torbiel pod skórą
Paulina Brożek

Torbiele – czym są? Jak powstają?

Torbiel (cysta) jest przestrzenią wypełnioną zazwyczaj płynną treścią. Najczęściej lokalizuje się na jajnikach, nerkach i wątrobie, choć może pojawić się w każdym miejscu. Zwykle torbiel nie daje objawów, ból pojawia się dopiero wtedy, gdy zmiana ta uciska sąsiednie narządy. Jakie badania należy wykonać, by wykryć torbiel? Czy każdą zmianę torbielowatą należy usuwać? Podpowiadamy.

Termin torbiel oznacza patologiczną przestrzeń wypełnioną płynem. Zmiany mogą lokalizować się w każdym miejscu w organizmie. W większości przypadków ich przebieg jest niemy, natomiast duże torbiele mogą być przyczyną dolegliwości bólowych.

Torbiel – co to jest? Jak wygląda?

Torbiel (cysta, łac. cystis) to przestrzeń w obrębie tkanek zawierająca płynną lub półpłynną treść. W zależności od budowy ściany torbieli wyróżniamy torbiel prawdziwą (ściana pokryta jest nabłonkiem) i rzekomą (otacza ją tkanka łączna lub ziarnina zapalna).

Typowa torbiel prosta w obrazie ultrasonograficznym charakteryzuje się wyraźnym odgraniczeniem od otoczenia, okrągłym, regularnym kształtem, cienką i równą ścianą. Wnętrze torbieli pozbawione jest patologicznych ech, przegród i zwapnień. Zwykle wypełnia ją wodojasny płyn surowiczy.

Czy torbiele są niebezpieczne?

W większości przypadków cysty mają charakter łagodny i znajdowane są przypadkowo podczas wykonywania badań obrazowych (USG, tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny). Prawdopodobieństwo wystąpienia powikłań rośnie wraz z wielkością torbieli.

Do najczęstszych powikłań należą: pęknięcie torbieli z ewakuacją jej treści, krwotok lub zakażenie. Zmiany o charakterze torbieli rzadko ulegają transformacji nowotworowej.

Torbiele – gdzie mogą się pojawić?

Torbiele mogą powstawać praktycznie w każdym miejscu w organizmie. Najczęściej zmiany o budowie cysty występują w narządach o budowie miąższowej, jak nerki czy wątroba. Innymi narządami, w których stosunkowo często obecne są zmiany torbielowate, są piersi, tarczyca, jajniki.

Torbiel prosta wątroby ma zwykle wymiary od kilku milimetrów do kilku centymetrów, wypełnia ją wodojasny płyn surowiczy. Nieznacznie częściej występuje u kobiet. Niewielkie zmiany są zazwyczaj bezobjawowe, duże torbiele mogą uciskać miąższ wątroby, dając dolegliwości bólowe. Zmiany wykrywane są zwykle przypadkowo, w trakcie badania ultrasonograficznego jamy brzusznej przeprowadzanego z innych powodów. Dla torbieli prostych wątroby obraz jest na tyle charakterystyczny, że nie wymaga dalszej diagnostyki. Kiedy pojawiają się wątpliwości, można wykonać tomografię komputerową lub rezonans magnetyczny. Zazwyczaj torbiele proste wątroby są zmianami łagodnymi, niewymagającymi leczenia, a jedynie okresowej kontroli w USG. W przypadku torbieli o bardzo dużych rozmiarach, będących przyczyną dolegliwości bólowych, wykonuje się przezskórną punkcję z aspiracją jej treści lub operacyjną resekcję torbieli.

Niebezpiecznym, ale na szczęście rzadkim rodzajem torbieli wątroby jest torbiel bąblowcowa, powstająca w wyniku zakażenia larwalną formą tasiemca bąblowcowego.

Kolejnym narządem miąższowym, w którym często występują torbiele, są nerki. Torbiele proste nerek o średnicy do 3 cm zazwyczaj nie dają objawów klinicznych. Większe zmiany mogą powodować bóle w okolicy lędźwiowej, dyskomfort w jamie brzusznej czy krwiomocz.

Torbiele również lokalizują się w głowie. Przykładem może być torbiel szyszynki. Szyszynka jest niewielkim gruczołem dokrewnym zlokalizowanym w mózgu, odpowiadającym m.in. za produkcję melatoniny – tzw. hormonu snu. Torbiele szyszynki stwierdza się w ok. 2–4% badań rezonansu magnetycznego głowy (MR), najczęściej u nastoletnich dziewcząt. Zmiany poniżej 1 cm są zwykle bezobjawowe. W przypadku torbieli szyszynki wskazane jest jedynie okresowe monitorowanie zmiany.

Sprawdź na DOZ.pl: Tabletki i leki nasenne.

Powiązane produkty

Torbiel – przyczyny powstawania

Ze względu na etiologię możemy wyróżnić torbiele wrodzone lub nabyte. Najczęstszą przyczyną powstania torbieli wrodzonych są wady rozwojowe w okresie zarodkowym i choroby o podłożu genetycznym. Torbiele nabyte mogą powstać na każdym etapie rozwoju. Najczęstszymi przyczynami są urazy mechaniczne, stany zapalne, choroby pasożytnicze.

Przykładem torbieli powstałych na skutek urazu mechanicznego czy przewlekłego stanu zapalnego może być torbiel kolana lub zęba.

Torbiel zlokalizowana pod kolanem to najczęściej tzw. torbiel Bakera. Główną przyczyną jej powstawania jest nadmierna produkcja płynu stawowego w przebiegu urazów i infekcji w obrębie stawu kolanowego, zmian zwyrodnieniowych czy chorób reumatycznych, tj. tocznia, reumatoidalnego zapalenia stawów, łuszczycowego zapalenia stawów. Do charakterystycznych objawów zgłaszanych przez pacjentów należą: uczucie wypełnienia pod kolanem i bolesność, szczególnie podczas zginania stawu. W leczeniu torbieli Bakera stosowane są leki przeciwbólowe i przeciwzapalne, nakłucie i opróżnienie cysty pod kontrolą USG oraz chirurgiczne usunięcie zmiany.

Najczęstszą torbielą kości szczękowych jest torbiel korzeniowa (cystis radicularis). Jej powstawaniu sprzyja utrzymujący się długotrwale proces zapalny spowodowany nieprawidłowym leczeniem kanałowym, pozostawieniem korzeni zgorzelinowych czy obecnością zębów z martwicą miazgi. W początkowej fazie torbiele zwykle nie dają żadnych objawów. W zaawansowanym stadium obecne mogą być dolegliwości bólowe i ruchomość zębów spowodowana niszczeniem tkanek. W okresie bezobjawowym wykrywane są za pomocą zdjęcia rentgenowskiego. Leczenie prowadzi lekarz dentysta.

Najczęstsze torbiele u kobiet

Torbiele jajnika są grupą niejednorodnych zmian żeńskich narządów rozrodczych, wykrywanych stosunkowo często dzięki profilaktycznie wykonywanym badaniom ginekologicznym. Choć większość zmian ma charakter łagodny i nie stanowią zagrożenia życia, nie należy ich bagatelizować. Powstająca w okresie okołoowulacyjnym torbiel krwotoczna jest wynikiem uszkodzenia naczynia krwionośnego znajdującego się w sąsiedztwie pękającego pęcherzyka zawierającego komórkę jajową. Małe zmiany zwykle nie dają żadnych dolegliwości, ulegają samoistnemu wchłonięciu. Wykrywane są przypadkowo podczas badania USG ginekologicznego.

Duże cysty mogą uciskać sąsiadujące narządy i powodować dyskomfort w jamie brzusznej oraz dolegliwości bólowe, co może wymagać interwencji chirurgicznej.

W przebiegu endometriozy możemy zaobserwować występowanie torbieli endometrialnych, tzw. torbieli czekoladowych. Wewnątrz torbieli znajdują się złuszczone komórki śluzówki macicy oraz krew, które swoją strukturą i barwą przypominają masę czekoladową. Z torbielą często współistnieją silne i bolesne krwawienia miesiączkowe, ból w trakcie stosunku, problemy z zajściem w ciążę. Operacje torbieli czekoladowych przeprowadza się zwykle metodą laparoskopową.

Kolejnym przykładem cysty rozwijającej się w jajnikach jest torbiel skórzasta (dermoidalna), zwana również potworniakiem. Pomimo niepokojąco brzmiącej nazwy zmiana jest łagodna. Wywodzi się ze struktur zarodkowych, a w jej wnętrzu mogą znajdować się włosy, paznokcie, a nawet zęby.

Również szyjka macicy jest miejscem, w którym możliwe jest występowanie cyst. W wyniku zamknięcia ujścia gruczołów śluzowych tworzy się tzw. torbiel Nabotha. Często nie wymaga ona leczenia i przebiega bezobjawowo.

Torbiele piersi są zmianami łagodnymi i powstają w wyniki rozrostu nabłonka przewodów mlecznych i ich zarośnięcia. Zmiany o charakterze torbieli obserwuje się u prawie połowy kobiet po 40. roku życia. Niewielkie torbiele nie wymagają leczenia operacyjnego, a jedynie regularnej obserwacji.

Najczęstsze torbiele u mężczyzn

Do częstych zmian wykrywanych przypadkowo podczas badania USG jąder lub samobadania należy torbiel najądrza (spermatocele), która może być obecna nawet u 20–40% mężczyzn. Zmiana występuje pod postacią miękkiego, dobrze odgraniczonego, niebolesnego uciskowo guza w pobliżu najądrza. Zazwyczaj torbiel najądrza nie wymaga interwencji urologicznej i wystarczy okresowa kontrola w USG.

Torbiel włosowa, zwana inaczej cystą pilonidalną, jest zmianą nabytą, powstałą w następstwie zakażenia mieszków włosowych w okolicy krzyżowo-guzicznej. Występuje głównie u młodych mężczyzn. Wśród czynników sprzyjających jej rozwojowi wymienia się: otyłość, nadmierną potliwość, zaniedbania higieniczne. Torbiel włosowa objawia się zwykle pod postacią bolesnego guza zlokalizowanego w okolicy krzyżowo-guzicznej. Leczeniem z wyboru jest zwykle zabieg chirurgiczny. Zdarzają się nawroty.

Kolejną chorobą dotykającą mieszków włosowych jest torbiel naskórkowa (tzw. kaszak), która powstaje w wyniku zaczopowania ujścia mieszka włosowego lub gruczołu łojowego, co powoduje gromadzenie się sebum i zrogowaciałego naskórka. Cysta przybiera formę miękkiego, przesuwalnego względem podłoża guzka barwy białawej lub żółtawej. Najczęściej zmiany lokalizują się na owłosionej skórze głowy, twarzy, szyi, górnej części tułowia. Mogą być pojedyncze i mnogie. Torbiele naskórkowe można usuwać laserem, krioterapią lub chirurgicznie.

Torbiele u dzieci

Dzięki powszechnie wykonywanym badaniom USG w ciąży można uwidocznić torbiele u nienarodzonego jeszcze dziecka. Torbiele splotów naczyniówkowych obecne są u około 1% płodów. W większości przypadków torbiele te wchłaniają się i w badaniach po porodzie nie są już obecne.

Rokowanie jest znacznie poważniejsze w przypadku torbieli występujących w wielotorbielowatości dysplastycznej nerek. Choroba powstaje w wyniku zaburzeń embriogenezy. Wówczas dochodzi do zaburzeń budowy kory i rdzenia nerek pod postacią torbieli, włóknienia miąższu i wad układu moczowego. Jeśli choroba dotyczy obu nerek, zwykle kończy się śmiercią w okresie noworodkowym. Zmianom w nerkach towarzyszą często inne wady rozwojowe.

Objawy torbieli – czy torbiel boli?

W większości przypadków torbiele nie dają żadnych objawów. Najczęstsze dolegliwości wynikają z wielkości torbieli i jej lokalizacji. Ból pojawia się, gdy cysta znacznie powiększy swoje rozmiary i zaczyna uciskać sąsiednie organy. Również w przypadku zakażenia torbieli może pojawić się uczucie bólu wraz z towarzyszącą mu gorączką. Z kolei nawet niewielkie torbiele endometrialne u kobiet mogą być przyczyną silnych dolegliwości bólowych w obrębie podbrzusza.

Jak diagnozuje się i leczy torbiel?

Objawy kliniczne i charakterystyczny obraz ultrasonograficzny z reguły pozwalają na odróżnienie niegroźnej torbieli prostej od innych zmian. W przypadkach wątpliwych można poszerzyć diagnostykę, wykonując tomografię komputerową lub rezonans magnetyczny. W celu wykluczenia zmian nowotworowych pomocne bywa wykonanie biopsji lub badanie markerów nowotworowych.

Niewielkie torbiele wymagają zazwyczaj okresowej kontroli ultrasonograficznej, zmiany duże wymagają interwencji chirurgicznej.

Czy istnieją domowe sposoby na torbiele?

Niestety nie istnieją żadne domowe sposoby pozwalające pozbyć się torbieli. Jeśli zauważymy niepokojące objawy, świadczące o możliwości istnienia torbieli, zawsze należy skontaktować się ze specjalistą.

  1. C. C. Chang, J. Y. Kuo, W. L. Chan i in., Prevalence and clinical characteristics of simple renal cysts, „Journal of the Chinese Medical Association” nr 70 2007.
  2. E. D. Avner, W. E. Harmon, P. Niaudet, N. Yoshikawa, Pediatric Nephrology, Wydawnictwo Springer, Heidelberg 2009.
  3. B. Rutkowski, S. Czekalski, Rozpoznawanie i leczenie chorób nerek – wytyczne, zalecenia i standardy postępowania, Wydawnictwo Termedia, Poznań 2008.
  4. K. Gutkowski, M. Hartleb, Zmiany torbielowate wątroby – diagnostyka i leczenie, „Przegląd Gastroenterologiczny” nr 2 (5) 2007.
  5. J. Hołody-Zaręba, K. Zaręba, B. Kędra, Bąblowica – endemiczna choroba pasożytnicza, „Przegląd Gastroenterologiczny” nr 7 (1) 2012.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Pneumokoki – czym są i jakie choroby wywołują? Jak chronić się przed pneumokokami?

    Streptococcus pneumoniae (pneumokoki, dwoinki zapalenia płuc) to bakterie, które osiedlają się w nosie oraz gardle i powodują groźne choroby. Zakażenia pneumokokowe dotyczą głównie małych dzieci oraz seniorów. Wśród grup ryzyka wymienia się również osoby z zaburzeniami odporności oraz osoby cierpiące na choroby przewlekłe. W jaki sposób można zarazić się pneumokokami? Jak się przed nimi chronić? Podpowiadamy.

  • Rozszerzone źrenice – o czym świadczą? Czy oznaczają chorobę?

    Rozszerzone źrenice na ogół kojarzone są ze stanem silnego pobudzenia – również tego wywołanego farmakologicznie. W niektórych przypadkach mogą być jednak objawem poważnych zaburzeń zdrowotnych.

  • Żółć w żołądku – objawy, przyczyny, dieta, leczenie

    Produkcja żółci ma miejsce w wątrobie, następnie dochodzi do jej magazynowania w pęcherzyku żółciowym i wydzielenia w dużej ilości po spożyciu tłustego posiłku. Kolejno żółć transportowana jest przewodem żółciowym wspólnym do dwunastnicy, gdzie emulguje tłuszcze. Przygotowane w ten sposób lipidy są łatwiejsze do strawienia.

  • Zanik wieloukładowy (MSA) – przyczyny, objawy, diagnoza, leczenie

    21 maja 2024 roku w wieku 71 lat po kilkuletniej walce z chorobą zmarł wybitny polski kompozytor Jan A. P. Kaczmarek. Muzyk zmagał się z nieuleczalnym, postępującym schorzeniem neurodegeneracyjnym – zanikiem wieloukładowym (MSA). Choroba ta prowadzi do uszkodzenia struktur mózgu, a objawy przypominają symptomy choroby Parkinsona. Dowiedz się więcej na temat przyczyn, objawów i sposobów leczenia MSA.

  • Pompa insulinowa – wskazania, działanie, refundacja

    Pompy insulinowe umożliwiają lepszą kontrolę cukrzycy, a tym samym poprawiają jakość życia osób wymagających insulinoterapii. Te niewielkich rozmiarów urządzenia naśladują działanie trzustki i eliminują konieczność wykonywania regularnych wstrzyknięć insuliny. Wyjaśniamy, jak działają pompy insulinowe i jakim grupom pacjentów zaleca się korzystanie z nich. Opisujemy również, komu przysługują z refundacją.

  • Grypa i RSV – szczepionka, podobieństwa i różnice

    Grypa i RSV (ang. Respiratory Syncytial Virus) to dwie powszechne choroby wirusowe, które mają znaczący wpływ na zdrowie publiczne, szczególnie w okresie jesienno-zimowym. Obie mogą prowadzić do poważnych powikłań, zwłaszcza u osób starszych, niemowląt oraz osób z osłabionym układem odpornościowym. W tym artykule przyjrzymy się bliżej podobieństwom i różnicom między grypą a RSV, ze szczególnym uwzględnieniem dostępnych szczepień.

  • Sensor do pomiaru cukru – monitorowanie glikemii. Działanie, refundacja systemu ciągłego CGM

    Cukrzyca jest jedną z najczęstszych chorób cywilizacyjnych, na którą w Polsce choruje ponad 3 mln osób, z czego około 25% nie jest tego świadomych. W leczeniu tego schorzenia oraz w zapobieganiu występowania powikłań narządowych niezwykle istotne jest utrzymywanie prawidłowego stężenia glukozy we krwi. Dzięki nowoczesnym technologiom w postaci systemów do ciągłego monitorowania glikemii mamy szansę na lepszą kontrolę choroby, a co za tym idzie – na opóźnienie rozwoju powikłań narządowych cukrzycy. Niestety należy pamiętać, że sensory są stosunkowo drogie, a ich zakup podlega refundacji przez Narodowy Fundusz Zdrowia jedynie w konkretnych wskazaniach.

  • Refundacja dla cukrzyków – zasady refundacji w diabetologii

    Od stycznia 2024 r. obowiązuje rozporządzenie Ministra Zdrowia, wprowadzające w życie zmiany w refundacji wyrobów medycznych przeznaczonych dla pacjentów chorujących na cukrzycę. Wyjaśniamy zasady odpłatności systemów do ciągłego monitorowania glikemii, pomp insulinowych, pojemników na insulinę oraz zestawów infuzyjnych.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij