektrolitów, lipidów, mocznika i kreatyniny. Oprócz tego często analizuje się parametry związane z aktywnym stanem zapalnym, takie jak morfologia, OB i CRP (białko ostrej fazy). Przy diagnostyce niektórych chorób trzustki konieczne może być również wykonanie badań genetycznych, takich jak badanie mutacji w genach PRSS1, SPINK1, CFTR lub CTRC. Diagnostyka obrazowa pozwala na wykrycie guzków, torbieli, nacieków zapalnych, zwapnień lub powiększenia trzustki.

Do najważniejszych metod wykorzystywanych w tym celu należą:

  • USG jamy brzusznej,
  • EUS trzustki (ultrasonografia endoskopowa trzustki),
  • tomografia komputerowa jamy brzusznej,
  • rezonans magnetyczny jamy brzusznej.

W rzadszych przypadkach konieczne może być także wykonanie ECPV (endoskopowej cholangiopankreatografii wstecznej), która łączy w sobie ocenę radiologiczną oraz endoskopię i jest badaniem inwazyjnym, pozwalającym na dokładną ocenę trzustki i stanu dróg żółciowych. O tym, jakie badania trzustki należy ostatecznie wykonać, decyduje lekarz, w zależności od objawów, z jakimi zgłasza się pacjent.

  1. Dembińska-Kieć A., Naskalski J.W., Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii, Wrocław 2017.
  2. Solnica B., Diagnostyka laboratoryjna, Warszawa 2014.
  3. Szczepanek M., Goncerz G., Dąbrowski A., Sierżęga M., Rozpoznawanie i leczenie przewlekłego zapalenia trzustki. Omówienie wytycznych europejskich (HaPanEU) 2016, Medycyna Praktyczna, 2018; 1: 30–55.
  4. Smotkin J., Tenner S., Laboratory diagnostic tests in acute pancreatitis, „Journal of Clinical Gastroenterology” 2002, 34.4: 459–462.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Klirens kreatyniny (GFR) – badanie, normy, wskazania

    GFR to parametr służący do oceny wydolności pracy nerek. Bez aktualnego wyniku badania wskaźnika czynności nerek nie możemy np. wykonać obrazowych badań diagnostycznych, w których niezbędne jest zastosowanie kontrastu (np. RTG) dla lepszego uwidocznienia oznaczanych struktur. Ponadto klirens kreatyniny jest niezbędnym miernikiem wydolności nerek w trakcie ich terapii. Dzięki niemu możliwa jest ocena skuteczności leczenia nefrologicznego i ewentualnej konieczności zastosowania poważniejszych kroków terapeutycznych, jak chociażby wdrożenie leczenia nerkozastępczego. Kto może skierować nas na badanie GFR, ile kosztuje i jak się do niego przygotować? Odpowiadamy w niniejszym artykule.

  • Cholesterol HDL – badanie, normy. Co oznacza obniżony poziom „dobrego cholesterolu”?

    Badanie poziomu cholesterolu HDL jest jednym z głównych oznaczeń zlecanych osobom, u których ryzyko wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych jest wysokie. Pacjenci chorujący na cukrzycę, po przebytym zawale serca, palacze oraz kobiety przyjmujące hormonalną terapię antykoncepcyjną, beta-blokery lub retinoidy powinni częściej oznaczać poziom dobrego cholesterolu i jego stosunek do LDL. Badaniami dodatkowymi, które zaleca się wykonać przy oznaczeniu HDL, są stężenia cholesterolu całkowitego, LDL i trójglicerydów. Jak należy się przygotować do oznaczenia poziomu HDL? Ile kosztuje badanie? Czy może być refundowane? Czy aby zbadać poziom cholesterolu HDL, trzeba być na czczo? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Cholesterol LDL – badanie, normy, podwyższony. Jak obniżyć zbyt wysoki poziom „złego cholesterolu”?

    Badanie poziomu cholesterolu LDL jest jednym z elementów tzw. lipidogramu, który zaleca się wykonywać minimum raz do roku, w ramach badań profilaktycznych. Przeprowadzenie tego oznaczenia ma na celu potwierdzenie wydolności lub dysfunkcji pracy wątroby. Na zaburzenia ilości „złego cholesterolu” wpływa szereg czynników, które są związane głównie z dietą i stylem życia. Jak wygląda badanie, jakie są normy cholesterolu LDL, ile kosztuje oznaczenie i czy na pobranie krwi trzeba być na czczo? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Wysokie ALT – czego jest objawem? Jakie są normy badania ALT?

    Prawidłowy zakres referencyjny dla aminotransferazy alaninowej zależy od wielu czynników i może różnić się w zależności od laboratorium, w którym wykonywane jest badanie. Oznaczenie poziomu ALT we krwi pozwala na wykrycie chorób wątroby i ocenę stopnia ich zaawansowania, jak również na różnicowanie określonych schorzeń wątroby między sobą. Jakie są normy ALT we krwi, jak wygląda badanie oraz czy do oznaczenia trzeba być na czczo?

  • Biorezonans – co to jest, jak działa i czy jest skuteczny w leczeniu chorób i nałogów?

    Biorezonans magnetyczny to jedna z metod wykorzystywanych przez osoby praktykujące niekonwencjonalne formy leczenia różnych chorób. Nie udało się dotychczas jednoznacznie rozstrzygnąć, czy terapia z użyciem biorezonansu jest skuteczna. Największym problemem jest brak rzetelnych badań naukowych, które potwierdziłyby słowa zwolenników tej metody dotyczące tego, czy i jak naprawdę działa biorezonans.

  • Lipidogram (profil lipidowy). Badanie, normy, przygotowanie

    Lipidy, czyli tłuszcze, to najważniejsze źródło energii w diecie człowieka. Jako składniki błon komórkowych i rozpuszczalniki niektórych substancji, np. witamin i hormonów, pełnią kluczową rolę w utrzymaniu równowagi ludzkiego organizmu. Zaburzenia lipidowe występujące u pacjentów z nadwagą, otyłością lub obciążonym wywiadem rodzinnym mogą skutkować schorzeniami układu krwionośnego i sercowo-naczyniowego oraz podwyższać ryzyko udaru mózgu.

  • Badanie AMH (wskaźnik rezerwy jajnikowej) – normy, cena

    Badanie AMH, czyli hormonu antymüllerowskiego, jest jednym z kluczowych elementów oceny rezerwy jajnikowej kobiety. Pozwala na ocenę liczby pęcherzyków jajnikowych, które mogą być stymulowane w ramach procedury in vitro. Na czym polega to badanie? Czy warto je wykonać? Jak interpretować wyniki?

  • Badania na niepłodność dla kobiet – jak wyglądają? Jak się przygotować?

    Niepłodność to problem, który dotyka coraz większą liczbę osób na całym świecie. Szacuje się, że nawet 15% par boryka się z problemami z zajściem w ciążę. Spośród wszystkich przyczyn niepłodności w związku 40% leży po stronie mężczyzn, 40% po stronie kobiet, a w 20% przyczyny pochodzą od obojga partnerów. Wielu z nich zwraca się o pomoc do specjalistów, którzy oferują różne metody diagnostyki i leczenia niepłodności. Jakie badania na niepłodność warto zrobić?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl