Rączka dziecka pod tarczą odporności
Maciej Toczek

Sposoby na wzmocnienie odporności dziecka – szczepeinia, hartowanie, suplementacja

Wzmocnienie odporności dziecka jest często wyzwaniem dla rodziców. Muszą oni zadbać nie tylko o dietę, ale także o odpowiednią ilość snu czy dopilnowanie kalendarza szczepień. Wszystkie działania, które podejmują powinny być z pewnością okraszone zdrowym rozsądkiem. Jak go zachować i nie zaszkodzić dziecku, chcąc uodpornić je na wszelkie choroby? Czy jest to w ogóle możliwe?
  1. Co wpływa na odporność?
  2. Szczepienia a wzmocnienie odporności dziecka
  3. Hartowanie dziecka – co to jest i jak wpływa na odporność dziecka?
  4. Sterylne warunki a odporność dziecka
  5. Unikanie rówieśników – czy to dobry sposób na poprawę odporności dziecka?
  6. Suplementacja a odporność dziecka – czy warto się na nią decydować? Co podawać dziecku?
  7. Naturalne sposoby na wzmocnienie organizmu dziecka

Wzmacnianie odporności u dziecka to kwestia, nad którą bardzo często zastanawiają się rodzice. Wśród wielu sposobów, które znaleźć można na różnego rodzaju stronach internetowych, tylko niektóre rzeczywiście przynoszą wymierne korzyści.

Co wpływa na odporność?

Kwestia odporności dziecka, a więc szeroko pojętego funkcjonowania jego układu immunologicznego, jest wyjątkowo złożonym tematem. Warto pamiętać, że w momencie przyjścia na świat, odporność noworodka jest bardzo słaba, a wszystkie mechanizmu odpornościowe, które są niezbędne do walki z patogenami obecnymi w środowisku zewnętrznym, pochodzą z przeciwciał przekazanych przez matkę w trakcie trwania ciąży. Dodatkowo, przeciwciała biorące udział w zwalczaniu bakterii i wirusów są zawarte także w mleku matki. Z tego powodu karmienie piersią jest tak bardzo zalecane przez wszystkie polskie i światowe towarzystwa pediatryczne.

Wraz z upływem czasu, dziecko niejako „uczy się” reagowania na zagrożenia w postaci patogenów. Zanim jednak jego układ odpornościowy w pełni się rozwinie, w większości przypadków konieczny jest jego kontakt z tego typu mikroorganizmami i wirusami. Kluczową rolę w tym procesie odgrywają m.in. migdałki wchodzące w skład tzw. pierścienia Waldeyera, czyli migdałki podniebienne, trąbkowe, migdałek językowy, gardłowy oraz liczne mniejsze skupiska tkanek chłonnych. W swej strukturze zawierają one m.in. limfocyty B. Ich rozmieszczenie w tej części ciała człowieka jest nieprzypadkowe.

Pierwszy etap to zetknięcie się wspomnianych limfocytów z charakterystycznymi, infekcyjnymi białkami patogenów (antygeny). Dzięki temu kontaktowi limfocyty mogą stać się tzw. komórkami pamięć. W ten sposób przy ponownym zetknięciu się z tym samym wirusem lub bakterią, komórki układu odpornościowego dziecka są w stanie znacznie szybciej reagować i produkować już swoiste przeciwciała, które są skierowane precyzyjnie przeciwko patogenowi, z którym wcześniej już się zetknęły. Z tego też powodu migdałki uważane są za jedne z kluczowych struktur biorących udział w kształtowaniu odporności dziecka w pierwszych latach jego życia.

Na odporność dziecka wpływa również pełnowartościowa dieta z uniknięciem nadmiaru kalorii czy też soli, odpowiednia ilość snu oraz stosowanie suplementacji niektórych niezbędnych witamin.

Szczepienia a wzmocnienie odporności dziecka

Szczepienia ochronne uznawane są za jeden z największych osiągnięć współczesnej medycyny. Dzięki ich powszechnemu zastosowaniu, choroby takie jak polio, świnka, różyczka czy krztusiec coraz częściej spotykane są jedynie w opracowaniach historycznych, a w przypadku ospy prawdziwej, umożliwiły całkowite wyeliminowanie zakażeń na świecie.

Stosowanie szczepionek jest kluczowe nie tylko w celu uniknięcia zachorowania na daną chorobę. Może także znacznie złagodzić jej przebieg i uchronić przed potencjalnymi powikłaniami wynikającymi z przebiegu schorzenia. Z tego względu tak wiele uwagi poświęca się na promowanie szczepień wśród najmłodszych. Warto podkreślić, że przeciwwskazań do podania szczepionki jest niewiele.

Przeciwwskazania do podania szczepionki:

  • zakażenie o średnim lub ciężkim przebiegu z gorączką wynoszącą powyżej 38,5 st. Celsjusza (szczepienie należy wykonać po ustąpieniu choroby);
  • zaostrzenie choroby przewlekłej (szczepienie należy wykonać po ustąpieniu zaostrzenia);
  • ciężka reakcja anafilaktyczna na poprzednią dawkę szczepionki (dalsze szczepienie dziecka tą szczepionką nie powinno być kontynuowane);
  • w przypadku szczepionek żywych przeciwwskazanie stanowią niedobory odporności czy leczenie immunosupresyjne.
Warto podkreślić również, że ostateczną decyzje o możliwości wykonania szczepienia podejmuje pediatra kwalifikujący dziecko do tej procedury.

Działanie szczepionki w dużym skrócie można przedstawić w następujący sposób. Do wnętrza organizmu człowieka wprowadzany jest element patogenu, np. swoiste białko lub unieszkodliwiona bądź też martwa jego forma. Po zetknięciu się z komórkami układu odpornościowego dochodzi do produkcji swoistych przeciwciał skierowanych właśnie przeciwko temu patogenowi, które pozostają w krążeniu osoby zaszczepionej. W takiej sytuacji, w przypadku ponownego zetknięcia z wirusem lub bakterią organizm jest w stanie zareagować znacznie szybciej i tym samym nie dopuścić do rozwinięcia się pełnoobjawowej choroby.

Szczepionki, zanim trafią na rynek, poddawane są szczegółowym testom mającym na celu maksymalizację bezpieczeństwa ich stosowania. Pomimo tego, warto pamiętać, że jest to procedura medyczna, która zawsze związana jest z potencjalnym ryzykiem wystąpienia powikłań i pojawienia się tzw. niepożądanego odczynu poszczepiennego (NOP). Przypadki NOP stwierdzane są niezwykle rzadko, a rezygnacja ze szczepienia stanowi znacznie większe ryzyko dla dziecka.

Polecane dla Ciebie

Hartowanie dziecka – co to jest i jak wpływa na odporność dziecka?

Hartowanie dziecka jest jednym z popularniejszych sposobów na naturalne wzmacnianie jego odporności. Wbrew obiegowej opinii, wysokie temperatury panujące w domu, w którym przebywa dziecko, nie są dla niego dobre i mogą w niekorzystny sposób wpływać na jego odporności. W krajach skandynawskich, praktyka hartowania najmłodszych stosowana jest od pokoleń, dzięki czemu nawet przy tak niekorzystnych warunkach atmosferycznych, jakie panują w krajach Europy Północnej, dzieci nie chorują aż tak często. Optymalna temperatura panująca w pomieszczeniu dla dziecka waha się między 19–20 stopni. Warto zabierać maluchy na spacery również w okresie zimowym, gdyż ruch oraz świeże powietrze znakomicie wpływają na kondycję układu odpornościowego. Hartowanie dziecka nie tylko usprawnia mechanizmy termoregulacji, ale także powoduje lepsze funkcjonowanie układu immunologicznego, a tym samym, zapewnia większą odporność na patogeny pochodzące ze środowiska.

Sterylne warunki a odporność dziecka

Chronienie dziecka przed wpływem środowiska zewnętrznego bardzo często przynosi odwrotny do zamierzonego skutek. Przyczyną takiego stanu rzeczy jest fakt, że to właśnie środowisko, a raczej wirusy i bakterie, które się w nim znajdują, powodują wykształcanie się odporności dziecka. W przypadku braku kontaktu z nimi, maluch nie ma okazji, aby wyprodukować niezbędne do ochrony przeciwciała. Ma to miejsce również w przypadku dzieci, które chorują częściej niż rówieśnicy, kiedy to rodzice starają się chronić dziecko przed wpływem środowiska. Co więcej, przebywanie dziecka w nadmiernie sterylnych warunkach sprzyja rozwojowi różnego rodzaju alergii.

Unikanie rówieśników – czy to dobry sposób na poprawę odporności dziecka?

Jedna z praktyk, szczególnie znana w podczas pandemii COVID-19, czyli unikanie rówieśników i niejako izolowanie własnego dziecka od kontaktu z nimi, także może przynieść niekorzystne długofalowe skutki. Oczywiście, w trakcie trwania pandemii było to jedyne słuszne rozwiązanie mające na celu ograniczenie liczby zachorowań, a także ofiar koronawirusa. Ogólnoświatowa izolacja spowodowała jednak, że dzieci przez ten okres czasu nie miały okazji „poznać” innych patogenów roznoszonych przez rówieśników, odpowiedzialnych za przeziębienia i nieżyty żołądkowe. Choć wydawać się może to korzystne, to w rzeczywistości wcale takie nie jest. Brak kontaktu z innymi dziećmi, kiedy to właśnie na tej drodze wymieniają się one swoją florą i nabywają w naturalnych sposób odporności, skutkowało zwiększoną liczbą zakażeń i infekcji u dzieci nieco starszych.  

Suplementacja a odporność dziecka – czy warto się na nią decydować? Co podawać dziecku?

Na rynku dostępnych jest wiele preparatów na wzmocnienie dla dzieci. Cieszą się one dużą popularnością gdyż rodzice, chcąc uchronić dziecko przed infekcjami, decydują się na zakup tego typu suplementów. Preparatem, który powinien być stosowany w przypadku każdego dziecka, jest podawana w odpowiedniej dawce witamina D. Towarzystwa pediatryczne zalecają jej suplementację ze względu na szerokość geograficzną, w której żyjemy i niewielką ilość słonecznych dni. Z uwagi na fakt, iż synteza witaminy D zachodzi w skórze pod wpływem promieniowania świetlnego, jego brak ma znaczący wpływ na poziom tej jakże ważnej w organizmie dziecka i osoby dorosłej witaminy. Stosowanie preparatów multiwitaminowych, często o niejasnym składzie, może przynieść więcej szkody i wiązać się ze stanem hiperwitaminozy, która jest równie niebezpieczna dla dziecka, jak ich niedobór. Preparaty, takie jak żelazo, miedź, cynk czy też inne grupy witamin powinny być przyjmowane na wyraźne zalecenie lekarza po zbadaniu dziecka i stwierdzeniu niedoborów. Nie istnieją zatem leki uodparniające dla dzieci bez recepty, a stosowanie tego typu preparatów często nie przynosi pożądanego skutku.

Dowiedz się więcej, jak wyglada badanie poziomu żelaza we krwi

Naturalne sposoby na wzmocnienie organizmu dziecka

Wielu rodziców zastanawia się, jak wzmocnić odporność u dziecka. W większości przypadków pod uwagę brane są naturalne metody, które mają na celu wspomaganie układu immunologicznego maluszka. Lekarze zwracają także uwagę, że nie istnieje jedna tabletka, która zapobiegnie występowaniu u dziecka wszelkiego rodzaju infekcji.

Aby skutecznie wzmacniać odporność u dziecka, warto zadbać m.in. o:

  • odpowiednią ilość snu,
  • ubieranie adekwatnie do warunków panujących za oknem i w pomieszczeniu,
  • zbilansowaną dietę bogatą we wszystkie niezbędne składniki odżywcze,
  • nieprzegrzewanie dziecka,
  • zapewnienie codziennej aktywności fizycznej na świeżym powietrzu, nawet mimo niesprzyjających warunków pogodowych,
  • nieizolowanie dziecka od rówieśników,
  • regularne wietrzenie pomieszczenia, w którym przebywa.
Warto pamiętać, że uniknięcie jakichkolwiek infekcji w przypadku dziecka w wieku przedszkolnym lub żłobkowym jest niemożliwe, gdyż w taki sposób uczy się ono reagować na patogeny obecne w środowisku. Podjęcie wyżej wymienionych kroków może jednak wzmocnić odporność malucha i spowodować, że infekcje występować będą rzadziej, a objawy będą mniej nasilone.
  1. Wojciech Feleszko, „Jak wzmocnić odporność u dzieci?”, Medycyna Praktyczna, https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/lista/62670,jak-wzmocnic-odpornosc-u-dzieci.
  2. Anna Dobrzeńska, dr. N. Med. Łukasz Obrycki, Prof. Dr. Hab. n. med. Piotr Socha, „Pediatria w praktyce lekarza POZ”, Warszawa 2022.
  3. Krzysztof Buczkowski, Sławomir Chlabicz, Joanna Dytfeld, Wanda Horst-Sikorska, Andrzej Jaroszyński, Przemysław Kardas, Michalina Marcinkowska, Janusz Siebert, Marek Tałałaj, „Wytyczne dla lekarzy rodzinnych dotyczące suplementacji witaminy D”, Forum Medycyny Rodzinnej 2013, tom 7, nr 2, 55–58.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Ból gardła u dziecka – co go powoduje? Co stosować na bolące gardło u dzieci?

    Ból gardła u dziecka może pojawić się kilka razy do roku. Jego przyczyną są zazwyczaj wirusy, a wśród objawów towarzyszących najczęściej wymienia się katar, chrypkę, gorączkę oraz kaszel. Jak złagodzić ból gardła u dziecka? Kiedy infekcja gardła u dzieci wymaga niezwłocznej wizyty u lekarza?

  • Pomidorowa gorączka u dziecka – co jest przyczyną infekcji i jak szybko się rozprzestrzenia?

    Pomidorowa grypa to choroba zakaźna, która rozprzestrzenia się wśród dzieci w Indiach. Objawy infekcji przypominają te, które obserwuje się przy zakażeniu COVID-19, jednak nie udowodniono związku z tą chorobą. Charakterystycznym objawem są czerwone, bolesne i wraz z rozwojem zakażenia przypominające pomidory pęcherze, które znajdują się na całym ciele. Czy choroba stanowi dla nas zagrożenie? Jak wygląda leczenie tomato flu i jak uchronić dziecko przed zakażeniem?

  • Wyrażenia dźwiękonaśladowcze – czym są i jaki mają wpływ na rozwój mowy dziecka?

    Wyrażenia dźwiękonaśladowcze odgrywają ogromną rolę w procesie kształtowania się mowy dziecka. Uznawane są za etap wstępny pomocny w opanowywaniu mowy werbalnej, dlatego warto przybliżyć, czym są oraz na czym polega ich wpływ na rozwój mowy dziecka.

  • Rozwój wcześniaka – jak wygląda? Na co należy zwrócić uwagę?

    Wcześniak jest dzieckiem, które urodziło się między 22. a 37. tygodniem ciąży. Objawy wcześniactwa związane są przede wszystkim z niewystarczającym rozwinięciem układu oddechowego i problemami z wymianą gazową od pierwszych chwil życia. Dzieci urodzone przedwcześnie są grupą niezwykle heterogenną. Kilogramowy wcześniak zmagać się będzie najczęściej z innymi problemami niż noworodek, któremu do akceptowalnej wagi – 2500 g – zabrakło kilkudziesięciu gramów. Jak wygląda prawidłowy rozwój wcześniaka? Na jakie niepokojące objawy powinni zwrócić uwagę rodzice?

  • Przezierność karkowa – przebieg badania, skuteczność i cena

    Ocena przezierności karkowej to badanie, które pozwala lekarzowi na ocenę zbiorniczka płynu znajdującego się w karku każdego płodu. Dzięki niemu lekarz może zdiagnozować różne wady genetyczne dziecka, jak np. zespół Downa. Jest to badanie przesiewowe, które choć wykazuje bardzo wysoką czułość w wykrywaniu poważnych wad u płodu, tak nigdy nie osiąga 100% skuteczności. Jednak mimo to jest badaniem, które dostarcza wielu informacji na temat rozwoju dziecka i wykonuje się je na całym świecie.

  • Czego nie robić, kiedy dziecko ma gorączkę? Najczęstsze błędy

    Kiedy dziecko jest chore i ma gorączkę, rodzice próbują zbić ją za wszelką cenę. Gorączka u dzieci sama w sobie nie jest chorobą, a jedynie objawem. Jak sobie z nią poradzić? Które domowe sposoby na gorączkę u dziecka mogą wyrządzić mu więcej szkody niż korzyści?

  • Objawy chorób serca u dzieci

    Przyczyn wad serca u dzieci może być wiele. Zalicza się do nich czynniki genetyczne, środowiskowe, a także infekcje przebyte przez kobietę w okresie ciąży. Sposób leczenia dobierany jest w zależności od występującego schorzenia. Czy obserwując swojego malucha, należy przyjrzeć się niespecyficznym objawom, które mogłyby wskazywać na wadę serca dziecka?

  • Jak rozpoznać krótkowzroczność u dziecka?

    Krótkowzroczności nie można cofnąć, natomiast jeśli już wystąpiła, można spowolnić jej rozwój, a nawet czasami jej zapobiec. Ta wada wzroku może mieć różne podłoże, np. genetyczne. Najczęściej postępuje wraz z wiekiem, aż do momentu ustabilizowania się, co ma miejsce po zakończeniu wzrostu gałki ocznej. Jak rozpoznać wadę wzorku u dziecka? Na jakie objawy zwrócić uwagę?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij