Amylaza trzustkowa (AMY) we krwi – badanie, wskazania, normy i interpretacja wyników
Barbara Sitek

Amylaza trzustkowa (AMY) we krwi – badanie, wskazania, normy i interpretacja wyników

Badanie poziomu amylazy trzustkowej jest przydatne podczas prowadzenia procesu diagnostycznego chorób tego gruczołu, ponieważ AMY stanowi swoisty marker zapalenia tego narządu. Dzięki analizie wyników prób trzustkowych można także ocenić, czy organizm prawidłowo trawi skrobię i inne wielocukry, ale także ocenić ogólną kondycję układu pokarmowego. Przejściowy wzrost stężenia amylazy (trwający około dwie trzy doby) występuje także u pacjentów, którzy wykonywali gastroskopię lub badania obrazowe z użyciem kontrastu. Jak się przygotować do badania amylazy trzustkowej, czy na pobranie krwi trzeba być na czczo oraz jaki wpływ na poziom AMY ma poziom adrenaliny? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Trzustka jest gruczołem pełniącym w organizmie dwie zasadnicze funkcje: zewnątrzwydzielniczą i wewnątrzwydzielniczą. Wpływają one na prawidłowy przebieg procesu trawienia i metabolizmu oraz na gospodarkę węglowodanową. Choroby trzustki, skutkujące zaburzeniami w wydzielaniu enzymów trzustkowych lub poziomie insuliny i glukagonu, prowadzą do poważnych konsekwencji w pracy całego organizmu. Ze względu na to, że objawy tych chorób są zazwyczaj niespecyficzne i przez bardzo długi czas mogą pozostać niezauważone przez pacjenta, jedynym sposobem na ich wczesne wykrycie jest regularne wykonywanie badań profilaktycznych, wśród których największe znaczenie ma oznaczenie aktywności dwóch enzymów – amylazy trzustkowej oraz lipazy. Oznaczenia te są także niezbędne w diagnostyce i różnicowaniu guzów oraz przewlekłych i ostrych zapaleń trzustki, jak również u pacjentów skarżących się na ostre i nawracające bóle okolic nadbrzusza.

Co to jest amylaza trzustkowa?

Enzymy wydzielane przez trzustkę, takie jak amylaza, lipaza i elastaza, wchodzą w skład tzw. soku trzustkowego, który trafia do dwunastnicy, gdzie odpowiada za trawienie i rozkład podstawowych składników odżywczych: cukrów, tłuszczów i białek. Produkcja enzymów trzustkowych jest regulowana przez hormony układu pokarmowego, które są wydzielane np. w odpowiedzi na rozciąganie się ściany żołądka po spożyciu posiłku. Jeżeli procesy te ulegną zakłóceniu lub też dojdzie do uszkodzenia komórek trzustki, np. w wyniku jej zapalenia – może dochodzić do zaburzeń w wydzielaniu hormonów trzustkowych (insuliny i glukagonu) widocznych w wynikach badań laboratoryjnych.

Amylaza trzustkowa jest jedynym enzymem odpowiedzialnym za trawienie skrobi oraz innych wielocukrów, czyli węglowodanów złożonych, obecnych w produktach spożywczych. Amylaza hydrolizuje wiązania w cząsteczkach wielocukrów, rozkładając ją dzięki temu na mniejsze fragmenty, co jest niezbędne do prawidłowego przebiegu całego procesu trawienia. Rozkład cukrów złożonych rozpoczyna się już w jamie ustnej, a następnie jest kontynuowany w dwunastnicy i jelicie cienkim.

Amylaza jest enzymem produkowanym nie tylko przez trzustkę, ale także przez gruczoły ślinowe (ślinianki), komórki jelita cienkiego, gruczoły mleczne, a nawet jajniki i jądra, w związku z czym wyróżnia się aż 8 izoform tego enzymu, czyli odmian różniących się nieznacznie budową chemiczną. Amylaza trzustkowa, która jest izoformą produkowaną jedynie przez komórki wydzielnicze trzustki, trafia do krwi w momencie, gdy dochodzi do niedrożności przewodów wydzielniczych lub martwicy komórek trzustki i dzięki temu może być wykorzystywana jako marker zapalenia lub innych chorób tego narządu. Po upływie ok. 8.–10. godzin amylaza obecna w osoczu jest wydalana z moczem, dzięki czemu oznaczenie poziomu amylazy w moczu również może być wykorzystywane do potwierdzenia przebytego zapalenia trzustki, nawet w przypadku gdy poziom enzymu we krwi znajduje się w zakresie normy. Podwyższone stężenie amylazy w moczu utrzymuje się dłużej niż we krwi.

Jeżeli w ramach badania oceniana jest ogólna pula amylazy we krwi, a nie sama izoforma trzustkowa, wzrost jej stężenia może wynikać także z zaburzeń w pracy innych narządów wewnętrznych, np. zapalenia otrzewnej lub nerek. Dodatkowo, jeżeli wysokiemu poziomowi amylazy we krwi nie towarzyszy jednoczesny wzrost stężenia tego enzymu w moczu, można podejrzewać, że przyczyną tego stanu może być np. niewydolność nerek lub makroamylazemia.

Wskazania do badania poziomu amylazy trzustkowej

Oznaczenie poziomu amylazy trzustkowej jest wykonywane najczęściej u pacjentów z podejrzeniem ostrego lub przewlekłego zapalenia trzustki. Objawami wskazującymi na możliwość tych schorzeń są przede wszystkim bóle w nadbrzuszu, którym może towarzyszyć gorączka, nudności lub wymioty, a także biegunka i wynikająca z niej utrata masy ciała, wzdęcia, czy obecność krwi w stolcu. Badanie stężenia amylazy jest także wykorzystywane przy podejrzeniu perforacji wrzodu żołądka lub dwunastnicy, niedrożności i niedokrwienia jelit, nadużywania alkoholu lub kamicy żółciowej.

Poziom amylazy a stres

Oznaczenie poziomu amylazy we krwi jest badaniem, które profilaktycznie powinny wykonywać wszystkie osoby dorosłe, szczególnie jeżeli są narażone na ostry lub przewlekły stres. Podwyższony poziom adrenaliny prowadzi do zwiększonej produkcji enzymów trawiennych, co może skutkować m.in. zapaleniem śluzówki, rozwojem choroby wrzodowej, przewlekłymi zaparciami lub biegunkami, jak również podwyższonym poziomem enzymów trzustkowych. W konsekwencji może także dochodzić do zaostrzenia objawów chorób i dolegliwości ze strony układu pokarmowego.

Amylaza – przygotowanie i przebieg badania

Aby oznaczyć poziom amylazy, konieczne jest pobranie próbki krwi żylnej, podobnie jak w przypadku większości badań laboratoryjnych. Do oznaczenia należy przystąpić na czczo, pamiętając także, aby w dniu poprzedzającym badanie AMY nie spożywać alkoholu i leków wiążących wapń, a także zawierających w swoim składzie cytryniany lub szczawiany. Warto również zgłosić lekarzowi fakt zażywania doustnych środków antykoncepcyjnych oraz wszystkich innych przyjmowanych leków, ponieważ wiele z nich może wpłynąć na wynik oznaczenia. Przejściowy wzrost stężenia amylazy (trwający ok. 48–72h) występuje także u pacjentów, którzy wykonywali gastroskopię lub badania obrazowe z użyciem kontrastu.

Jeżeli badanie stężenia amylazy jest wykonywane u pacjenta z podejrzeniem ostrego zapalenia trzustki, należy pobrać krew, jak najszybciej po pojawieniu się charakterystycznych dla niego objawów, czyli najlepiej do 12h. Jeśli nie jest to możliwe, warto dodatkowo ocenić poziom amylazy w moczu, gdyż podwyższone stężenie enzymu utrzymuje się tam dłużej niż we krwi.

Amylaza (AMY) – normy, niska, podwyższona

Prawidłowy poziom AMY we krwi powinien mieścić się w przedziale od 25 do 125 IU/l, natomiast u osób w wieku powyżej 70. r.ż. pomiędzy 20 a 160 IU/l.

Do obniżenia aktywności amylazy może dochodzić w wyniku rozległego uszkodzenia miąższu trzustki, np. na skutek ostrego, piorunującego zapalenia trzustki lub zaawansowanej fazy przewlekłego zapalenia trzustki, ale także w przebiegu mukowiscydozy, ciężkiego uszkodzenia wątroby, zawału serca, zatrucia ciążowego, rozległych oparzeń, a także u pacjentów z podwyższonym poziomem lipidów we krwi lub zażywających leki wiążące wapń. Są to jednak sytuacje stosunkowo rzadkie. Dużo częściej natomiast zdarza się, że poziom amylazy we krwi ulega podwyższeniu.

Do najważniejszych przyczyn wysokiego stężenia amylazy zaliczono wydostanie się enzymu z przewodów wyprowadzających trzustki na skutek jej zapalenia. Należy jednak pamiętać, że w przypadku ostrego zapalenia trzustki – wzrost poziomu enzymu jest znacznie większy (w granicach rzędu 575–1150 U/l) niż w przypadku zapaleń przewlekłych.

Wśród pozostałych przyczyn wzrostu aktywności amylazy wymienia się m.in.:

  • niedrożność dróg żółciowych,
  • niedrożność przewodów trzustkowych,
  • niedrożność jelit,
  • urazy brzucha,
  • perforację lub pękniecie wrzodów przewodu pokarmowego,
  • zapalenie lub kamicę pęcherzyka żółciowego, 
  • zapalenie wyrostka robaczkowego,
  • zapalenia otrzewnej,
  • niewydolność nerek,
  • zapalenie ślinianek (czyli tzw. „świnkę”),
  • niektóre rodzaje nowotworów,
  • choroby autoimmunologiczne,
  • towarzyszącą cukrzycy kwasicę ketonową,
  • ciążę pozamaciczną,
  • alkoholizm,
  • palenie papierosów lub uzależnienie od narkotyków.

Wyjątkowym przypadkiem podwyższonego poziomu amylazy we krwi, bez jednoczesnego wzrostu jej stężenia w moczu, jest natomiast makroamylazemia – schorzenie o podłożu genetycznym, którego skutkiem jest łączenie się cząsteczek amylazy ze sobą i tworzenie dużych kompleksów enzymatycznych, które nie mogą być usunięte wraz z moczem. Stan ten jednak nie prowadzi do żadnych niekorzystnych konsekwencji zdrowotnych i nie wymaga leczenia.

Badanie amylazy – cena/refundacja, skierowania

Skierowanie na badanie aktywności amylazy w ramach NFZ może być wystawione zarówno przez lekarza specjalistę, jak i lekarza rodzinnego, czyli tzw. lekarza pierwszego kontaktu. Jeżeli pacjent chce wykonać badanie na własną rękę, powinien być przygotowany na koszt mniej więcej 10–20zł, w zależności od punktu pobrań, w którym wykonuje badanie.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • TSH – o czym świadczy podwyższone i obniżone TSH? Wskazania do badania, normy, cena

    TSH (hormon tyreotropowy) jest produkowany przez przysadkę mózgową i stymuluje tarczycę do wydzielania hormonów (trójjodotyroniny – T3 oraz tyroksyny – T4). Oznaczenie poziomu TSH we krwi jest podstawowym badaniem, dzięki któremu można sprawdzić, czy tarczyca funkcjonuje prawidłowo. Co oznacza podwyższone TSH lub obniżony poziom tyreotropiny?

  • Estrogen – badanie, normy, niedobór, nadmiar, interpretacja wyników badania krwi

    Badanie poziomu estrogenów jest jednym z głównych parametrów, który jest analizowany, kiedy lekarz specjalista (endokrynolog, ginekolog czy dermatolog) próbuje ustalić przyczynę długotrwałego braku miesiączki, zaburzeń dojrzewania płciowego, funkcji jajników, niekontrolowanych zmian masy ciała, a także niepokojących objawów natury dermatologicznej, takich jak np. trądzik. Poziom estrogenów kobiety w ciąży różni się od zakresów referencyjnych dla nieciężarnych pacjentek. Jak należy się przygotować do pobrania krwi, jakie są objawy nadmiaru i niedoboru estrogenów i czy badanie poziomu tych hormonów jest refundowane? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Lipaza trzustkowa – badanie enzymu trzustkowwego. Normy, podwyższona, obniżona

    Badanie poziomu lipazy (ALP) pozwala ocenić ewentualne choroby trzustki, które objawiają się na przykład jako ból po lewej stronie brzucha, najczęściej pół godziny po spożytym posiłku lub po wypiciu alkoholu. To proste oznaczenie polegające na analizie próbki krwi żylnej, oddanej w punkcie pobrań na czczo, najlepiej w godzinach porannych. Ile kosztuje badanie lipazy trzustkowej, które parametry należy dodatkowo sprawdzić wraz z analizą enzymów trzustkowych i jakie są normy ALP? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Powstała aplikacja na smartfona, która wykrywa anemię. Jak działa?

    Obecnie złotym standardem diagnozowania niedokrwistości jest morfologia krwi. Naukowcy z Brown University i Rhode Island Hospital w Stanach Zjednoczonych opracowali metodę diagnostyczną, która nie wymaga pobierania krwi od pacjenta. Co więcej, badanie może zostać przeprowadzone samodzielnie, w warunkach domowych. Algorytm jest w stanie określić, czy ktoś cierpi na anemię, na podstawie zdjęcie zrobionego smartfonem. 

  • Testosteron – badanie, normy, za wysoki, za niski. Jak podnieść poziom androgenu?

    Jedno z najczęściej wpisywanych zapytań w wyszukiwarki internetowe to „jak podnieść poziom testosteronu?". Zainteresowanie tym tematem jest wysokie zarówno wśród mężczyzn, jak i kobiet. Panowie poziomem testosteronu interesuję się zazwyczaj o okresie po 40. roku życia lub wówczas, kiedy chcą szybko osiągnąć swój cel wiązany z budowaniem masy mięśniowej i redukcją tkanki tłuszczowej. Panie badają stężenie testosteronu, kiedy zauważają zaburzenia miesiączkowania, uporczywy trądzik lub owłosienie w nietypowych miejscach na ciele. Jakie są inne objawy zaburzeń gospodarki testosteronowej, jakie są normy testosteronu we krwi dla mężczyzn i kobiet? Na te i inne pytania odpowiedzi znajdują się w niniejszym artykule.

  • Artroskopia kolana – jakie są wskazania do zabiegu artroskopowego kolana? Rehabilitacja po artroskopii

    Artroskopia kolana to małoinwazyjny zabieg, zarówno diagnostyczny, jak i leczniczy. Jego zastosowanie zwiększa komfort pacjenta (w porównaniu z tradycyjną operacją), prowadzi do szybszego powrotu do sprawności, zmniejsza ryzyko powikłań pooperacyjnych oraz okres hospitalizacji. Artroskopia polega na oglądaniu wnętrza stawu kolanowego za pomocą endoskopu wprowadzanego przez niewielkie nacięcie na skórze. Dowiedz się, jakie są wskazania do operacji kolana tą metodą.

  • Wolny testosteron – badanie, normy, za wysoki, za niski

    Badanie poziomu wolnego testosteronu jest zlecane w przypadku potwierdzenia lub wykluczenia wielu zaburzeń hormonalnych, które mogą objawiać się różnie u kobiet i inaczej u mężczyzn. Oznaczenie poziomu FTST wykonuje się również wówczas, kiedy wynik badania całkowitego testosteronu znajduje się poza zakresem norm laboratoryjnych. Wydzielanie hormonu zależy od prawidłowej pracy jajników lub jąder, nadnerczy, przysadki i podwzgórza. Czy do zbadania poziomu wolnego testosteronu trzeba być na czczo, jakie są normy dla kobiet i mężczyzn, kiedy zachodzi konieczność dodatkowej suplementacji testosteronem i jak bezpiecznie przejść przez ten proces? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Glikemia – badanie, wskazanie, normy. Jak interpretować wyniki poziomu cukru we krwi?

    Regularne badanie poziomu cukru we krwi (glikemia) jest jednym z podstawowych oznaczeń parametrów krwi, które może pomóc wykryć choroby związane z gospodarką węglowodanową, jak np. cukrzycę i odpowiednio wcześnie wdrożyć niezbędne leczenie. Na badanie glikemii trzeba być na czczo, nie jest wskazane wykonywanie analizy bezpośrednio po jakiejkolwiek infekcji, ciężkim wysiłku fizycznym lub w trakcie zażywania niektórych leków, np. aspiryny. Kto powinien regularnie sprawdzać poziom cukru we krwi, jak dokładnie wygląda badanie glikemii na czczo i czy podlega ono refundacji przez NFZ? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij