Amylaza trzustkowa (AMY) we krwi – badanie, wskazania, normy i interpretacja wyników
Barbara Sitek

Amylaza trzustkowa (AMY) we krwi – badanie, wskazania, normy i interpretacja wyników

Badanie poziomu amylazy trzustkowej jest przydatne podczas prowadzenia procesu diagnostycznego chorób tego gruczołu, ponieważ AMY stanowi swoisty marker zapalenia tego narządu. Dzięki analizie wyników prób trzustkowych można także ocenić, czy organizm prawidłowo trawi skrobię i inne wielocukry, ale także ocenić ogólną kondycję układu pokarmowego. Przejściowy wzrost stężenia amylazy (trwający około dwie trzy doby) występuje także u pacjentów, którzy wykonywali gastroskopię lub badania obrazowe z użyciem kontrastu. Jak się przygotować do badania amylazy trzustkowej, czy na pobranie krwi trzeba być na czczo oraz jaki wpływ na poziom AMY ma poziom adrenaliny? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Trzustka jest gruczołem pełniącym w organizmie dwie zasadnicze funkcje: zewnątrzwydzielniczą i wewnątrzwydzielniczą. Wpływają one na prawidłowy przebieg procesu trawienia i metabolizmu oraz na gospodarkę węglowodanową. Choroby trzustki, skutkujące zaburzeniami w wydzielaniu enzymów trzustkowych lub poziomie insuliny i glukagonu, prowadzą do poważnych konsekwencji w pracy całego organizmu. Ze względu na to, że objawy tych chorób są zazwyczaj niespecyficzne i przez bardzo długi czas mogą pozostać niezauważone przez pacjenta, jedynym sposobem na ich wczesne wykrycie jest regularne wykonywanie badań profilaktycznych, wśród których największe znaczenie ma oznaczenie aktywności dwóch enzymów – amylazy trzustkowej oraz lipazy. Oznaczenia te są także niezbędne w diagnostyce i różnicowaniu guzów oraz przewlekłych i ostrych zapaleń trzustki, jak również u pacjentów skarżących się na ostre i nawracające bóle okolic nadbrzusza.

Co to jest amylaza trzustkowa?

Enzymy wydzielane przez trzustkę, takie jak amylaza, lipaza i elastaza, wchodzą w skład tzw. soku trzustkowego, który trafia do dwunastnicy, gdzie odpowiada za trawienie i rozkład podstawowych składników odżywczych: cukrów, tłuszczów i białek. Produkcja enzymów trzustkowych jest regulowana przez hormony układu pokarmowego, które są wydzielane np. w odpowiedzi na rozciąganie się ściany żołądka po spożyciu posiłku. Jeżeli procesy te ulegną zakłóceniu lub też dojdzie do uszkodzenia komórek trzustki, np. w wyniku jej zapalenia – może dochodzić do zaburzeń w wydzielaniu hormonów trzustkowych (insuliny i glukagonu) widocznych w wynikach badań laboratoryjnych.

Amylaza trzustkowa jest jedynym enzymem odpowiedzialnym za trawienie skrobi oraz innych wielocukrów, czyli węglowodanów złożonych, obecnych w produktach spożywczych. Amylaza hydrolizuje wiązania w cząsteczkach wielocukrów, rozkładając ją dzięki temu na mniejsze fragmenty, co jest niezbędne do prawidłowego przebiegu całego procesu trawienia. Rozkład cukrów złożonych rozpoczyna się już w jamie ustnej, a następnie jest kontynuowany w dwunastnicy i jelicie cienkim.

Amylaza jest enzymem produkowanym nie tylko przez trzustkę, ale także przez gruczoły ślinowe (ślinianki), komórki jelita cienkiego, gruczoły mleczne, a nawet jajniki i jądra, w związku z czym wyróżnia się aż 8 izoform tego enzymu, czyli odmian różniących się nieznacznie budową chemiczną. Amylaza trzustkowa, która jest izoformą produkowaną jedynie przez komórki wydzielnicze trzustki, trafia do krwi w momencie, gdy dochodzi do niedrożności przewodów wydzielniczych lub martwicy komórek trzustki i dzięki temu może być wykorzystywana jako marker zapalenia lub innych chorób tego narządu. Po upływie ok. 8.–10. godzin amylaza obecna w osoczu jest wydalana z moczem, dzięki czemu oznaczenie poziomu amylazy w moczu również może być wykorzystywane do potwierdzenia przebytego zapalenia trzustki, nawet w przypadku gdy poziom enzymu we krwi znajduje się w zakresie normy. Podwyższone stężenie amylazy w moczu utrzymuje się dłużej niż we krwi.

Jeżeli w ramach badania oceniana jest ogólna pula amylazy we krwi, a nie sama izoforma trzustkowa, wzrost jej stężenia może wynikać także z zaburzeń w pracy innych narządów wewnętrznych, np. zapalenia otrzewnej lub nerek. Dodatkowo, jeżeli wysokiemu poziomowi amylazy we krwi nie towarzyszy jednoczesny wzrost stężenia tego enzymu w moczu, można podejrzewać, że przyczyną tego stanu może być np. niewydolność nerek lub makroamylazemia.

Wskazania do badania poziomu amylazy trzustkowej

Oznaczenie poziomu amylazy trzustkowej jest wykonywane najczęściej u pacjentów z podejrzeniem ostrego lub przewlekłego zapalenia trzustki. Objawami wskazującymi na możliwość tych schorzeń są przede wszystkim bóle w nadbrzuszu, którym może towarzyszyć gorączka, nudności lub wymioty, a także biegunka i wynikająca z niej utrata masy ciała, wzdęcia, czy obecność krwi w stolcu. Badanie stężenia amylazy jest także wykorzystywane przy podejrzeniu perforacji wrzodu żołądka lub dwunastnicy, niedrożności i niedokrwienia jelit, nadużywania alkoholu lub kamicy żółciowej. Zleca się je także przy podejrzeniu stłuszczenia trzustki.

Poziom amylazy a stres

Oznaczenie poziomu amylazy we krwi jest badaniem, które profilaktycznie powinny wykonywać wszystkie osoby dorosłe, szczególnie jeżeli są narażone na ostry lub przewlekły stres. Podwyższony poziom adrenaliny prowadzi do zwiększonej produkcji enzymów trawiennych, co może skutkować m.in. zapaleniem śluzówki, rozwojem choroby wrzodowej, przewlekłymi zaparciami lub biegunkami, jak również podwyższonym poziomem enzymów trzustkowych. W konsekwencji może także dochodzić do zaostrzenia objawów chorób i dolegliwości ze strony układu pokarmowego.

Powiązane produkty

Amylaza – przygotowanie i przebieg badania

Aby oznaczyć poziom amylazy, konieczne jest pobranie próbki krwi żylnej, podobnie jak w przypadku większości badań laboratoryjnych. Do oznaczenia należy przystąpić na czczo, pamiętając także, aby w dniu poprzedzającym badanie AMY nie spożywać alkoholu i leków wiążących wapń, a także zawierających w swoim składzie cytryniany lub szczawiany. Warto również zgłosić lekarzowi fakt zażywania doustnych środków antykoncepcyjnych oraz wszystkich innych przyjmowanych leków, ponieważ wiele z nich może wpłynąć na wynik oznaczenia. Przejściowy wzrost stężenia amylazy (trwający ok. 48–72h) występuje także u pacjentów, którzy wykonywali gastroskopię lub badania obrazowe z użyciem kontrastu.

Jeżeli badanie stężenia amylazy jest wykonywane u pacjenta z podejrzeniem ostrego zapalenia trzustki, należy pobrać krew, jak najszybciej po pojawieniu się charakterystycznych dla niego objawów, czyli najlepiej do 12h. Jeśli nie jest to możliwe, warto dodatkowo ocenić poziom amylazy w moczu, gdyż podwyższone stężenie enzymu utrzymuje się tam dłużej niż we krwi.

Amylaza (AMY) – normy, niska, podwyższona

Prawidłowy poziom AMY we krwi powinien mieścić się w przedziale od 25 do 125 IU/l, natomiast u osób w wieku powyżej 70. r.ż. pomiędzy 20 a 160 IU/l.

Do obniżenia aktywności amylazy może dochodzić w wyniku rozległego uszkodzenia miąższu trzustki, np. na skutek ostrego, piorunującego zapalenia trzustki lub zaawansowanej fazy przewlekłego zapalenia trzustki, ale także w przebiegu mukowiscydozy, ciężkiego uszkodzenia wątroby, zawału serca, zatrucia ciążowego, rozległych oparzeń, a także u pacjentów z podwyższonym poziomem lipidów we krwi lub zażywających leki wiążące wapń. Są to jednak sytuacje stosunkowo rzadkie. Dużo częściej natomiast zdarza się, że poziom amylazy we krwi ulega podwyższeniu.

Do najważniejszych przyczyn wysokiego stężenia amylazy zaliczono wydostanie się enzymu z przewodów wyprowadzających trzustki na skutek jej zapalenia. Należy jednak pamiętać, że w przypadku ostrego zapalenia trzustki – wzrost poziomu enzymu jest znacznie większy (w granicach rzędu 575–1150 U/l) niż w przypadku zapaleń przewlekłych.

Wśród pozostałych przyczyn wzrostu aktywności amylazy wymienia się m.in.:

  • niedrożność dróg żółciowych,
  • niedrożność przewodów trzustkowych,
  • niedrożność jelit,
  • urazy brzucha,
  • perforację lub pękniecie wrzodów przewodu pokarmowego,
  • zapalenie lub kamicę pęcherzyka żółciowego, 
  • zapalenie wyrostka robaczkowego,
  • zapalenia otrzewnej,
  • niewydolność nerek,
  • zapalenie ślinianek (czyli tzw. „świnkę”),
  • niektóre rodzaje nowotworów,
  • choroby autoimmunologiczne,
  • towarzyszącą cukrzycy kwasicę ketonową,
  • ciążę pozamaciczną,
  • alkoholizm,
  • palenie papierosów lub uzależnienie od narkotyków.

Wyjątkowym przypadkiem podwyższonego poziomu amylazy we krwi, bez jednoczesnego wzrostu jej stężenia w moczu, jest natomiast makroamylazemia – schorzenie o podłożu genetycznym, którego skutkiem jest łączenie się cząsteczek amylazy ze sobą i tworzenie dużych kompleksów enzymatycznych, które nie mogą być usunięte wraz z moczem. Stan ten jednak nie prowadzi do żadnych niekorzystnych konsekwencji zdrowotnych i nie wymaga leczenia.

Badanie amylazy – cena/refundacja, skierowania

Skierowanie na badanie aktywności amylazy w ramach NFZ może być wystawione zarówno przez lekarza specjalistę, jak i lekarza rodzinnego, czyli tzw. lekarza pierwszego kontaktu. Jeżeli pacjent chce wykonać badanie na własną rękę, powinien być przygotowany na koszt mniej więcej 10–20zł, w zależności od punktu pobrań, w którym wykonuje badanie.

  1. A. Dembińska-Kieć i in., Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii, Wrocław 2017.
  2. R. Caquet, 250 badań laboratoryjnych, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa,  2011.
  3. L. Hyla-Klekot Lidia i in., Badania laboratoryjne. Zakres norm i interpretacja, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa, 2015.
  4. M. Szczepanek i in., Rozpoznawanie i leczenie przewlekłego zapalenia trzustki. Omówienie wytycznych europejskich (HaPanEU) 2016, Medycyna Praktyczna, nr 1, 2018.
  5. J. Smotkin i in., Laboratory diagnostic tests in acute pancreatitis, Journal of clinical gastroenterology, nr 34 (4), 2002.
  6. B. Etemad i in., Chronic pancreatitis: diagnosis, classification, and new genetic developments, Gastroenterology, nr 120 (3), 2001.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Klirens kreatyniny (GFR) – badanie, normy, wskazania

    GFR to parametr służący do oceny wydolności pracy nerek. Bez aktualnego wyniku badania wskaźnika czynności nerek nie możemy np. wykonać obrazowych badań diagnostycznych, w których niezbędne jest zastosowanie kontrastu (np. RTG) dla lepszego uwidocznienia oznaczanych struktur. Ponadto klirens kreatyniny jest niezbędnym miernikiem wydolności nerek w trakcie ich terapii. Dzięki niemu możliwa jest ocena skuteczności leczenia nefrologicznego i ewentualnej konieczności zastosowania poważniejszych kroków terapeutycznych, jak chociażby wdrożenie leczenia nerkozastępczego. Kto może skierować nas na badanie GFR, ile kosztuje i jak się do niego przygotować? Odpowiadamy w niniejszym artykule.

  • Cholesterol HDL – badanie, normy. Co oznacza obniżony poziom „dobrego cholesterolu”?

    Badanie poziomu cholesterolu HDL jest jednym z głównych oznaczeń zlecanych osobom, u których ryzyko wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych jest wysokie. Pacjenci chorujący na cukrzycę, po przebytym zawale serca, palacze oraz kobiety przyjmujące hormonalną terapię antykoncepcyjną, beta-blokery lub retinoidy powinni częściej oznaczać poziom dobrego cholesterolu i jego stosunek do LDL. Badaniami dodatkowymi, które zaleca się wykonać przy oznaczeniu HDL, są stężenia cholesterolu całkowitego, LDL i trójglicerydów. Jak należy się przygotować do oznaczenia poziomu HDL? Ile kosztuje badanie? Czy może być refundowane? Czy aby zbadać poziom cholesterolu HDL, trzeba być na czczo? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Cholesterol LDL – badanie, normy, podwyższony. Jak obniżyć zbyt wysoki poziom „złego cholesterolu”?

    Badanie poziomu cholesterolu LDL jest jednym z elementów tzw. lipidogramu, który zaleca się wykonywać minimum raz do roku, w ramach badań profilaktycznych. Przeprowadzenie tego oznaczenia ma na celu potwierdzenie wydolności lub dysfunkcji pracy wątroby. Na zaburzenia ilości „złego cholesterolu” wpływa szereg czynników, które są związane głównie z dietą i stylem życia. Jak wygląda badanie, jakie są normy cholesterolu LDL, ile kosztuje oznaczenie i czy na pobranie krwi trzeba być na czczo? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Wysokie ALT – czego jest objawem? Jakie sa normy badania ALT?

    Prawidłowy zakres referencyjny dla aminotransferazy alaninowej zależy od wielu czynników i może różnić się w zależności od laboratorium, w którym wykonywane jest badanie. Oznaczenie poziomu ALT we krwi pozwala na wykrycie chorób wątroby i ocenę stopnia ich zaawansowania, jak również na różnicowanie określonych schorzeń wątroby między sobą. Jakie są normy ALT we krwi, jak wygląda badanie oraz czy do oznaczenia trzeba być na czczo?

  • Biorezonans – co to jest, jak działa i czy jest skuteczny w leczeniu chorób i nałogów?

    Biorezonans magnetyczny to jedna z metod wykorzystywanych przez osoby praktykujące niekonwencjonalne formy leczenia różnych chorób. Nie udało się dotychczas jednoznacznie rozstrzygnąć, czy terapia z użyciem biorezonansu jest skuteczna. Największym problemem jest brak rzetelnych badań naukowych, które potwierdziłyby słowa zwolenników tej metody dotyczące tego, czy i jak naprawdę działa biorezonans.

  • Lipidogram (profil lipidowy). Badanie, normy, przygotowanie

    Lipidy, czyli tłuszcze, to najważniejsze źródło energii w diecie człowieka. Jako składniki błon komórkowych i rozpuszczalniki niektórych substancji, np. witamin i hormonów, pełnią kluczową rolę w utrzymaniu równowagi ludzkiego organizmu. Zaburzenia lipidowe występujące u pacjentów z nadwagą, otyłością lub obciążonym wywiadem rodzinnym mogą skutkować schorzeniami układu krwionośnego i sercowo-naczyniowego oraz podwyższać ryzyko udaru mózgu.

  • Badanie AMH (wskaźnik rezerwy jajnikowej) – normy, cena

    Badanie AMH, czyli hormonu antymüllerowskiego, jest jednym z kluczowych elementów oceny rezerwy jajnikowej kobiety. Pozwala na ocenę liczby pęcherzyków jajnikowych, które mogą być stymulowane w ramach procedury in vitro. Na czym polega to badanie? Czy warto je wykonać? Jak interpretować wyniki?

  • Badania na niepłodność dla kobiet – jak wyglądają? Jak się przygotować?

    Niepłodność to problem, który dotyka coraz większą liczbę osób na całym świecie. Szacuje się, że nawet 15% par boryka się z problemami z zajściem w ciążę. Spośród wszystkich przyczyn niepłodności w związku 40% leży po stronie mężczyzn, 40% po stronie kobiet, a w 20% przyczyny pochodzą od obojga partnerów. Wielu z nich zwraca się o pomoc do specjalistów, którzy oferują różne metody diagnostyki i leczenia niepłodności. Jakie badania na niepłodność warto zrobić?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij