Enzymy trzustkowe - diagnozowanie chorób trzustki

Które z enzymów wchodzących w skład soku trzustkowego mają bardzo duże znaczenie diagnostyczne i dzięki nim możliwa jest diagnostyka wielu chorób?

Trzustka jest narządem gruczołowym położonym w górnej części jamy brzusznej, poprzecznie do długiej osi ciała. Jest zlokalizowana z przodu od pierwszego lub drugiego kręgu lędźwiowego kręgosłupa oraz ku tyłowi od żołądka. Znajduje się ona pomiędzy pętlą dwunastnicy a okolicą pod dolną częścią wnęki śledziony. Trzustka zbudowana jest z miąższu o charakterze zrazikowym. Miąższ trzustki otoczony jest natomiast przewodami trzustkowymi, z których największy jest przewód trzustkowy, natomiast do niego wpadają liczne, mniejsze przewody międzyzrazikowe. W budowie trzustki można wyróżnić kilka elementów. Jej najbardziej wysuniętą na prawo i najszerszą częścią jest głowa, która otoczona jest pętlą dwunastnicy (fragment jelita cienkiego) i zrasta się z jej częścią zstępującą. Kolejny fragment trzustki to szyja lub inaczej cieśń. Trzecią częścią, którą można wyróżnić w budowie trzustki, jest jej trzon. Natomiast lewym końcem trzustki jest ogon, który skierowany jest na lewo i ku górze i swym końcem opiera się o śledzionę. Trzustka jest narządem, który jest dobrze unaczyniony. Głowa trzustki jest unaczyniona przez tętnice trzustkowo-dwunastnicze: górną i dolną, zaś trzon i ogon trzustki zaopatrywany jest przez gałęzie trzustkowe odchodzące od tętnicy śledzionowej. 

Jaką funkcję pełni trzustka?

Pod względem funkcjonalnym trzustka składa się z części wewnątrzwydzielniczej (hormonlanej) oraz zewnątrzwydzielniczej (produkującej enzymy trawienne). Komórki, które wchodzą w skład części wewnątrzwydzielniczej są zgromadzone w skupiskach nazywanych wyspami trzustkowymi lub inaczej wyspami Langerhansa. Wewnątrzwydzielnicza część trzustki odpowiedzialna jest za produkcję kilku hormonów, przede wszystkim insuliny i glukagonu, które odpowiedzialne są za prawidłową gospodarkę glukozy w organizmie. Część zewnątrzwydzielnicza trzustki jest natomiast odpowiedzialna za produkcję różnego rodzaju enzymów - mówi się o soku trzustkowym. 

Jakie enzymy wchodzą w skład soku trzustkowego?

W skład soku trzustkowego wchodzi amylaza trzustkowa, lipaza, elastaza, nukleaza, karboksypeptydaza, fosfolipaza A2, jak również chymotrypsynogen i trypsynogen. Wszystkie z nich spełniają bardzo ważne funkcje w organizmie, jednak część z nich jest "ważniejsza" - służy bowiem do diagnostyki różnych chorób. 
  • Amylaza

    Amylaza jest bardzo ważnym enzymem produkowanym przez zewnątrzwydzielniczą część trzustki, bowiem odpowiedzialna jest ona za rozkładanie węglowodanów (cukrów) złożonych do cukrów prostych, które następnie są wchłanianie w przewodzie pokarmowym. Poziom amylazy można oznaczać zarówno w surowicy, jak i w moczu. Kiedy można oznaczać poziom amylazy w surowicy? Oznaczanie poziomu amylazy w surowicy jest bardzo pomocnym badaniem w przypadku diagnostyki tzw. ostrego brzucha. Podwyższony poziom amylazy może bowiem świadczyć o ostrym zapaleniu trzustki, które jest poważną chorobą zawsze wymagającą hospitalizacji i właściwej opieki nad pacjentem. Czy podwyższony poziom amylazy w surowicy może również świadczyć o innych chorobach? Tak, zdarza się, że poziom amylazy rośnie także w przebiegu innych chorób. Wysoki poziom tego enzymu można stwierdzić między innymi w przebiegu świnki (czyli nagminnego zapalenia przyusznic, czyli ślinianek przyusznych) oraz urazów ślinianek - amylaza bowiem jest też produkowana właśnie przez ślinianki. Do podwyższenia poziomu amylazy w surowicy może dojść również w przebiegu niektórych nowotworów (między innymi rak oskrzeli czy tarczycy), u pacjentów cierpiących z powodu choroby alkoholowej, u chorych z niewydolnością nerek czy też w przypadku perforacji wrzodu żołądka lub dwunastnicy. Poziom amylazy można także oznaczać w moczu. Oznaczanie poziomu amylazy w moczu jest wykorzystywane przy diagnozowaniu chorób trzustki ze względu na fakt, że stężenie amylazy w moczu może utrzymywać się na wyższym poziomie i przez zdecydowanie dłuższy czas niż jej podwyższone stężenie w surowicy. 
     
  • Lipaza

    Lipaza jest enzymem, który odpowiedzialny jest za rozkładanie tłuszczy - lipaza rozkłada zatem trójglicerydy do wolnych kwasów tłuszczowych i glicerolu. Należy pamiętać o tym, że lipaza jest enzymem swoistym dla trzustki, dlatego też podwyższony jej poziom może świadczyć o uszkodzeniu trzustki. Kiedy może dochodzić do podwyższenia poziomu lipazy? Przede wszystkim podwyższony poziom lipazy można stwierdzić w przebiegu ostrego zapalenia trzustki. Ponadto wysoki poziom lipazy może być obecny w przypadku zapalenia otrzewnej, w przypadku perforacji wrzodu dwunastnicy czy też w przebiegu nowotworu trzustki. Zdarza się, że na podwyższenie poziomu lipazy wpływ mają także niektóre leki.
Zwiększenie sie poziomu lipazy w przebiegu chorob trzustki jest powiązane ze wzrostem poziomu amylazy. Jednak w przebiegu świnki (zapalenie ślinianek) poziom lipazy pozostaje niezmieniony, co znacznie ułatwia postawienie właściwego rozpoznania. 

 

  • Elastaza

    Elastaza jest enzymem, który odpowiedzialny jest za rozkładanie białek do mniejszych cząsteczek nazywanych peptydami. Elastaza produkowana w trzustce przedostaje się do jelit, a z nich następnie jest wydalana z kałem. Oznacza to, że jej zawartość w kale ściśle odpowiada ilości wydzielanej przez trzustkę. Kiedy można oznaczyć poziom elastazy? Poziom elastazy w kale oznacza się w sytuacji, kiedy pada podejrzenie niewydolności trzustki - wtedy poziom oznaczanej w kale elastazy jest obniżony. Do przyczyn niewydolności trzustki zalicza się jej przewlekłe zapalenie, mukowiscydozę, cukrzycę, kamicę żółciową, raka trzustki oraz jej wady rozwojowe. Obniżony poziom elastazy będzie pomocny w postawieniu diagnozy, dzięki czemu dalej będzie można szukać przyczyny niewydolności trzustki.
Oznaczanie poziomu amylazy, lipazy i elastazy bardzo często jest niezwykle pomocnym badaniem, które umożliwia lekarzowi szybsze postawienie właściwej diagnozy i włączenie prawidłowego leczenia. 

Podziel się:

Wasze komentarze


Informacje / opinie publikowane w komentarzach stanowią subiektywną ocenę użytkownika i nie mogą być traktowane jako porada dotycząca leczenia / stosowania leków . W przypadku wątpliwości prosimy o konsultacje z Farmaceutą Dbam o Zdrowie.

komentarze wspierane przez Disqus