Bifidobakterie – czym są i jakie mają znaczenie dla odporności niemowlęcia?

1000 pierwszych dni życia dziecka to kluczowy okres w rozwoju młodego organizmu. Narządy i układy, które kształtowały się jeszcze podczas życia płodowego, wciąż dojrzewają i doskonalą swoje funkcje. Fundamentalne znaczenie w tym procesie ma rozwój układu odpornościowego, który już od momentu porodu musi chronić niemowlę przed czynnikami zewnętrznymi. Jaki związek z odpornością mają jelita i zamieszkujące w nich Bifidobakterie?

Rozwój odporności dziecka

Niemowlę, które przychodzi na świat, całkowicie zmienia swoje otoczenie – w łonie matki było chronione przed wpływem czynników zewnętrznych, a od chwili porodu na młody organizm czekają wyzwania. Jego tarcza ochronna, czyli odporność, już wtedy musi dostosować się do zmiennych warunków, a jednocześnie chronić dziecko przed czynnikami chorobotwórczymi¹, chociaż wciąż się kształtuje. Dojrzewanie układu odpornościowego jest długim procesem, który może trwać nawet do około 12. roku życia, a kluczowym miejscem, w którym ten proces się odbywa, są jelita. Mimo że należą do układu pokarmowego, to właśnie jelita są uważane za największy organ układu odpornościowego², ponieważ znajduje się w nich się aż 70–80% wszystkich komórek odpornościowych organizmu³. Bariera jelitowa stanowi pierwszą linię obrony w kontakcie z patogenami i jest miejscem stymulowania odpowiedzi odpornościowej poprzez aktywność ogromnej ilości różnorodnych komórek układu immunologicznego₄. Co ciekawe, drobnoustroje zamieszkujące jelita są jedynymi mikroorganizmami, które są tolerowane przez ludzki układ odpornościowy.

Czym jest mikrobiota jelitowa?

Związek między odpornością a jelitami nie byłby możliwy, gdyby nie „dobre” bakterie je zamieszkujące. Ogół mikroorganizmów, w tym głównie bakterii, tworzący w układzie pokarmowym złożony ekosystem to mikrobiota jelitowa, która jest niezbędna w procesie rozwoju układu odpornościowego⁵. Korzystne bakterie tworzące mikrobiotę jelitową stymulują układ odpornościowy, a także konkurują z patogenami o środowisko życia, przeciwdziałając ich namnażaniu⁶. Właśnie dlatego odpowiednie kształtowanie się składu mikrobioty już od narodzin stanowi istotny czynnik determinujący prawidłowe funkcjonowanie organizmu. Taki stan równowagi, w którym zarówno obecność danych gatunków czy rodzajów bakterii, jak i ich ilość i wzajemne proporcje są zachowane, stanowi jeden ze składowych warunkujących dobrostan organizmu, w tym prawidłowo funkcjonujący układ odpornościowy.

Bifidobakterie, czyli niezbędny składnik mikrobioty jelitowej

Proces zasiedlania mikrobioty jelitowej na wczesnym etapie życia uważany jest za kluczowy w kształtowaniu układu odpornościowego, co ma wpływ na zdrowie w przyszłości⁷. Pierwszy bezpośredni kontakt z mikrobiotą jelitową matki – pochodzącą z przewodu pokarmowego i dróg rodnych – niemowlę ma w trakcie porodu naturalnego. To właśnie ona jest głównym źródłem mikroorganizmów kolonizujących nowo narodzone dziecko⁸. Jednymi z pierwszych korzystnych bakterii, które zasiedlają jelita noworodka, są te z rodzaju Bifidobacterium, uważane przez ekspertów za rodzaj bakterii pełniący kluczową rolę w kształtowaniu mikrobioty jelitowej w okresie wczesnego dzieciństwa. Ich rola jest znacząca m.in. dlatego, że to właśnie one wchodzą w bezpośrednie interakcje z rozwijającym się układem odpornościowym. Wśród Bifidobakterii warto wyróżnić gatunek Bifidobacterium breve, który najliczniej występuje w jelitach zdrowych niemowląt i odpowiada m.in. za aktywację niedojrzałego układu odpornościowego⁹, w tym charakteryzuje się działaniem:

• przeciwdrobnoustrojowym,
• przeciwzapalnym,
• immunomodulującym¹⁰.

Nie tylko podczas porodu naturalnego niemowlę może otrzymać te „dobre” bakterie od mamy. Drugim ich źródłem jest pokarm kobiecy, a wyniki badań pokazują, że w składzie mikrobioty jelitowej niemowląt karmionych piersią dominują bakterie z rodzaju Bifidobacterium¹¹.

Wsparcie dla niemowlęcia urodzonego drogą cięcia cesarskiego

Wiedząc, że kształtowanie się mikrobioty jelitowej zaczyna się już podczas porodu naturalnego, z myślą o dzieciach urodzonych przez cesarskie cięcie (a takich porodów lekarze odbierają coraz więcej) eksperci proponują strategie wspierania ich mikrobioty. Jedną z nich jest tzw. vaginal seeding, podczas którego nowo narodzone dziecko jest przecierane płynami pochwowymi mamy. Drugim sposobem na dostarczenie niemowlęciu korzystnych bakterii jelitowych jest karmienie piersią. Mimo że mleko mamy jest najlepszym pożywieniem dla dziecka, istnieją uzasadnione sytuacje, w których kobieta nie może kontynuować karmienia swoim pokarmem. Ponadto poród przez cesarskie cięcie jest czynnikiem, który może powodować trudności w karmieniu piersią¹². W takich sytuacjach mama powinna skonsultować się z położną lub doradcą laktacyjnym, którzy mogą pomóc jej w utrzymaniu laktacji. Jeśli mimo to karmienie piersią nie jest możliwe, wspólnie z lekarzem pediatrą rodzice powinni wybrać odpowiednie mleko następne, dopasowane do potrzeb niemowlęcia. Taki produkt może zawierać dodatek bakterii z rodzaju Bifidobacterium, czyli m.in. tych, które noworodek otrzymuje od mamy podczas porodu naturalnego.

Ważne informacje: Karmienie piersią jest najwłaściwszym i najtańszym sposobem żywienia niemowląt oraz jest rekomendowane dla małych dzieci wraz z urozmaiconą dietą. Mleko matki zawiera składniki odżywcze niezbędne do prawidłowego rozwoju dziecka oraz chroni je przed chorobami i infekcjami. Karmienie piersią daje najlepsze efekty, gdy matka prawidłowo odżywia się w ciąży i w czasie laktacji oraz gdy nie ma miejsca nieuzasadnione dokarmianie dziecka. Przed podjęciem decyzji o zmianie sposobu karmienia matka powinna zasięgnąć porady lekarza.

Materiał promocyjny