×
DOZ.PL Darmowa
aplikacja
DOZ.pl
Zainstaluj

Tężyczka — co to takiego?

Silne skurcze mięśni, szczególnie tych odpowiedzialnych za zginanie kończyn, ale także mięśni ramion czy palców, towarzyszące im mrowienie (tzw. parestezja), ból i drętwienie to objawy tężyczki. Wbrew temu, co mogłaby sugerować nazwa, tężyczka nie jest chorobą, ale pewnego rodzaju stanem obejmującym tkankę mięśniową wywołanym zwiększeniem pobudliwości nerwowo-mięśniowej. Czym jest ona spowodowana?

Oprócz wyżej wymienionych objawów związanych ze skurczem mięśni kończyn, przy tężyczce mogą też być obecne bóle głowy, światłowstręt, a także osłabienie. Niekiedy dolegliwość ta występuje u zdrowych osób na skutek hiperwentylacji, która z kolei pojawia się, gdy z różnych przyczyn ktoś bardzo szybko oddycha, na przykład przy ataku paniki czy bardzo intensywnym wysiłku fizycznym. Zdarza się też, że tężyczka jest konsekwencją nagłych wymiotów lub przegrzania organizmu. Najczęściej jednak bywa związana ze stanem wynikającym z tzw. hipokalcemii, czyli znacznie obniżonego poziomu wapnia (jak również magnezu) we krwi. 

Tężyczka — wapń a praca mięśni

Wapń zwykle kojarzy się z kośćmi i zębami, których jest budulcem. Niemal 100% wapnia obecnego w organizmie znajduje się właśnie w kościach. Jednak pierwiastek ten ma też inne funkcje. Przede wszystkim niezbędny jest do przekazywania sygnału między komórkami organizmu, a więc również do pobudzenia mięśni do kurczenia się i rozkurczania.

Jony wapnia są najważniejszym przekaźnikiem wewnątrzkomórkowym sygnału w tak zwanych komórkach pobudliwych, czyli mających większą zdolność reagowania na bodźce (zalicza się do nich neurony i komórki mięśniowe). Sygnał „niesiony” przez te jony  jest odbierany przez konkretne białka, które następnie biorą udział m.in. w mechanizmie kurczenia mięśnia.

Bez przekazywania informacji między komórkami nie tylko niemożliwe byłoby poruszanie się, ale też oddychanie, myślenie, trawienie, wydalanie — jednym słowem życie. Wapń pełni zatem ważną funkcję w organizmie.

Przyczyny tężyczki — dlaczego niektórym ludziom brakuje wapnia? 

Niedobór wapnia we krwi i płynie śródtkankowym (skutkujący zakłóceniem homeostazy, czyli równowagi niezbędnej do prawidłowego przewodnictwa między komórkami nerwowymi czy mięśniowymi) może wynikać z niedoczynności przytarczyc — niewielkich gruczołów przylegających do tarczycy. Są one odpowiedzialne za produkcję tzw. parathormonu regulującego poziom wapnia występującego w organizmie poza kośćmi. Zdarza się, że przytarczyce zostają mimowolnie uszkodzone lub usunięte w przebiegu wycięcia tarczycy (zalecanej np. przy jej nadczynności). Dlatego hipokalcemia jest często występującym powikłaniem po tej operacji (40% przypadków) lub skutkiem innych zabiegów chirurgicznych czy radioterapii w okolicach tarczycy i w ogóle szyi.  

Wapnia może też brakować na skutek zaburzenia procesów metabolicznych, np. problemów z jego wchłanianiem z układu pokarmowego, nieprawidłowej pracy nerek, jelit, wątroby czy trzustki (np. w przebiegu ich stanów zapalnych), a także w wyniku przyjmowania leków moczopędnych, co powoduje zwiększenie wydalania moczu, a wraz z nim i wapnia. Przyczyną hipokalcemii bywa też niedostateczna ilość wapnia w diecie lub ogólne wyniszczenie czy niedożywienie organizmu (np. w przebiegu nowotworów). 

Hiperwentylacja — kolejna z przyczyn występowania tężyczki

Obok hipokalcemii, drugą główną przyczyną tężyczki jest stan hiperwentylacji, czyli niedobór dwutlenku węgla na skutek zbyt szybkiego oddychania. Wówczas podwyższa się pH osocza (staje się ono bardziej zasadowe — stan ten nazywa się zasadowicą). Zaburzona w ten sposób zostaje równowaga kwasowo-zasadowa, a więc prawidłowy poziom jonów wodoru w płynie wewnątrzkomórkowym i zewnątrzkomórkowym. Skutkuje to nieprawidłowościami w pobudliwości nerwowo-mięśniowej, a także (tak, jak w przypadku niedoborów wapnia, którego jony biorą udział w przewodzeniu impulsów między tkanką nerwową a mięśniową) nadmierną kurczliwością mięśni. 

Tężyczka jawna a utajona

Wymienione przyczyny tężyczki związane z niedoborami wapnia powodują zwykle tężyczkę jawną. Drugi typ — tężyczka utajona zwykle wiąże się z brakiem równowagi w gospodarce elektrolitowej, czyli z niedoborami magnezu czy potasu przy jednoczesnym prawidłowym stężeniu jonów wapnia. Może rozwijać się przez jakiś czas i nie powodować objawów mięśniowych. Jeśli wystąpi dodatkowy czynnik, który jeszcze bardziej zaburzy delikatną równowagę jonową, np. stan hiperwentylacji (przy wysiłku czy ataku paniki), tężyczka utajona również spowoduje wystąpienie objawów w postaci skurczu mięśni

Czy tężyczka jest groźna?

Tężyczki nie można bagatelizować. W każdej postaci wymaga konsultacji lekarskiej i jest w pełni wyleczalna. Mniej nasilone, regularne oraz bolesne skurcze niestanowiące bezpośredniego zagrożenia życia (o ile nie towarzyszą im objawy neurologiczne, takie jak podwójne widzenie, utrata przytomności czy drgawki) są wystarczającym powodem do zgłoszenia się do lekarza pierwszego kontaktu, który zleci odpowiednie badania pod kątem niedoborów — przede wszystkim wapnia, potasu czy magnezu.

Jeśli tężyczka wynika z hiperwentylacji spowodowanej nerwicą czy napadami paniki, z pewnością warto odwiedzić psychoterapeutę lub psychiatrę, który zaordynuje odpowiednie leki uspokajające (niekoniecznie na stałe — mogą być to leki, po które należy sięgnąć wtedy, gdy zbliża się atak). Jeżeli jednak objawom zwiększonej pobudliwości mięśniowej towarzyszą skurcze mięśni krtani lub wyżej wspomniane objawy neurologiczne, do szpitala należy zgłosić się natychmiast — skurcz mięśni krtani może bowiem znacznie utrudnić oddychanie, a w skrajnych przypadkach doprowadzić do uduszenia. Szybkie podanie dożylne soli wapnia i kwasu glukonowego (glukanionu wapnia) zwykle powoduje ustąpienie objawów w ciągu kilkunastu minut. 


Podziel się: